Vụn về Hưng Yên (kỳ 7)

Như đã kể, công trình đại thủy nông Bắc Hưng Hải được coi là dòng sông nhân tạo lớn nhất miền Bắc suốt mấy chục năm trước khi đất nước thống nhất (1975). Đó là kết quả của ý chí “vắt đất ra nước, thay trời làm mưa”, “thay trời chuyển đất làm lại giang sơn” mà chính quyền luôn kêu gọi dân thực hiện. Cũng khiếp. Lúc đầu, người ta (nhất là bộ máy tuyên truyền, báo Nhân Dân, đài Tiếng nói VN) gọi nó là kênh, kênh Bắc Hưng Hải, sau thấy phải xứng với quy mô, sự đồ sộ, hoành tráng của nó, gọi lại bằng tên kiểu Tàu, thành “đại thủy nông Bắc Hưng Hải”, còn dân thì cứ giản dị “sông đào”, “kênh Bắc Hưng Hải”.

Lúc còn bé, tôi chỉ biết nó qua bài học lớp 3 “Đại thủy nông Bắc Hưng Hải”, nhưng anh tôi đọc nhiều biết nhiều bảo rằng nó là dòng sông nhân tạo lớn thứ nhì từ trước tới nay tại Việt Nam. Thứ nhất là kênh/kinh Vĩnh Tế ở miền Nam thời nhà Nguyễn. Kênh này do ông quan trấn thủ Nguyễn Văn Thoại (tức Thoại Ngọc Hầu) khởi xướng, chỉ huy dân đào đắp, chạy dài mấy chục cây số, kéo từ An Giang tới tận Kiên Giang, vừa là công trình thủy lợi (cấp nước tưới và thoát lũ lụt, nói ngắn gọn là tưới tiêu) cho đồng ruộng mấy tỉnh, vừa cho giao thông, và nhất là tạo tuyến phòng thủ bảo vệ biên cương, v.v.. Đào xong, ông Thoại xin vua đặt tên kênh. Vua quyết ngay, kênh Vĩnh Tế, tên bà vợ ông Thoại. Công nhận vua thế mới là vua. Vì vậy, nó có tên kênh Vĩnh Tế. Còn dân kính phục, biết ơn ông Thoại thì gọi bằng cả tên kênh Thoại Ngọc Hầu, kênh Nguyễn Văn Thoại. Đều là một. Yêu vợ, trọng vợ, nước nam ta nhất ông Thoại, cụ Tú Mỡ cũng không bằng, mấy anh tôi bảo vậy.

Vụn về Hưng Yên (kỳ 6)

Lại nói, hai anh em cứ mải miết đạp xe để làm sao vào được nội thành Hà Nội trước 9 - 10 giờ tối. Ông đạp xe là anh họ, ông có nhà phố Triệu Việt Vương cũng anh họ. Ông này cùng vợ con vẫn bám thủ đô, không đi sơ tán. Gan cóc tía. Phải tới sơm sớm bởi nhà chỉ là nửa căn hộ, chia đôi với một gia đình khác, mỗi nửa độ chừng hơn chục mét vuông. Anh tôi gia đình 5 - 6 người gói ghém trong diện tích chật chội ấy, như cá hộp. Nếu tới muộn quá, cổng vào đầu hẻm bị khóa, họ đi ngủ cả thì hai anh em chỉ có nước ngủ vườn hoa hoặc lề đường. Đang cuối thu, trời đêm rất lạnh. Chưa năm nao mùa thu và mùa đông giá lạnh như năm 1972.

Đi được một đoạn khá dài, trong ánh tà dương, anh tôi chỉ về nơi xa bảo đó là nông trường Tam thiên mẫu. Nghe cái tên thì vận ra ngay, nông trường rộng 3 nghìn mẫu, mà mẫu theo cách gọi mới tức hecta. Rộng kinh. Miền Bắc thời mắt nhắm mắt mở cứ thấy Liên Xô, Trung Quốc có gì thượng vàng hạ cám là học cho bằng chết, bê về thực hành. Phần lớn là cám, kể cả cái có tên chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản.

Làng Nủ và Vin

Nủ, cái tên làng chỉ “nổi tiếng” gần đây sau trận lũ quét, lở đất kinh hoàng hậu bão số 3. Nó gắn với những đau thương tột cùng và tấm lòng son tràn đầy yêu thương chia sẻ của người dân cả nước.

Vin, tức tập đoàn Vingroup, một doanh nghiệp tư nhân hàng đầu đang góp phần đáng kể làm thay đổi bộ mặt đất nước. Không chỉ thế, Vin còn tạo rất nhiều thiện cảm về sự quan tâm tới con người, nhất là khi dân chúng còn nghèo đói, gặp những tai ương.

Đứa cháu tôi vừa cho biết khu tạm cư mới của người dân làng Nủ (xã Phúc Khánh, huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai) đã chính thức hoàn thành sau 7 ngày thi công, mang lại nơi ở an toàn và ổn định cho các hộ dân bị thiên tai càn quét. Dự án xây dựng khu tạm cư này là kết quả của sự phối hợp giữa chính quyền địa phương, lực lượng xây dựng, quân đội, dân phòng, thanh niên, nhất là sự hỗ trợ tiền bạc hết sức kịp thời từ Quỹ Thiện Tâm thuộc Tập đoàn Vingroup. Đây là minh chứng rõ nét cho tinh thần tương thân tương ái và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp trong thời điểm khó khăn. Tôi không dám bảo chỉ Vin mới làm được, bởi nước ta có nhiều doanh nghiệp, doanh nhân tấm lòng cao cả như vậy, nhưng Vin luôn mau mắn đi đầu.

Người về

Bất giác thầm thì những câu gan ruột của thi sĩ Tô Thùy Yên mà thành tên gọi. “Ta về một bóng trên đường lớn”. Một đời làm thơ chỉ cần bài “Ta về” đã quá đủ thành núi này non nọ.

Hôm qua, thiên hạ lao xao chuyện người tù được thả, bị trả tự do thân thể (phải nói vậy cho chính xác, chứ không phải thả tự do như báo chí và công an thường dùng, bởi tự do của con người thì không ai có thể cầm tù, chỉ trói buộc được thân xác thôi) sau 15 năm 4 tháng 27 ngày trong ngục. Người ấy là anh Trần Huỳnh Duy Thức.

Trên mạng xã hội (chứ báo chí quốc doanh không đi một chữ, cũng dễ hiểu, vì gần nghìn tờ cũng coi như một) người ta bày tỏ nhiều ý kiến về “sự kiện” này. Có người thắc mắc ông ấy làm gì mà phải ca ngợi, phải quan tâm, với giọng dè bỉu. Tôi nghĩ, ông ấy (Thức) chỉ làm điều mà biết bao người an phận không dám làm. Ông ấy chấp nhận sự tù đày, gánh nỗi buồn thế sự cho biết bao người tử tế khác.

Mất giá

Nhớ hồi thập niên đầu thế kỷ 21, quốc hội họp và thông qua bộ luật hình sự, trong đó quy định kẻ tham nhũng (đương nhiên là cán bộ chứ dân thì tham nhũng cái giề) từ 500 triệu đồng trở lên bị khép án tử hình.
Tới năm 2015, cũng lại quốc hội, luật ấy được điều chỉnh theo giá thị trường (tiền mất giá, còn "hàng" dỏm quá nhiều), cứ từ 1 tỉ giở lên là đòm.

Còn giờ thì không biết thế nào, bao nhiêu, nhưng có những đứa vài trăm tỉ, nghìn tỉ chỉ bị... kiểm điểm sâu sắc, nghiêm khắc rút kinh nghiệm, xử lý hành chính, tự nguyện làm đơn xin thôi chức vụ, sau đó vẫn nhơn nhơn đi dự lễ này lễ nọ, thậm chí viếng... lăng (thực ra báo chí diễn đạt sai thành quen, không phải viếng lăng mà viếng người nằm trong lăng).

Thằng bí thư tỉnh ủy Bến Tre Lê Đức Thọ vừa bị cơ quan điều tra công bố số tài sản mà nó tham nhũng tư túi. Ai đọc cũng choáng. Khiếp, hơn 3.000 tỉ đồng, ngoài ra còn nhiều thứ kinh khủng khác, chả hạn cái đồng hồ đeo tay xem giờ để đi làm mà cũng gần 10 tỉ (đeo trên tay 2 căn nhà xịn). Một ông bạn tôi người Bến Tre chua chát, bác ạ, thằng này làm nhục Bến Tre nhà em, tất nhiên đảng bộ Bến Tre bị nó trét cho nắm bùn không bao giờ rửa sạch. Cứ nghe/đọc "Lê Đức Thọ bí thư tỉnh ủy Bến Tre" chua chát lắm.

Vụn về Hưng Yên (kỳ 5)

Ai đã từng từ Hải Phòng lên Hà Nội bằng xe khách Ba Đình những năm thập niên 60 - 70 chắc còn nhớ điều này. Đường số 5 nối 2 thành phố lớn nhất miền Bắc khi ấy được xem như tuyến đường bộ đẹp nhất miền Bắc. Dài 104 cây số, nó chạy qua 3 tỉnh thành Hải Phòng, Hải Hưng (sáp nhập Hải Dương + Hưng Yên) và Hà Nội. Quả thật người Pháp đã xuất sắc về xây dựng đường sá, công trình giao thông, để lại cho xứ này di sản đáng nể, dùng tiếp cả trăm năm.

Suốt bao năm, sau khi Pháp rút về nước, chính quyền mới không chịu thừa nhận điều ấy, thậm chí còn đưa vào sách giáo khoa, vào các cuốn sử quốc doanh rằng nó (Pháp) làm đường sá, cầu cống, nhà ga cũng chả phải tốt đẹp gì, mà chỉ để phục vụ công cuộc khai thác thuộc địa, bóc lột vơ vét tài nguyên bản xứ, để thuận tiện chuyên chở nguyên vật liệu về chính quốc. Nó làm cho nó chứ cho gì dân mình. Không ơn huệ chi cả, chỉ có căm thù. Giờ đây, không hiểu những người ngồi trong tòa nhà dinh toàn quyền Đông Dương (nay là phủ chủ tịch nước) hoặc coi biểu diễn ở nhà hát lớn Hà Nội - hai tòa nhà đẹp nhất Đông Nam Á, có còn suy nghĩ vậy không.

Hai bài thơ của thi sĩ Nguyễn Duy về tết Trung thu

Trung thu nghĩa là giữa mùa thu. Rằm tháng 8 âm lịch là tết Trung thu. Tết này người đời còn gọi tết trẻ con, của trẻ con. Hôm qua là ngày rằm ấy.

Trung thu Giáp Thìn 2024 không được vui bởi nhiều tỉnh thành miền Bắc vừa trải trận thiên tai khốc liệt, bão lũ tàn phá nặng nề, chưa biết khi nào mới hồi sinh dù mọi người đã tận lực, cố gắng hết sức mình.

Bác Nguyễn Duy chắc đêm qua không ngủ được. Nặng nỗi đau đời, thương người, nhất là với trẻ con. Không có tình thương đau đáu về con người không thể viết nên những dòng lệ ứa như này. Thơ như tiếng khóc.