Tivi không phải chỗ lừa dối công khai

Ở nước này, người ta quen gọi các chương trình truyền hình (tất tật do nhà nước quản lý, kiểm duyệt, cho phép lên sóng) là tivi. Chẳng hạn: coi tivi, xem tivi.

Khi chưa có báo chí tư nhân (còn bao giờ có thì tôi không biết), tất cả những gì xuất hiện trên báo chí, truyền thông, trong đó có tivi, nhà nước đều chịu trách nhiệm.

Nói nhà nước vẫn còn chung chung, cụ thể phải là: Ban Tuyên giáo, Bộ Văn hóa-thể thao-du lịch, Bộ Khoa học-công nghệ, Bộ Y tế, Bộ Công an (an ninh văn hóa), ban lãnh đạo các cơ quan báo chí truyền thông.

Tôi không bàn chuyện lớn, mà chỉ đề cập một điều nhỏ. Nhỏ nhưng trái tai gai mắt, thể hiện sự vô trách nhiệm của các cơ quan liên quan.

Có thể ai đó sẽ bảo, ôi dào, vớ vẩn, đầy chuyện lớn lao không bàn, lại bới mấy thứ này ra làm gì, hoặc bảo quảng cáo nó phải thế, nó là nghệ thuật quảng cáo, phải chấp nhận, chi phí quảng cáo rất lớn nên người ta phải giảm bằng cách rút ngắn thời lượng, v.v..

Hiểu thế nào là quan điểm cá nhân, còn tôi chỉ thấy đó là sự lừa đảo, coi thường dân (người coi/nghe tivi), là sự vô trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước. Tất cả đều được bộc lộ công khai, hằng ngày, từng giờ.

Nhớ anh Đỗ Đức

Bàng hoàng khi các anh ngoài kia nhắn rằng "họa sĩ Đỗ Đức đi rồi, nửa đêm về sáng nay, giờ Tý, ngày Tân Hợi, tháng Tân Mão, năm Bính Ngọ, 20.2 ta, nhằm 7.4.2026". Buồn.

Tôi biết anh bệnh trọng, nan y đã lâu, nhưng xa xôi cách trở, chả kịp tới tận nơi thăm chia sẻ nỗi niềm, nhưng thấy anh luôn lạc quan vui vẻ trên trang FB cá nhân, coi cuộc đời chỉ như chớp mắt nhẹ. Nể phục anh.

Nhớ những lần được hầu chuyện anh, thật vui, đầm ấm, chan hòa, không có gì ngăn cách. Mỗi lần có sách mới, anh đều gửi tặng. Sách của anh dễ đọc, rất hay, nó là cuộc đời lặn vào trang sách mà ai cũng thấy mình ở đó.

Người như bác Đức hiếm có trên đời, sừng sững trong sự giản dị, khiêm tốn, đầy tình thương yêu con người.

Chị Thanh (phần 4)

Chuyến đồng hành sang Campuchia hồi tháng 1.2026 cùng chị Nguyễn Thế Thanh và các anh chị trong đoàn đã cho tôi miễn phí thật nhiều hiểu biết về cuộc sống, con người, về văn nghệ, lịch sử, nhân vật những năm tháng tôi từng sống, về những điều mình mới chỉ biết tơ lơ mơ.

Nhân đây, tôi xin được tỏ lòng biết ơn về sự khai trí ấy với các anh chị Nguyễn Một, Yên Ba, Trần Tuấn, Hữu Việt, Lê Huyền Ái Mỹ, Võ Đức Phúc, Lê Thanh Phong, Kim Tuyền, Văn Công Hùng, Hà Phan, Nguyễn Thúy Hằng, Bạch Hoàn, Cao Hồng Sơn... Càng hiểu rằng thế giới quanh mình rộng vô cùng, người giỏi trên đời nhiều lắm, bấy lâu mình chỉ như ếch ngồi đáy giếng.

Đúng như cổ nhân dạy, “đi một ngày đàng, học một sàng khôn”. Nghe lỏm thôi, mà vỡ ra được ối điều.

Chiếc xe Kia Canival xịn lầm lũi lao đi, lúc trong màn bụi mờ mịt, lúc giữa đèo cao núi thẳm xứ người, mấy chị em tôi cứ kệ, mặc chú tài xế tay lái lụa làm gì thì làm. Tôi và chị Thanh hát cho Việt và Tuyền thưởng thức văn nghệ xóm. Tinh dững bài tuổi đời hơn nửa thế kỷ trở lên, nào là Tiến lên đoàn viên, Nguyễn Bá Ngọc người thiếu niên dũng cảm, Đường chúng ta đi... một thời sôi nổi. Bài nào chị Thanh cũng thuộc làu làu, cả lời và giai điệu. Tuyền cười, khiếp thật, các bác là cả kho ký ức. Hữu Việt lim dim ngủ, hình như bài ca cổ xưa đã đưa anh về quá khứ một thời đạn bom.

Có vài từ tiếng Việt nên lưu ý khi dùng

Không ít người tặc lưỡi dễ dãi, dào, đời đầy thứ lớn cần quan tâm, chứ mấy cái nhỏ vụn vặt sai sót nhầm lẫn để ý làm gì. Có người trách tôi “nhàn cư vi bất thiện”, quá rảnh rỗi, tào lao, suốt ngày săm soi, lại còn mắng rằng “tiếng Việt không có nhà anh thì nó vẫn cứ phát triển, không cần anh phải xí vào”, v.v..

Tôi nghe vậy thì biết vậy, cũng chẳng lấy làm buồn phiền, bởi tính mình “cào” quen rồi, vả lại lúc nào cũng chỉ muốn góp chút sức mọn “giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt” như cụ Phạm Văn Đồng từng dạy.

Ngay cả bản thân tôi cũng có lúc sơ suất, không phải sai, mà gây nên sự hiểu lầm. Chả là vừa rồi tôi biên ít chữ về chuyến đi Campuchia, ghi nhận những điều mắt thấy tai nghe.

 
Muốn để vui, đỡ nặng nề, tôi chơi chữ, dùng từ “du mục” khi viết “chuyến du mục” với giải thích trong ngoặc rằng du là đi, mục là mắt, thấy, ý là đã đi và thấy. Những bác rành rọt, thông thạo từ Hán Việt, kiến thức rộng còm có ý chê cười bỉ nhân hiểu “du mục” vậy là sai rồi, bởi du mục để chỉ một lối sống của những người chăn nuôi gia súc nay đây mai đó.

Quan ngại bị chấm dứt

Khi hai bên (hai nước hoặc hai phe) có chiến tranh, không thể nói trước được điều gì. Chiến tranh mà một phe có ông Trump lại càng không thể đoán được nó sẽ như thế nào.

Việc Iran vừa bắn rơi hai chiếc máy bay hiện đại của Mỹ chẳng khác chi giọt nước tràn ly, đặt dấu chấm hết cho hy vọng hai bên ngồi lại với nhau bàn về đình chiến, chứ chưa nói về hòa bình.

Đó là sự thách thức của Iran đối với Mỹ, kiểu như "mày làm gì được tao", mà Mỹ thì không muốn bị bẽ mặt thêm nữa. Từ hôm đánh nhau tới giờ, cũng chưa dài lắm, nhưng bẽ hơi bị nhiều.

Đó cũng là lý do vì sao Mỹ quyết cứu cho bằng được phi công, bởi nếu Iran bắt được sẽ cực kỳ phức tạp, Iran sẽ giành thế thượng phong.

Lần này Mỹ sẽ đoạn tuyệt chuyện ngồi lại với nhau, chỉ còn đánh thôi, mặc cho bên ngoài quan ngại.

Chị Thanh (phần 3)

Campuchia tận mắt

Phần này nằm trong vệt bài về bà chị Nguyễn Thế Thanh nhưng tôi tranh thủ ghi đôi điều về Campuchia nên đặt cho nó cái tên “Campuchia tận mắt”.

Chuyến du mục (đi và thấy) trên đất Miên đã cho đứa vốn quanh năm suốt tháng chỉ quanh quẩn xó bếp như tôi ngộ ra được nhiều điều, chứ những người như chị Nguyễn Thế Thanh, nhà thơ Trần Hữu Việt và mama tổng quản Kim Tuyền (cùng xe) vốn đi nước ngoài như đi chợ nào có lạ gì.

Chút nói tiếp về chị Thanh, giờ biên vài chữ về Campuchia qua mục sở thị, mắt thấy tai nghe đã.

Campuchia lâu nay tôi chỉ được nghe là nước nghèo, chậm phát triển, so với Việt Nam thua kém nhiều mặt... Có đi mới tỏ, hóa ra không hẳn vậy.

Quả thật nông thôn Cam còn hoang dã, nhiều nơi đi cả chục cây số nhà cửa rất thưa thớt, thậm chí không bóng người. Những nơi có dáng vẻ đô thị cũng ít nhà cao tầng, đường thưa xe cộ, chả thấy ùn tắc bao giờ.

Chuyện cuối tuần

29.3.2026

-  Một người bị phạt 7,5 triệu đồng về “tội” đoán rằng những ngày tới giá xăng sẽ lên 34.000 đồng/lít. Khi ấy giá xăng do nhà nước quy định tại các cây xăng hơn 29.000 đồng. Công an phạt bởi cho rằng đương sự phao tin đồn nhảm, thất thiệt, gây hoang mang trong dân chúng, làm rối loạn thị trường.
Chưa đầy một tuần sau dự đoán, chính xác là 5 ngày, xăng lên hơn 34.000 đồng/lít, giá nhà nước.
Dư luận bảo thông minh cũng chết, ai biểu cầm đèn chạy trước ô tô để mang vạ...

- Cậu học trò lớp 12 ở xứ Thanh (Thanh Hóa) không hề theo lớp học vi tính, tin học, lập trình... nào, tự mày mò, tự học, tự tìm tài liệu, tự “nghiên cứu” mà viết được phần mềm, mã độc vượt qua mọi ngăn chặn, vô hiệu hóa mọi ổ khóa bảo mật, để lấy cắp dữ liệu... Mã độc này theo thống kê ban đầu đã thâm nhập gần 100.000 máy tính trên toàn cầu. Y ta và đồng phạm cướp được hàng chục tỉ đồng. Quá khiếp.

Đúng là kỳ tài. Một mình nó còn hơn cả viện này viện nọ đầy những giáo sư tiến sĩ. Có nhẽ công an cũng thấy điều đó nên trong thông tin cung cấp cho báo chí chỉ viết tắt tên đương sự.

 
Công nhận xứ Thanh lắm người tài, hào kiệt đời nào cũng có. Chúa Trịnh Sâm từng ban cho xứ Thanh 4 chữ “Thanh kỳ khả ái” quả thật không sai tẹo nào.