Bắc Ninh

Tối qua 27.3.26 trên tivi, nhà đài VTV phát chương trình văn nghệ trực tiếp tôn vinh tỉnh Bắc Ninh.

Mình đã từng ở Bắc Ninh, tỉnh nhỏ hiền lành bị nhập với Bắc Giang thành Hà Bắc. Cụ thể là làng Sát Thượng, xã Yên Trung, huyện Yên Phong. Nay nơi ấy thành khu công nghiệp hoành tráng của tỉnh Bắc Ninh mới. Dạo năm kia mình có dịp qua đó, không tìm thấy chút dấu xưa nền cũ.

Mấy tháng cũng đủ nhớ cả đời, từ tháng 10.1972 tới tháng 3.1973 khi trường sơ tán về đó. Sau 12 ngày đêm khói lửa, Mỹ chấm dứt ném bom miền Bắc, thầy trò lại khăn gói quả mướp, lục tục kéo nhau về Hà Nội, qua cửa ô lối cầu phao Chương Dương, đi bộ mới khiếp, thầy Nguyễn Văn Tu dẫn đầu.

Phải nói luôn, thời ấy vùng quê ven sông Cầu thật đẹp, lả lướt, dịu dàng, chân chất, yên bình, dù đang chiến tranh. Chỉ có điều nghèo, đói, như chán vạn làng quê khác. Nông thôn những năm đó quê nào cũng nghèo khó, vất vả, thậm chí làng Trà Phương quê mình ở Hải Phòng còn nghèo gấp mấy lần làng Sát Thượng.

Chị Thanh (phần 2)

Dần dà theo dòng thời gian trôi, tôi được gặp chị Nguyễn Thế Thanh nhiều hơn, kể cả khi chị không còn là Tổng biên tập báo Phụ nữ TP.HCM nữa. Năm 1996 hay 1997 chi đó, sau hai nhiệm kỳ gánh vác thành công “tiếng nói của phụ nữ”, chị nhận ghế mới Phó chủ tịch Hội LHPN thành phố, rồi tiếp đó năm 2001 làm Phó giám đốc Sở Văn hóa – Thông tin. Hồi ông anh vợ tôi làm ở Phòng Văn nghệ của sở, tôi tới chơi, hỏi về chị Thanh, ổng bảo nó được lắm, tốt tính.

Một sáng tháng 11.2014, chị Thế Thanh nhắn tôi có rảnh thì ghé chung cư Vĩnh Viễn, quận 10 chụp giúp mấy tấm ảnh kỷ niệm buổi trao nhà cho bà quả phụ trung tá Ngụy Văn Thà. Gì chứ tham gia vào việc nghĩa của chương trình Nhịp cầu Hoàng Sa do Osin Huy Đức chủ trương thì chả có chi phải chần chừ nấn ná.

Tôi thu xếp tới, bác Nguyễn Duy đã ở đấy rồi, có cả chị Thế Thanh, anh Huỳnh Ngọc Chênh, Huy Đức, bác Đỗ Thái Bình, bác chuẩn đô đốc Lê Kế Lâm, nhà báo Viễn Sự… Phải kể ra như thế bởi đó là những con người dũng cảm lúc bấy giờ.

Chuyện đầu tuần

Thứ hai 23.3.26. Hết tuần này là kết thúc tháng 3. Lại sắp tháng 4, rồi tháng 5 tháng 6... Ông hàng xóm cười bảo cuộc đời trôi nhanh như chó chạy.

Có những điều phải chép ra, như một dạng biên nhật sử, biên nguyệt sử, “bức tranh vân cẩu con người tang thương” (Nguyễn Gia Thiều) cho người đời biết.

- Nhân vụ anh tài xế công nghệ bị “nhạc sĩ” chửi, dọa đánh, bị chủ hãng bẻ cần câu cơm, nhà cháu viết câu đối:

Bao năm mày mò âm (nhạc), chả mấy ai nghe tiếng biết danh
Vài phút sờ lần dương (thế), biết bao người cạch mặt khinh tâm

Liên quan tới câu đối này, nhà cháu nói thêm: Hồi xưa, bọn trẻ con thường chế nhạo nhau rằng “Nhận vơ là vợ thằng nhân/Nó cho bát bún sờ lần cả đêm”. Từ “sờ lần” có nghĩa là vậy.

Bác nào chỉ ra chỗ chưa chuẩn của câu đối, nhà cháu xin đãi chầu cà phê. Nói khí không phải, nhớ chuyện Lã Bất Vi viết “Lã thị xuân thu”, treo ở cổng thành, bảo ai sửa được một chữ sẽ trả nghìn lượng vàng. Chả ai dám sửa do sợ Lã công, chứ nhà cháu rất mong được sửa bởi đời chẳng có gì hoàn toàn.

Quốc hội

Trên thế giới, bất cứ quốc gia văn minh nào cũng vậy, quốc hội là nơi (chứ không phải cơ quan quyền lực cao nhất như lý thuyết) tụ họp những người tài giỏi, hiểu biết sâu rộng về cuộc sống, đặc biệt có bản lĩnh, cương trực, thẳng thắn, dám cất lên tiếng nói vì quyền lợi nhân dân. Vì vậy, thành viên quốc hội được gọi là dân biểu.

Quốc hội không phải chỗ chia suất, cào bằng cho ngành này ngành nọ, khối ấy khối kia, mâm bát đủ thành phần (nếu cứ vậy thì biết bao nhiêu cho đủ), không phải góc chiếu giữa làng cho ai đó, càng không là chốn phát ngôn những điều dân chúng nghe được phải che miệng cười.

Muốn đủ thành phần, đã có Mặt trận tổ quốc, chứ lập nó ra để làm gì.

Cứ cơ cấu theo kiểu cũ thì không bao giờ có quốc hội đúng nghĩa. Tôi bảo thật.

Nguyễn Thông

Chả ra làm sao

Đang ồn lên vụ một gã côn đồ có tên là nhạc sĩ Minh Khang gây sự, chửi bới, dọa đánh tài xế công nghệ Grab.

Trên báo chí và mạng xã hội,thiên hạ cãi nhau như đám mổ bò.

Tôi can các ông bà đạo đức, luật sư, nhà này nhà nọ khi các ông bà khẳng định chú tài xế Grab kia vi phạm pháp luật nhà nước và quy định của công ty, cố tình để lộ thông tin cá nhân người khác/khách hàng.

Thế tôi hỏi, tay khách hàng "nhạc sĩ" kia (dân văn nghệ không mấy ai biết, chứ đừng nói cả công chúng) nó có gây rối trật tự công cộng không, hay chỉ cãi nhau với người thân của nó trong nhà, hở các luật sư?

Lời nói và hành động của nó có đáng bị lên án, bị công khai cho thiên hạ tỏ để người ta biết mà tránh một thằng du côn không, hở các nhà đạo đức?

Hay là các vị đợi nó đấm cho tài xế đổ máu mũi máu mồm ra rồi mới được đi báo công an?

Chị Thanh

Nói luôn, người được nhắc tới với cái tên Thanh rất đẹp kia (đàn bà mang tên Thanh nhiều hơn đàn ông) là chị Nguyễn Thế Thanh.

Giới báo chí, nhất là những người làm báo ở Sài Gòn/TP.HCM hầu hết nghe tên, biết chị Nguyễn Thế Thanh. Một nữ tổng biên tập, đứng đầu báo Phụ nữ TP.HCM suốt chục năm, kể từ 1987 tới 1996.

Những năm thập niên 1980 - 1990, trong đời sống báo chí TP.HCM vụt trội lên 3 tờ báo in là Tuổi Trẻ, Thanh Niên, Phụ nữ TP.HCM. Báo giấy là món ăn thời sự, văn hóa, tinh thần, tri thức chủ yếu của công chúng lúc bấy giờ.

Điện thoại chủ yếu dạng cục gạch, máy tính rất hiếm hoi, internet chưa phủ sóng, nên báo giấy được coi như cầu nối con người với thế giới xung quanh. Nhiều người đặt mua báo hằng ngày cũng chỉ nhắm vào 3 tờ báo nói trên.

Hình ảnh bác xích lô lúc rảnh nằm ngửa trên nệm xe chăm chú vào tờ báo quên cả trời đất, bà bán hàng khi vắng khách mua tranh thủ ngó trang báo để coi những gì đang xảy ra... là những hình ảnh đẹp một thời ở thành phố này, giờ không còn nữa. Kể cũng tiếc, pha chút ngậm ngùi.

Thơ và thơ thẩn (kỳ 2)

Có một thời, ở miền Bắc, người ta đọc, lưu truyền, thích thú về thơ Bút Tre. Đó là thứ văn vần nôm na, thật thà, đầy chất dân gian, gần gũi với giới bình dân. Nó không uốn éo kiểu cách, mà cứ nghĩ thế nào nói thế ấy, dưới dạng thơ (thực chất là văn vần). Kiểu như “Trên trời muôn vạn vì sao/Anh Ga ga rỉn bay vào vũ tru”, “Hoan hô đại tướng Võ Nguyên/Giáp ta thắng trận Điện Biên lẫy lừng”, “Bác ốm Bác vào Việt Xô/Bác Hồ khỏi bệnh hoan hô Bác Hồ”, “Anh đi công tác Plây/Cu dài dằng dặc biết ngày nào ra”, “Con đò dịch đít sang ngang/Sau lưng có một cái làng thò ra”, “Hoan hô anh Nguyễn Chí Thanh/Anh về phân bắc phân xanh đầy chuồng”...

Đại loại vậy. Thật thà, không một chút uốn éo, dụng công, lại càng không chứa đựng âm mưu, vụ lợi gì trong lời lẽ, chữ nghĩa. Nó không phải thơ, mà là thơ. Nó cũng không phải thơ thẩn, mà là tiếng lòng chất phác, nhận thức minh bạch, tình cảm chân thành. Vậy nên thiên hạ ưa, nhiều người thích, rất thích, truyền tụng.

Thế hệ tôi sinh giữa thập niên 50, cả những ai thập niên trước hoặc sau, đều khoái thơ Bút Tre, ít nhất cũng thuộc 5 - 7 bài, mươi bài. Cứ trong cuộc đàn đúm, không còn gì để nói thì lôi thơ Bút Tre ra đọc, ngâm, cười ha hả. Bút Tre đem lại niềm vui bình dị mà những thi sĩ nhà này nhà nọ, kể cả Tố Hữu, Chế Lan Viên, Xuân Diệu... không tài nào làm được.