Nghỉ hưu

Về vụ tuổi nghỉ hưu, quốc hội bàn ra tán vào rất vớ vẩn. Nói vớ vẩn bởi các ông bà cứ lằng nhằng dây điện, có ông còn giãi bày tăng tuổi hưu không phải để giữ ghế, có bà thì sổ toẹt tăng hưu cứ ngồi mãi đó thì bọn trẻ chầu chực tới bao giờ, v.v..

Theo tôi, cứ thế này: Công nhân viên chức, người lao động bình thường, để sống được chỉ trông mong vào việc bán sức lao động, thu nhập bèo bọt, vậy nếu họ còn sức khỏe, còn khả năng hoàn thành nhiệm vụ, "phục vụ đất nước, đảng và nhân dân lâu hơn nữa" thì cứ để cho họ làm. Tới lúc muốn nghỉ thì cho nghỉ, miễn là phải ngoài ngưỡng lục thập hoa giáp (tròn 60) chứ đang sung sức 40-50 lại cứ ầm ầm đòi về hưu thì ai mà chiều được.

Nhưng đám cán bộ, nhất là lãnh đạo, lương cao, bổng lộc nhiều, hưởng lắm, ăn chơi quá đà nên sức khỏe mau suy yếu, cứ dứt khoát đủ 60 là nghỉ, về mà thụ hưởng những gì đã vơ vét được, không lằng nhằng bám vào ghế này ghế nọ. Các ông bà đừng tưởng nếu các ông bà nghỉ sẽ không có người thay, công việc sẽ bị đình trệ, sẽ khó khăn này nọ. Xin lỗi đi, không có ông bà, đảm bảo tốt hơn là cái chắc bởi các thế hệ sau đương nhiên phải trẻ hơn, thông minh hơn, đầu óc thông thoáng hơn. 

Làm to, to mấy cũng nghỉ hưu tuổi 60, không ngoại lệ. Càng to càng phải làm gương, tới chủ tịch nước, thủ tướng cũng thế. Đâu có cái thói tự đặt ra quy định số đông phải nghỉ ở tầm này độ này, còn "một bộ phận không nhỏ" được quyền làm tới khi nào muốn nghỉ, tới 70, 80, thậm chí 90, già cốc khú đế rụng mẹ nó hết răng cũng cứ đòi nhai gân gà. Đầu óc nhớ nhớ quên quên, chân tay run lẩy bẩy, ngồi cũng không vững, thì nghỉ đi, ai bắt tội mà cứ phải tự nguyện phục vụ cống hiến mãi.

Còn không nghe theo tư vấn của tôi, thì hãy nhìn ra thế giới, xem người ta làm thế nào hay nhất, tốt nhất có lợi cho số đông người lao động mà bắt chước, chứ ngồi đó mà bàn mãi, sốt cả ruột. Mỗi ngày tốn hơn cả tỉ bạc chứ có ít đâu.

Nguyễn Thông

Quần đùi

Một tờ báo tiếng Việt (chứ nếu báo tiếng Anh thì nói làm gì) viết bài kể rằng có vị Phó giáo sư mặc quần đùi lên phát biểu tại hội thảo khoa học quốc tế. Tút này không bàn tới chuyện khen chê mặc quần gì là hợp, mà chỉ lưu ý tới quần đùi.

Phải nói ngay rằng không phải mặc loại quần cứ lộ đùi ra thì gọi đó là quần đùi. Trong tiếng Việt ta đã có đủ từ ngữ để chỉ từng loại quần, chả cần phải sáng tạo thêm làm gì.

Nói toẹt ngay, từ "quần đùi" để chỉ loại quần lót, ngắn, bằng vải mỏng, dùng mặc lót bên trong trước khi mặc quần dài. Nó chỉ là quần lót, dùng cho đàn ông. Miền Nam gọi là quần xà lỏn. Ngày xưa ở miền Bắc, đàn ông không mấy ai mặc quần xi líp, quần xì, mà chỉ mặc quần đùi. Đối lập với quần đùi là quần dài.

Nói chung quần đùi-xà lỏn chỉ để mặc lót, còn nếu mặc nó không có quần dài phủ ngoài thì chỉ lúc nào ở nhà. Ngay đám trẻ con nông thôn khi xưa, dù rách rưới, thiếu thốn, không mấy đứa dám mặc quần đùi tới trường hoặc ra đường. Ngượng bỏ mẹ. Hồi tôi học lớp 5 (bằng lớp 6 bây giờ), một lần cả hai cái quần dài vải xanh kaki Nam Định đều bị ướt, tôi tặc lưỡi liều mặc quần đùi đến lớp. Đang thập thò ở cửa lớp nơi sơ tán bên làng Phương Đôi, tôi định lẻn vào cuối lớp nhưng cô Cúc giáo viên địa nhìn thấy, hiểu ngay ra "vấn đề", cô bảo hôm nay hình như em bị ốm (bệnh), cô cho em nghỉ, em cứ về đi. Một lần mà nhớ mãi. Trăm sự cũng tại cái nghèo.

Chuyện làng: Chuyện bác Ỷ

Làng Trà Phương (xã Thụy Hương, huyện Kiến Thụy, TP.Hải Phòng) quê tôi thuần nông, dân làng chỉ tinh những nông dân cày cuốc chăm chỉ việc ruộng đồng, không có ai làm quan to, tướng lĩnh, nghệ sĩ này nọ. Nghe người ta ca ngợi “Bắc Hà Hành Thiện, Hoan Diễn Quỳnh Đôi” (nói về những làng quê nổi tiếng xứ này, làng Hành Thiện (Nam Định) ở miền Bắc, làng Quỳnh Đôi (Nghệ An) ở miền Trung có nhiều danh nhân), hoặc làng Cổ Am bên huyện Vĩnh Bảo ngay quê Phòng mình, nhiều lúc cũng hơi ngậm ngùi, làng mình chả có gì. Ấy là mặc cảm thoáng chốc thế thôi, chứ yêu làng lắm. Làng mình dù nghèo, chẳng mấy ai biết nhưng “không phải dạng vừa đâu”, tại thiên hạ không tường tận đấy thôi.

Lớn lên trong chốn làng quê, sống với những người bình dị chân đất quê mình, mãi tới khi “thoát ly”, đi học xa tận thủ đô, rồi tốt nghiệp vào làm công cho nhà nước tận Sài Gòn, tôi mới ngẫm rằng làng Trà đã thành một phần không thể thiếu trong tình cảm, suy nghĩ của mình. Thứ ký ức tày tặn, chặt chẽ lâu lâu lại trồi lên, nhất là những khi chiều mưa ngồi miết trong nhà như thế này.

Ông em rể tôi, người bỏ ra khá nhiều công phu tìm hiểu về làng Trà, coi cái thế đất của làng rồi bảo, anh ạ quê mình vùng trũng, lưng tựa núi Chè, trông ra đầm bãi, có khoảnh ruộng đất hình gương lược, chỉ sinh ra đàn bà con gái đẹp thôi, chứ không phải đất phát tích quan. Mà thế thật. Con gái làng Trà ngày xưa đẹp nổi tiếng, tới mức thành điển tích “Trà Phương công chúa”. Tuy nhiên, sự học hành thì cũng bình thường, ít người đậu đạt cao, phần lớn làng nhàng, “hàm, vị” chủ yếu tú tài, cử nhân thời mới, còn “phẩm” đạt tới công nhân viên chức là quá lắm rồi. To như ông Trần Văn Sỹ xóm trong làm tới vụ phó hơi bị hiếm. Chiến tranh suốt bao năm, hết lớp này tới lớp khác lên đường ra trận, chẳng có ai tướng lĩnh, chỉ liệt sĩ là nhiều. Làng Trà tới năm 1975 khoảng hơn 1.500 khẩu nhưng có tới gần trăm liệt sĩ chống Pháp, chống Mỹ và đánh quân Tàu. Coi tấm bia đá khắc danh sách liệt sĩ đặt bệ vệ trong nghĩa trang liệt sĩ mới, thấy cả tên cậu em họ, Ngô Duy Lại, nhập ngũ tháng 1.1978, hy sinh năm 1979, ngày 6.3. Tức là bọn Trung Quốc gây chiến ngày 17.2, thì chỉ hơn nửa tháng sau Lại hy sinh. Hồi còn nhỏ chúng tôi chơi với nhau, cứ chế thằng Lại thò lò mũi xanh. Ngay cái khuôn mặt và nụ cười của Lại, bặt nhau kể từ năm 1972 tới giờ, vậy mà còn nhớ như in, chỉ tiếc mình không có khả năng truyền thần mà họa lại những khuôn mặt xưa, cứ chập chờn chập chờn trong ký ức.

Học một sàng khôn

Tôi nhận thấy, qua tất cả những gì mà báo chí quốc doanh thông tin (có lợi) về chuyến xuất ngoại "thăm cấp nhà nước" của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc tới Nga, Na Uy, Thụy Điển, có một điều rất đáng quan tâm.

Riêng anh Nga ngố không nói làm gì, vẫn nặng phô trương, màu mè, hoa hòe hoa sói, một thứ di sản còn đậm của triều cộng sản Liên Xô chưa dễ gì xóa được, thì ở 2 nước Na Uy, Thụy Điển, những điều diễn ra của nước chủ nhà khiến ta phải ngẫm nghĩ kính phục.

Hai nước này vẫn còn duy trì thể chế quân chủ lập hiến, tức là còn vua, còn hoàng gia, dưới hoàng gia là chính phủ. Cứ tưởng phong kiến đặc sệt thế, họ sẽ màu mè cờ đèn kèn trống, tiền hô hậu ủng, hoa hoét ngập tràn. Ai ngờ, đón tiếp, trò chuyện, hội đàm với thủ tướng của một nước "từng đánh thắng hai đế quốc to", "đất anh hùng của thế kỷ 20", cả đức vua lẫn thủ tướng hai nước quá giàu này đã tổ chức rất mực giản dị, thân mật, không rùm beng hoa hoét mà vẫn lịch sự, trọng thị. Căn phòng tiếp khách, chỗ ngồi, cái bàn cái ghế đều chỉ như ở một công sở hạng thường xứ ta. Và đặc biệt, hầu như không bày biện hoa này hoa nọ. Chả hạn trên cái bàn tiếp đón của vua Thụy Điển chỉ có mỗn bình hoa bé tí xíu, để gọi là có. Đón tiếp cũng không có cảnh bắt đám trẻ con ngơ ngác cầm hai tay hai cờ vẫy rối rít. Nếu ta bất chợt nhìn thấy cảnh này thì hóa ra do Đại sứ quán VN tổ chức, xuất khẩu cả đặc sản ra xứ người.

Chuyện đi lại (kỳ 3)

Nhắc tới sự đi lại, không thể không nhớ tới cái ô tô.

Hôm trước tình cờ coi trên trang “báo địch” BBC thấy chùm ảnh tư liệu của các phóng viên AP, AFP, NYT, và tất nhiên của BBC nữa, về cuộc sống ở miền Nam, ở Sài Gòn những năm trước “giải phóng”. Khá nhiều ảnh chụp từ hồi cuối thập niên 1950, đầu thập niên 1960, thời ông Ngô Đình Diệm. Coi chán chê, mới ngớ ra, những gì mình từng được tuyên truyền, được giáo huấn (mà người cộng sản gọi phương thức này của kẻ địch là nhồi sọ) hồi tuổi thiếu nhi và thanh niên lại khác hẳn với những bức ảnh sống động này. Không có gì gọi là chìm đắm, rên xiết, màn đêm đen tối… của cái chế độ Mỹ ngụy tàn bạo. Trong ảnh vẫn phảng phất đâu đó bóng ma chiến tranh nhưng rõ ràng cuộc sống miền Nam khởi sắc, giàu có, vật chất đầy đủ hơn hẳn những gì mình tưởng tượng. Hay là đám phóng viên nước ngoài nhận tiền của “bọn” Ngô Đình Diệm, Thiệu - Kỳ rồi tô hồng cho cái cuộc sống mà miền Bắc định nghĩa là bơ thừa sữa cặn. Có nhẽ đâu thế.

Điều rất sửng sốt trong những sự bất ngờ là phương tiện đi lại. Nó nói lên sự khác biệt của hai miền. Như đã nói trong những bài trước, mãi tới tận thập niên 70 phần đông dân chúng miền Bắc đến cái xe đạp cũng không có mà đi. Xe công cộng như xe khách (trong Nam gọi là xe đò), xe buýt rất hiếm. Lứa chúng tôi, đám sinh ra giữa thập niên 50, từ sau khi miền Bắc hoàn toàn giải phóng, “bốt đồn Tây đã cuốn sạch rồi”, lớn lên giữa chế độ mới, không hề biết taxi là gì. Trên đường phố miền Bắc, những thành phố lớn như Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định… lọt vào mắt là những chiếc xích lô xộc xệch với dáng đạp uể oải của tấm thân gầy còm. Xe ô tô con rất hiếm, chủ yếu đám Volga, Moskvic, Lada do Liên Xô sản xuất chỉ để dành cho cán bộ cấp trung ương trở lên. Ngay cả những thầy nổi tiếng ở trường Đại học Tổng hợp hà Nội hồi nửa đầu thập niên 70, duy nhất có Giáo sư Ngụy Như Kontum hiệu trưởng được cưỡi xe Moskvic, còn thầy hiệu phó Dương Hữu Thời, thầy bí thư đảng ủy Nguyễn Đình Tứ, thầy Hoàng Xuân Nhị giáo sư chủ nhiệm khoa Văn, thầy Phan Hữu Dật giáo sư chủ nhiệm khoa Sử, những vị trí thức nổi tiếng từ thời Pháp thuộc (không kể thầy Tứ đi Liên Xô về) đều phải nói “không” với ô tô. Các vị sư biểu ấy có người chạy xe gắn máy (như thầy Nhị), còn phần lớn đều diện xe đạp.

Những nẻo đường miền Bắc thời ấy trông thật nghèo nàn, thiếu thốn, xơ xác. Chúng phô bày ra trên từng mét đường, có muốn giấu, muốn che đậy cũng không giấu nổi.

Diễn viên hài

Thú thực lúc đầu tôi cũng không có cảm tình với ông ứng cử viên tổng thống Ukraine Zelensky cho lắm, bởi có mặc cảm ông ấy là diễn viên, mà lại diễn viên hài. Bầu ông ấy làm tổng thống, khác gì dân Đại Việt ta bầu anh diễn viên Bắc đẩu Công Lý (chồng cũ của cô Thảo... Mai) làm chủ tịch nước. Thế thì có mà diễn trò cười suốt ngày.

Nhưng rồi dân chúng U Cờ Ren (hồi chúng tôi còn bé, thường hát bài ca về đất nước này, mở đầu là câu "đồng xanh bát ngát mênh mông U Cờ Ren/dòng sông lắng trôi trong xanh êm đềm/bạch dương tươi tốt lá xanh cành vươn bên bờ/là nơi cố hương thân yêu thanh bình..." đã bầu ông diễn viên hài làm người chèo lái để họ "đi từ thắng lợi này tới thắng lợi khác". Tôi có thể nhầm chứ chả nhẽ hơn 30 triệu người Ukraine lại nhầm. Vả lại nước Mỹ từng có vị tổng thống Ronald Reagan lừng danh chẳng xuất thân từ diễn viên đó sao. Vậy thì chúc mừng họ.

Diễn viên thường ăn nói khéo. Ông Zelensky cũng vậy. Nhưng khi ở cương vị tổng thống thì lời nói không phải của diễn viên nữa mà của chính khách. Tôi thích cái sự thiết thực (mà một số người bảo là dân túy) của ông Dê (Zelensky) khi ông đề nghị đừng có treo ảnh ông ở bất cứ nơi nào.

Chỉ một câu cũng đủ hạ bệ thói sùng bái cá nhân phổ biến ở rất nhiều nước, nhiều chính thể, nhất là mấy anh cộng sản. Tôi đảm bảo trong triều đại Zelensky, xứ U Cờ Ren sẽ vắng bặt cờ quạt, băng rôn, kèn trống, đón rước, diễn văn dài dòng, đít cua tràng giang đại hải, thưa thốt ông nọ bà kia, khẩu hiệu giăng đầy ngõ xóm. Vâng, cái bệnh hình thức ấy, dẹp, dẹp ngay, thì đất nước mới phát triển được. Lễ lạt kỷ niệm cho lắm vào, chỉ kích cầu vào túi mấy ông bà cán bộ chứ dân chả ăn bà ăn giải gì.

Thực ra, không phải chỉ ông Dê xứ U Cờ Ren mới biết dẹp thế. Nhớ hồi năm 2011, ông Nguyễn Phú Trọng mới lên tổng bí thư, một trong những việc đầu tiên mà cụ tổng yêu cầu là dẹp hết những băng rôn, khẩu hiệu, màn trướng đón rước khi cụ tới nơi đâu đó làm việc. Thực hiện được đôi ba bận, báo chí ghi nhận, khen nức nở, rồi đâu lại vào đó, lại cờ đèn kèn trống linh đình, như chưa hề buột mồm nói.

Xứ này, cứ nhìn vào chỗ làm việc, tiếp khách thì thấy ngay. Cái ghế ngồi cũng phải bệ vệ, cao to hơn, rồng phượng hơn, uy nghi hơn người khác, thì đừng nói gì tới chuyện không treo ảnh. Có khi không có ảnh thật đó, bởi đã có ảnh của lãnh tụ kính mến rồi, treo thêm nữa ngại đụng chạm, nhưng nhìn chỗ nào cũng thấy "ảnh", thấy dấu ấn cá nhân khoe khoang của các vị ấy.

Vậy chưa chắc, xứ ta và U Cờ Ren, nơi nào nhà cai trị hài hơn.

Nguyễn Thông

Phải khách quan

Tôi cứ công bằng, có sao nói thế. Dư luận có ý chê trách chính quyền ở TP.HCM thiếu kiên quyết, để thành phố này thành một đô thị rác, bẩn thỉu, hôi hám, ô nhiễm, môi trường càng ngày càng tệ, không xanh sạch đẹp...

Tôi cho rằng, dân chúng hãy tự trách, tự vấn mình trước. Không khó gì bắt gặp người chạy xe vừa đi vừa ăn chôm chôm vứt vỏ xuống đường, một ông nào đó quảng vỏ bao thuốc lá ra giữa đường khi lấy xong điếu cuối cùng, một phụ huynh cầm cái giấy gói xôi hoặc hộp nhựa đựng trà sữa của con khi con ăn xong uống xong ném toẹt xuống đường, một bà chủ nhà ven đường quét gom rác tuồn xuống cống, một chị chở bịch rác to mắt trước mắt sau tới giữa cầu ném tùm xuống kênh rồi vọt lẹ, một ông sáng nào cũng xách rác ra để ngay lỗ ga mặc cho trời mưa có thể cuốn trôi vào, v.v..

Không ít ông bà ngồi trong xe ô tô lịch sự nhưng mở cửa xe ném vụt rác ra ngoài rồi mau chóng đóng cửa lại. Có cả vạn ông chạy xe trước người khác bất chợt khạc một nhát thật mạnh và phun ngang cái phì bất kể trúng mặt mũi thân thể người phía sau.

Nhiều lắm, không thể kể ra hết được.

Chính quyền đương nhiên có lỗi của chính quyền trong việc tổ chức và thực hiện. Nhưng đừng quy hết trách nhiệm cho chính quyền. Đừng chỉ ra quân, làm phong trào này nọ nhặt rác, dọn cỏ, vớt bèo, thông cống... ngoài đời bởi nhặt xong lại có. Hãy nhặt rác trong đầu đã. Người chưa sạch rác thì đừng mong gì cuộc sống hết bẩn.

Nguyễn Thông