Sách giáo khoa: Họ đã độc quyền cả xuất bản lẫn in, phát hành

Họ là ai? Là bộ máy nhà nước nói chung, trong đó có Bộ Giáo dục - Đào tạo. Còn cụ thể là Nhà xuất bản Giáo dục.

Năm nào cũng vậy, cứ trước năm học mới lại chộn rộn chuyện thiếu sách giáo khoa. Người bị hành, không ai khác, là học sinh và cha mẹ các cháu, các em, nói rộng ra là dân.

Xếp hàng mua sách, đi học mà vẫn chưa mua được sách, mua chợ đen giá cao, photo sách đem bán bị công an bắt phạt… là những mặt trái của thị trường sách giáo khoa.

Bộ trưởng Giáo dục, rồi Giám đốc Nhà xuất bản Giáo dục lên tivi, lên báo phân trần này nọ chủ yếu đổ trách nhiệm cho khách quan, hứa hẹn khắc phục. Năm nào cũng vậy. Vòng luẩn quẩn, rút sợi dây kinh nghiệm, càng rút càng dài.

Như báo chí thông tin, năm học 2026 - 2027 cả nước thiếu tới 4 triệu cuốn sách giáo khoa, ngay thời điểm ngày khai trường.

Nhặt nhạnh từ chuyến đi (kỳ 1)

Gọi là “chuyến” cho oai chứ thực ra cũng ngắn thôi, vỏn vẹn mấy ngày, nên những chỗ định tới, như bờ Hồ, gốc cây 55… đành bỏ. Chú em Phạm Văn Tuyên mời về Hải Dương chơi, mình ừ hữ hứa hẹn cả chục lần, phen này lại cho leo cây, dám qua năm 2027 quá.

Tới quê, việc đầu tiên, khá khó chịu, phải gọi cho công an để đăng ký tạm trú tại chính nhà mình. Bỏ cái thói Thương Ưởng ấy đi, tôi bảo thật. Nhưng chú công an phụ trách khu vực là người tốt tính, công an nhưng mà tốt, nên tôi phôn ngay.

 
Này, tôi hỏi thật các chú chức việc, nửa đêm nửa hôm các chú ghé nhà bố vợ, cha con làm vài chén rượu rồi lăn đùng ra ngủ, các chú có định đăng ký tạm trú không? Tôi cam đoan không bao giờ, đăng họa có mà trời sập.

Khi xong việc nhà (hoàn tất giấy tờ, sổ đỏ sổ hồng của cơ ngơi bé tí thày bu để lại cho hợp pháp, nhỡ mai sau dính giải tỏa đền bù đỡ bị thiệt thòi), do em gái đứng ra lo liệu. Chứ giao nhà cháu cáng đáng thì hết phim, chả làm thì đừng, bởi rắc rối, phiền phức quá.

Khải hoàn môn

Chuyện thời sự nóng rãy lúc này là "Khải hoàn môn" chứ không phải gốc cây 55, lộn xộn ở bộ y, Tuấn Hưng hay Phương Hằng, thằng Medvedev say rượu...

Xứ An Nam, tục gọi Đông Lào, thời sự nóng quanh năm suốt tháng, từng ngày từng giờ, hơi đâu mà để ý.

Nhà cháu chỉ biên vài chữ thêm vào vụ "Khải hoàn môn" rồi cóc (nhẽ ra định gõ "đéo" nhưng mềm chút cho có văn hóa) thèm quan tâm nữa.

Nó là thế này:

Trước hết, cần phân biệt và hiểu cho chính xác, cái mẫu hình khối được gọi là khải hoàn môn kia chỉ là một công trình bê tông núp bóng văn hóa để giải ngân. Nó không phải tượng, tượng đài, bởi không có người (luôn là trung tâm của tượng, tượng đài); không phải đài (chẳng hạn đài liệt sĩ trên đường Bắc Sơn) bởi không phải là chỗ để người ta đến viếng, cúi đầu, thậm chí thắp hương/nhang; không phải tháp, dù nó khá cao, bởi tháp có lối kiến trúc, kết cấu riêng, như tháp Hòa Phong ven hồ, tháp Rùa trên mặt hồ chẳng hạn, đằng này nó đuồn đuỗn như con đỉa chết khô...

Tôi kể chuyện này

Dư luận đang ồn ào gợi lại vụ tai nạn giao thông xảy ra ở Hà Nội hơn một năm trước. Thủ phạm là Nguyễn Sỹ Cương nguyên đại biểu quốc hội, chồng của bà Lâm Thị Phương Thanh đương nhiệm Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thể thao - Du lịch.

Các cơ quan pháp luật (nhất là công an) cùng truyền thông nhà nước tìm đủ mội cách giấu nhẹm, bao che đương sự, vì lý do gì thì ai cũng hiểu.

Vụ việc khiến tôi nhớ chuyện cũ.

Hồi đầu thập niên 1980, khu ký túc xá 43-45 Nguyễn Chí Thanh, phường 9, quận 5 tôi ở có gia đình anh Nguyên.

Chủ nhật luận (phần 2): Gột rửa cái gì?

Điều dễ nhận ra nhất trong bộ máy nhà nước, xã hội, cuộc sống xứ này là bệnh hình thức nặng, kéo dài, không những không giảm mà ngày càng trầm trọng.

 
Để duy trì căn bệnh ấy phải chi tiền, tất nhiên lấy từ ngân sách (tiền thuế do dân và doanh nghiệp nộp, tiền bán tài nguyên khai thác được…). Chẳng ai đo đếm, biết được số tiền chi cho bệnh này bao nhiêu, bởi cũng như nhiều thứ khác, nó không bao giờ được công bố, dù chả có gì nhạy cảm (chẳng hạn như quốc phòng, an ninh).

Không thể lấy lý do để kéo dài tình trạng “đa lễ” rườm rà, cờ đèn kèn trống, khẩu hiệu giăng mắc sơn kẻ khắp nơi, thích hội họp, ưa kỷ niệm, chuộng hình thức màu mè lòe loẹt, dựng tượng đài chỗ này chỗ khác, thích bày phong trào, phát động, ra quân… Nó chỉ giải quyết được tâm lý tự sướng chứ ít tác dụng làm cho cuộc sống phát triển.

Cần theo lẽ tự nhiên. Những điều tốt sẽ tự tồn tại và sinh sôi, những gì không hợp sẽ bị đào thải. Đừng cố này nọ, chỉ tốn kém, nhất thời, vô ích.

Chủ nhật luận: Cần tiếp tục gột rửa

Đất nước gần nửa thế kỷ trở lại đây diễn ra hai cuộc cải tổ cực lớn làm thay đổi nhiều mặt cuộc sống, cụ thể về đường lối, thể chế, chính sách, xã hội, vật chất, bộ máy lãnh đạo, nền kinh tế...

 
Lần thứ nhất, đó là cuộc vặn mình thay đổi khi đất nước, xã hội, kinh tế bên bờ vực vào nửa cuối thập niên 1980. Hồi đó có câu “Đổi mới hay là chết”. Cũng may, các nhà lãnh đạo/cầm quyền đã nhận ra điều ấy. Họ tự gột rửa, loại bỏ những cũ kỹ lạc hậu thâm căn cố đế, dây trói, xiềng xích do chính họ tạo ra. Giống như một cuộc cách mạng, nhưng không phải chống thế lực thù địch, mà chống lại chính mình.

Cuộc thứ 2 lớn lao, trọng đại chẳng kém, diễn ra khởi đầu cách nay chưa đầy 2 năm, nói như các nhà lãnh đạo, là thay đổi quyết liệt, đột phá, bước vào kỷ nguyên mới.

 
Kỷ nguyên cũ, ông tổng bí thư quá cố luôn khẳng định “Đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay” (trong bài diễn văn khai mạc đại hội đảng lần thứ 13, ngày 26.1.2021). Câu “bất hủ” này ông ấy nói nhiều lần, từ năm 2019 tới tận khi mất.

Ba chuyện

1. Ông cu cháu gào lên, ông ơi, cho cháu hỏi.
- Gì?
- Sao nước Mỹ nó không bắt Trần Đăng Khoa ạ?
- Khoa thơ hở. Mày phải gọi ông Trần bằng ông, chỉ kém tao vài tuổi, mí lại không được gọi Mỹ bằng nó, bất lịch sự. Nhưng sao phải bắt? Ông này khá nhất trong mấy ông đường được.
- Ông ấy viết "Ngu xuẩn nhất nhì/Là tổng thống Mỹ", xúc phạm thần tượng Mỹ.
- Mỹ nó, quên, họ, văn minh, dân chủ, coi ai cũng như nhau, không thần tượng ai cả, đâu như người ta. Ông Khoa có chửi cũng chả sao. Tao còn nghe nói năm xưa ông ấy sang đó còn được họ đón tiếp như khách quý, chính ổng về kể lại.

2. Ông tân bộ trưởng Bộ GD-ĐT tưởng thế nào, lúc mới lên được bao người kỳ vọng, khen ngợi, hóa ra nhầm.
- Ông nói về vụ thi cử ở Tuyên Quang hở?
- Ừ, chả riêng Tuyên Quang, còn mấy tỉnh nữa. Nát.

3. Muốn biết hội quần chúng hoặc tổ chức xã hội nào hoạt động hiệu quả hay không, chỉ cần cắt phựt ngân sách chi nuôi nó 1 hoặc 2 năm, rõ ngay. Tới năm thứ 3, hội nào còn hoạt động được thì cho tồn tại, không thì giải tán hết.
Kiếm được tiền tự nuôi là cách đánh giá hiệu quả chính xác nhất.

Nguyễn Thông