Vạch bức màn che về Cải cách ruộng đất

Nhà văn nữ không trẻ lắm Phan Thúy Hà (sinh năm 1979) vừa ra mắt cuốn sách mới, nóng hổi, sau một loạt cuốn để lại nhiều rung động trong đời sống xã hội và văn chương, như “Đừng kể tên tôi”, “Tôi là con gái của cha tôi”, “Qua khỏi dốc là nhà”... Với ai thế nào thì tôi không biết, chứ riêng mình, sau khi đọc xong mấy cuốn vừa kể, thầm nghĩ đã lâu lắm trên văn đàn bàng bạc nhàn nhạt xứ này, lại có cái đáng để ta bỏ thời gian và sự say mê vào mà không uổng phí. Có thể xem đây là hiện tượng, sự khởi sắc giữa buổi chợ chiều văn nghệ kéo dài đã quá lâu.

Tôi có may mắn được tác giả cho đọc sớm, khi sách đang còn trong thời gian nộp lưu chiểu, cơ quan quản lý xuất bản đang thẩm định lần cuối cùng trước khi ra đại trà. Cũng từng rụt rè góp ý với tác giả, cái tên cuốn sách hiền lành quá - “Gia đình”, dễ làm cho người mua sách lơ đễnh, lướt mắt lướt chân vụt qua, dễ gây hiểu nhầm là thứ văn chương ngôn tình đang phổ biến của bọn trẻ 8X, 9X, nhất là thời buổi vàng thau lẫn lộn khó phân biệt được giá trị “văn dĩ tải đạo”.

Vậy thì phải nói ngay, cuốn sách trang nhã, độ dày vừa phải, 274 trang, mang cái tên “Gia đình” nhẹ bẫng ấy lại chứa trong nó tấn siêu bi kịch của một thời đại bi thảm cách nay đã gần 70 năm, mang tên Cải cách ruộng đất (CCRĐ). Một cụm từ mà những người đã chứng kiến, đã trải qua, và con cháu họ, chỉ nghe lại thôi đã rùng mình khiếp sợ.

Sự có mặt của “Gia đình” khơi chuyện CCRĐ vào thời điểm này dù là chậm muộn, thậm chí cực muộn nhưng lại vô cùng cần thiết. Thông tin về CCRĐ bấy lâu nay bị nhà cầm quyền che giấu, bưng bít, cố tình lờ đi khiến tấn bi kịch thời đại rơi vào vòng mù mờ hư thực, nửa có nửa không, nửa sai nửa đúng. Dòng thời gian trôi đi cuồn cuộn, kiếp người mong manh, phận người như chiếc lá, chỉ mươi năm nữa thôi những nhân chứng, người trong cuộc sẽ rơi rụng dần, CCRĐ sẽ rơi vào quên lãng. Thế hệ trẻ lớn lên ngơ ngác không biết CCRĐ là cái gì mà sao cha ông chúng ngày xưa từng hãi hùng làm vậy.

Kể chuyện phần trăm

Phần trăm tức là thứ phết phẩy, hoa hồng, chênh lệch, ăn chia… khi hai bên mua bán, giao dịch. Món hàng đáng giá chỉ 100 nhưng hai bên “giao thiệp” với nhau, cứ nâng mẹ nó lên, 500 chẳng hạn, chia cho thằng bán 100 nữa thành 200, còn lại 300 thằng mua đút túi. Cả hai cười như nghé. Về làm quyết toán, cứ đơn giá 500 mà tính, làm gì nhau. Cao gấp 5 lần là còn nhẹ đấy, lần sau chúng ông cứ nhân lên gấp 10 cũng chả ảnh hưởng gì tới hòa bình thế giới.

Phải nói rằng, cái thói móc ngoặc phết phẩy ấy phần lớn chỉ xảy ra ở cơ quan, đơn vị nhà nước. Tiền nhà nước là tiền chùa, không hà lạm cũng thiệt. Mình không lấy thì đứa khác lấy. Chính vì thế, có hiện tượng, trong cơ quan nhà nước, vớ bẫm nhất là nhóm thằng thủ trưởng, thằng vật tư và thằng tài vụ. Ba đứa này mà liên kết với nhau thì tiền bạc giàu như bà chúa Kho cũng sớm nhẵn. Có những cơ quan nhà nước, thằng vật tư còn giàu hơn cả thủ trưởng, ai cũng biết nhưng… đéo làm gì được nó. Tuy nhiên, khi nó ăn đủ rồi, phải xê ra cho thằng khác thế vào, bám mãi ăn mãi có ngày phải đòn.

Nhưng đơn vị kinh tế sản xuất tư nhân thường chặt chẽ hơn. Đứa chủ biết thừa thói ăn bớt ăn xén của cấp dưới nên nó kiểm chặt, tính toàn chi li từng đồng. Vậy mà vẫn không yên tâm. Đồng tiền liền khúc ruột. Tốt nhất là giao cho người nhà. Lọt sàng xuống nia, chả mất đi đâu, dù vẫn tiếc.

Trong vụ thằng Nguyễn Nhật Cảm giám đốc ở Hà Nội, chắc chắn thằng Cảm không ăn một mình. Nó có cả bộ sậu ăn tiền. Chúng nghĩ, tiền nhà nước, tiền chùa, lấy được chút nào hay chút ấy. Lấy bất cứ dịp nào, chẳng liên quan gì tới dịch. Đừng bảo là nó vô đạo đức, ngay cả khi dịch bệnh như thế vẫn làm bậy. Nó có đạo đức đâu mà vô mí không vô. Thế nhưng biết đâu nó từng được khen là điển hình học tập và làm theo tấm gương đạo đức HCM không chừng. Đám cán bộ thời nay đa phần là vậy, cả thằng to lẫn thằng bé. Mà chẳng phải chỉ chúng nó, ngay cả thằng bán máy cho nó cũng dính. Cứ lôi tất ra mà trị. Hà Nội, Quảng Ninh, Quảng Nam quảng niếc… cứ ra tay một mẻ tóm về đầy nơi, đừng tha chúng nó, tha hồ củi đốt lò tôn.

Sự nhầm lẫn đáng tiếc

Trên địa chỉ phây búc của một người tử tế, kiến thức sâu rộng, vừa có cái tút (status) về thực chất của nền kinh tế Việt Nam cộng hòa, kinh tế miền Nam trước ngày 30.4.1975. Phải công nhận tác giả đã chịu khó mày mò, lục tìm, trích dẫn những tư liệu để khẳng định sự phát triển, giàu có, no đủ của miền Nam trong những năm chiến tranh chỉ là thứ phồn vinh giả tạo, dựa hơi Mỹ, được Mỹ viện trợ, bơm hơi cho. Nó (Mỹ) mà cắt một cái, chết ngay tức tưởi. Nó nuôi chiến tranh chứ nuôi gì dân chúng… Nói tóm lại, quan điểm của tác giả không khác gì quan điểm của bên thắng cuộc, tức là miền Nam rên xiết trong bộ máy kìm kẹp của Mỹ “ngụy”, nếu đời sống có được thế này thế kia chẳng qua cũng chỉ là phồn vinh giả tạo, kiếp đời bơ thừa sữa cặn. Cắt viện trợ là chết. Cả quan lẫn dân chả làm được thứ gì ra trò, chỉ ăn chơi thì giỏi. Đại loại vậy.

Tôi không dám vào đó ý kiến ý cò bởi thấy những người đồng tình hăng lắm, chả khác chi đám đông sau khi nhà lãnh đạo hô “Quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược” đã rùng rùng giương rừng cánh tay “Quyết tâm, quyết tâm, quyết tâm”, mình mà xớ rớ, tan xác chẳng chơi. Nhất là đang kỷ niệm tháng 4 rực lửa.

Để củng cố cho quan điểm, tác giả còn nêu những con số mà hai miền được nước ngoài viện trợ, rằng của miền Bắc chỉ gần bằng ¼ miền Nam, đã thế do bên thắng cuộc chủ yếu dùng mua vũ khí, còn chính quyền Sài Gòn trích ra phần đáng kể để “ăn chơi”, nên bắc nghèo, nam giàu, không có gì lạ. Có nhẽ tác giả quên một điều, chính có lần trả lời phỏng vấn, cựu phó thủ tướng Vũ Khoan từng thừa nhận viện trợ của bên ngoài cho hai miền trong thời kỳ chiến tranh chẳng chênh nhau bao nhiêu, cũng ngang ngang nhau.

Là người sống trải suốt thời kỳ lịch sử khốc liệt ấy, sau 1975 một thời gian lại sống ở miền Nam cho tới tận bây giờ, tôi thấy tác giả đã nhầm.

Chờ tin vui từ... kẻ độc tài

Thiên hạ đang mải bận bịu chống dịch COVID-19 nhưng vẫn không bỏ được thói tò mò (bởi tò mò là bản tính khám phá tốt đẹp của con người), quan tâm đến thằng bé làm vua xứ Triều Tiên. Từ ngày nó chễm chệ lên ngai vàng, ngồi một ghế, giữ một chức - chức vua, nó đã để lại quá nhiều điều tiếng.

Các cụ nhà ta xưa bảo “tiếng lành đồn xa, tiếng dữ đồn xa”. Lành của nó, cu Ủn, tức Kim Jong-un, ở đâu thì chưa biết, nhưng dữ người ta được nghe được chứng kiến hằng ngày. Trông cái mặt phì phị, tưởng cũng chỉ ngố sế hiền lành, ai ngờ giết người như ngóe. Cứ ngứa tay, buồn buồn, lại lôi tên lửa đạn đạo mang được đầu đạn hạt nhân ra thử, báo chí xứ An Nam ta gọi là “phóng vật thể lạ” ra biển, hướng về phía Hàn Quốc, Nhật Bản, thậm chí cả Mỹ. Ra cái điều chúng mày đừng đùa với ông.

Người thì bảo nó tay chơi, dám thách cả Mỹ, Nhật, Tàu. Người thì mạnh mồm nói thằng này điên, sớm muộn cũng ăn bài học. Người thì kết luận làm vua thì nó phải thế, vừa tay chơi vừa điên. Vua nào chả điên.

Chưa thấy ai cho nó bài học gì thì mấy hôm nay đã nghe phong thanh trời có mắt, trời trị thằng gian. Thấy bảo nó sắp chết. Khổ nỗi, đừng vội tin, bọn phong kiến Triều Tiên này cũng lắm mưu mẹo tiểu nhân, vậy mà không phải vậy. Biết đâu đồn nó bệnh nó chết nhưng cu em lại đang sống nhăn ôm thị nữ hát karaoke trong cung Kumsusan gì đó thì sao, mai nó lại vác ống nhòm ra thị sát phóng tên lửa thì sao, xung quanh nó lại vẫn mấy chục thằng sổ sách bút biếc ghi ghi chép chép thì sao.

Nhắc nhở các chị nội trợ nhưng phải làm cả việc của đàn ông

Có nhẽ chưa bao giờ người lao động, người bình dân bị nghỉ nhiều ngày như trong đợt dịch Cô Vít này. Các cô giáo, viên chức, công nhân, thậm chí những người làm công, những chị osin, giúp việc cũng không tránh khỏi dịch, phải nghỉ dài ngày. Ít nhất cũng là từ sau Tết tới giờ, mà không biết sự nhàn nhã bất đắc dĩ ấy kéo dài tới bao giờ.

Người nghỉ thì xe cũng nghỉ. Ấy là tôi nói tới chiếc xe máy, phương tiện đi lại phổ biến của người lao động, người nghèo. Hồi xưa, ai có xe máy đều là người khá giả, được coi giàu đằng khác. Bây giờ cái xe máy là đôi chân, nghèo cũng phải sắm, không có nó khác gì bị cụt chân, trói chân.

Khổ nỗi nó khác xe đạp. Xe đạp nếu chủ nghỉ 1 năm nó cũng chả sao, có khi chủ còn lau lọt bóng ngời treo lên như đồ kiểng. Còn xe máy, nhất là loại xe thông thường, xe cũ, xe rẻ, nếu không chạy một tuần là chết ặt, bởi nó có… cái bình ắc quy.

Chuyện Xuân Ba xài in tơ nét

Nói gì thì nói, y là một trong vài đứa giỏi nhất lớp văn K17. Nhưng giỏi không có nghĩa không có dở, thậm chí cực dở. Y cũng vậy. Điều may mắn cho y là không phải dở về tư cách đạo đức lập trường cách mạng lý tưởng cộng sản… mà về trình độ tin học in tơ nét (internet).

Cứ so sánh thế này. Nếu cả nước bây giờ đang hăng hái làm cuộc cách mạng 4 chấm 0 theo chỉ đạo của ông Phúc (chả biết lão Phúc ấy có biết tí gì về công nghệ thông tin không, hay cũng cỡ thằng Ba), những đứa nhì nhằng nhất cũng phải đạt 2 chấm hoặc 2 phảy rưỡi chấm 0 thì thằng Ba nhà K17 mình tôi nghĩ mới lấy bằng hoặc chứng chỉ trình độ 0 phẩy 5 chấm 0. Thế mà cứ… nhơn nhơn coi trời bằng vung.

Thực ra, y là một trong số rất ít của K17 ta tiếp cận sớm nhất lĩnh vực công nghệ thông tin. Hồi năm 90 gì đó, tôi đã đọc trên báo Tiền Phong một vệt bài y viết về chuyến đi Mỹ và mấy nước châu Âu, ngồi poọc ba ga “xe” của ông Phan Văn Khải. Làm báo ở nhà thì muốn viết lách tác nghiệp sao cũng được, chả ma nào thèm để ý, nhưng ra ngoài thì hơi lăn tăn chút thể diện, và bất tiện nhất là ôm theo mớ bút giấy lách cách trong thời đại kỹ thuật số. Y kể, thằng con giai, tôi nghĩ chắc thằng Việt Đông, vừa đi Úc về, nó bảo thày nó, thày ơi để con mua cho cái láp tốp (laptop). Y vặn thằng con, láp tốp là thứ chi chi, cu con giải thích là cái máy vi tính xách tay ấy, để thày đi tác nghiệp cho tiện. Thày chỉ việc gõ bài rồi gửi về ngay trong ngày, cả ảnh iếc nữa, không cần phải đợi tới cuối chuyến về tới Hồ Xuân Hương mới nộp. Y sướng quá, giục con mua ngay. Nó lại huấn luyện cho vài đường cơ bản, thế là y chính thức bước vào cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật then chốt.

Chuyện đúng 48 năm trước (kỳ 2, cuối)

Như đã biên ở phần đầu, đúng 48 năm trước tức là vào ngày 16.4.1972, Mỹ ném bom bắn phá miền Bắc trở lại sau 3 năm tạm ngưng từ vĩ tuyến 18 trở ra. Dân phố lục tục làm cuộc sơ tán lần thứ 2, cũng gần giống như đận trước, ai về nhà nấy, vùng nông thôn nấy từng về hồi năm 1964, chỉ có điều những đứa trẻ đi đợt 1, bước sang đợt này đã thêm 8 tuổi, chững chạc hẳn lên.

Từ sau Tết, Trường cấp 3 Kiến Thụy đã tổ chức việc trực trường. Chả biết nghe phong thanh nó sẽ đánh lại, ban giám hiệu liền sắp xếp khối lớp 10 (cuối cấp) trực chung với thầy cô giáo. Tiếng là trực nhưng chả có súng ống gì, chỉ thay nhau thức khuya đi rảo quanh trường coi xem có trộm đạo phá phách không, nếu xảy ra đám cháy thì đánh kẻng kêu làng nước tới cứu chữa. Chẳng mấy ai tợn nghĩ máy bay nó sẽ đánh lại. Suốt từ năm 1964 tới 1968 bom đạn tàu bay khiếp lắm rồi. Thường thì các thầy cô trực chỉ ngó qua buổi chập tối, sau đó phó mặc đám học trò. Tôi nhớ vài lần trực chung với thầy Phùng Quán (trùng tên với một nhà văn nổi tiếng) dạy toán, thầy Dừa dạy tiếng Trung, thầy Tòng dạy văn, cô Tâm dạy sinh, cô Thanh dạy hóa… vui lắm. Gặp phải ca những thầy cô yêu nhau, chỉ một loáng “các thủ trưởng” đã mất hút, bọn trò tha hồ quậy phá. Có lần thầy Duyên dạy chính trị chả biết nghe ai mách, buổi chào cờ nói xa xôi rằng các thầy cô và các em đã được phân công trực trường phải có ý thức bám trận địa, phải coi mình như chiến sĩ, chứ đừng đào ngũ như vừa qua. Mấy thầy cô vốn người nội thành nhìn nhau tủm tỉm, biết là ổng ám chỉ mình.

Tối 16.4, chả thấy thầy cô nào, chỉ nhõn có 4 đứa lớp 10B là tôi, thằng Thành, cái Nga và thằng Cự. Thằng Thành và thằng Cự đều khôn ngoan, dẻo miệng, đẹp giai, cực giỏi toán, nhanh nhẹn tháo vát khỏi chê. Trực cùng ca với chúng nó, tôi chẳng cần làm gì, chỉ làm bài tập xong rồi lăn ra ngủ. Từ trường về nhà bác Mẳn nơi trọ cũng chỉ độ vài trăm mét, có trốn về cũng được, nhưng ngủ ở đây mát hơn, chỉ tội muỗi nhiều. Vả lại tôi với thằng Thành cùng chung nhà trọ, về một mình chi cho buồn. Cái Nga, Phạm Thị Nga người Thái Bình, anh nó là thầy Linh làm ở Phòng Giáo dục huyện nên nó theo sang đây học. Hơi lùn béo nhưng xinh lắm. Tóc xoăn như tây. Lúc tôi cắm cúi làm bài, một thằng đi tuần, còn hai anh chị cứ rủ rỉ rù rì trò chuyện. Tôi ngố, thỉnh thoảng lại hỏi sao chúng mày không làm bài rồi còn đi ngủ, thay phiên nhau đi tuần, kẻo thầy Duyên mà bắt được “bỏ trống trận địa” thì chết. Hai đứa chả thèm để ý. Về sau mới giác ngộ, hiểu ra rằng chúng nó còn mong mình đi ngủ sớm là đằng khác. Ngố đếch chịu được.