Gạo và lòng tốt (kỳ 2)

Nhiều năm qua, Việt Nam với lợi thế của mình về lương thực, cụ thể là gạo, đã thể hiện tình anh em chung chiến hào, hoạn nạn có nhau, chia ngọt sẻ bùi, tặng/biếu/cho/giúp Cuba rất nhiều gạo. Khi ít vài ba nghìn tấn, lúc nhiều cả chục nghìn tấn. Ai muốn biết cụ thể, cứ mở Gu gồ (Google) mà tra cứu, rõ ngay. Trăm năm trong cõi người ta/Cái gì không biết thì tra gu gồ.

Hàng xóm khi tối lửa tắt đèn, bạn bè gặp thiên tai địch họa, giúp là phải rồi. Nhưng Cuba hai phần ba thế kỷ qua không bị vậy. Họ như anh mù quờ quạng khua khoắng trên con đường kiên định nghèo đói. Cả thế giới mở mắt nhìn về tương lai, còn họ cứ nhắm tịt. Rồi đổ cho khách quan. Đổ tại cấm vận.

Hàng xóm nhà tôi người miền Nam, như nhiều người trong này, phát âm từ “đỗ” và “đổ” lẫn lộn. Có lần ông cười bảo, đám lãnh đạo Cuba đều họ “đổ”, đổ thừa, chỉ giỏi đổ thừa. Những đứa luôn tự coi mình đúng thì đổ thừa siêu hạng.

Cần phải chỉ ra, giúp Cuba lúc này cũng như suốt nhiều năm qua chẳng khác gì muối bỏ bể, đổ vào thùng không đáy. Ông bạn tôi ở Hà Nội có lần nhận xét giúp Cuba chẳng khác gì giúp con nghiện, mà giúp kẻ nghiện thì vô chừng, biết bao nhiêu cho đủ. Không phải nghiện ma túy mà nghiện lý luận, nghiện đường lối chính sách, nghiện học thuyết không tưởng. Nghiện này chỉ đem lại nghèo đói, tàn tạ, không cai được, mà chỉ nên đoạn tuyệt, phá bỏ.

Gạo và lòng tốt

Sau chuyến “thăm” của đặc phái viên Cuba từ ngày 1 - 3.2.2026 khi nước này rơi vào cuộc khủng hoảng trầm trọng, có lẽ căng nhất từ trước tới nay kể từ khi anh em Fidel Castro nắm quyền, Việt Nam lại có động thái giúp đỡ người anh em “môi răng” đang cùng nhau canh giữ hòa bình thế giới.

Ngày 14.2, ngày tình yêu Valentine, nhiều báo quốc doanh Việt đồng loạt đưa tin, đại loại: “Việt Nam chuyển 250 tấn gạo, hỗ trợ Cuba đảm bảo an ninh lương thực”, “Việt Nam hỗ trợ Cuba 250 tấn gạo để đảm bảo an ninh lương thực”, v.v..

Có thể hai bên còn những trao đổi riêng không tiện công bố, nhưng thông tin về “chuyển gạo”, “hỗ trợ” “250 tấn” kia được công khai kể ra cũng khí muộn. Từ ngày 3 - 14.2, tức sau gần 2 tuần, đại chúng mới biết sự việc, chắc là có sự cân nhắc, về nhiều mặt, chứ không phải chỉ gạo.

Trong đời sống, từ phạm vi cá nhân tới quốc gia, quốc tế, nhân loại, khi thấy người khác khó khăn mà ra tay giúp đỡ thì về cơ bản là điều tốt, việc tốt. Đó là đạo lý, tình người. Nhưng tại sao lại “về cơ bản”? Vâng, vẫn có những trường hợp tưởng tốt nhưng thực ra không tốt, thậm chí có hại, gây hậu quả xấu, rất xấu, tiếp tay cho cái ác, cho kẻ bất nhân. Kiểu ấy, dân Nam Bộ thủng thẳng nhận xét “dzậy mà không phải dzậy”. Chính xác.

Tết và ông Ngạn

Mùng một tết. Năm mới Bính Ngọ 2026. Sài Gòn. Nắng như chưa bao giờ đầu năm ta lại nắng thế.

Riêng về tết thì ông trời thiên vị, ưu đãi miền Bắc về khí hậu. Lạnh hoặc mát, có tí mưa xuân đi chơi mới thích. Đừng nồm là ngon.

Nhớ hồi sau tết năm 1976 Bính Thìn, tôi cong lưng đạp xe chở người con gái ấy ngồi ôm chặt đằng sau. Mưa xuân lất phất, hơi ren rét mà âm ấm lạ. Mưa xuân và không khí lành lạnh thật tuyệt vời. "Em ngồi ríu rít ở sau xe/Em nói lòng anh mải lắng nghe..." (Xuân Diệu), chỉ mong con đường dài mãi.

Cháu vừa gửi tôi cái clip và ảnh cả đám con cháu lên nhà tôi ở quê chúc tết, thắp hương nhớ ông bà. Ai cũng tươi tắn, ấm áp, quần áo đẹp, thích thế, gợi nhớ quê nhà và người thân yêu.

Tôi không dám ra đường Sài Gòn, chui trong nhà trốn nắng, thậm chí phải cửi trần, bật máy lạnh. Tết mà ở trần, bán khỏa thân, kinh. 

Chả biết làm gì, mở máy tính coi chương trình của MC Nguyễn Ngọc Ngạn.

Phải nói thế này, sự tài hoa, kiến thức sâu rộng, và nhất là cái duyên tự nhiên của ông Ngạn, không ai sánh được. Ông ấy đứng một mình một danh sách, kiểu STT - 1: Nguyễn Ngọc Ngạn. Hết.

Một mình ông Ngạn có thể chấp cả lực lượng truyền hình VN và tuyên giáo, phần thắng thuộc về ông ấy.
Ông ấy không khác gì người giời. Nghe thiên hạ đồn ông bị cấm về... quê hạ giới, nếu vậy chỉ tự bộc lộ sự nhỏ nhen, tầm thường, thua kém.

Nguyễn Thông

Đời hoa phận người

Thương trường, nghề buôn bán có quy luật riêng của nó. Buôn bán dịp tết thì quy luật càng rõ, thậm chí nghiệt ngã, bởi thời gian không cho phép kéo dài hoặc sửa chữa sai lầm.

Bán hoa tươi, cây cảnh, trái cây là rõ nhất.

Sức mua kém, đó là thực tế, và cũng là một nguyên nhân gây nên tình trạng ế hàng. Điều này liên quan tới vĩ mô, chỉ nhà nước mới giải quyết được.

Người bán, nhất là những thương lái gom hàng của nông dân, họ tự chịu về tình trạng hàng hóa, đầu vào đầu ra. Giá bán do họ đặt theo từng thời điểm, họ tính cả rồi. Hàng có bán chạy hay không là bởi họ.

Chiều và tối giao thừa, hàng bán ế, họ tự xử lý.

Nếu họ đập bỏ, hủy hoại hàng ế, cũng đừng trách họ tàn nhẫn, vô tình. Họ không thể cho người khác hoặc bán như cho được, bởi làm thế sẽ nguy hại về sau, những năm sau.
Đành rằng đập bỏ hoa (cái đẹp) trông rất phản cảm. Lại càng không thể tùy tiện vứt bỏ ở lề đường, sông rạch, góc phố, vườn hoa gây mất vệ sinh, ô nhiễm môi trường, bắt lao công phải dọn thay họ. v.v... 

Tuy nhiên, ai cho hành vi đập bỏ hoa là phản cảm thì nên mua hoa khi giá chấp nhận được, chứ đừng đợi tới giờ hạ màn, giá rẻ.

Ta trách người đập hủy hoa, tức là chỉ nghĩ quyền lợi của ta chứ không quan tâm tới sự bế tắc của họ.

Trước kia, tôi cũng buồn khi nhìn cảnh ấy và trách họ ác, giờ tôi ngộ ra, không trách nữa, mà chỉ thương.

Nguyễn Thông

Cuba

Bị cấm vận (cứ cho là bị đi, còn vì sao bị thì thiên hạ đã có câu trả lời) dẫn đến cuộc sống khó khăn, không phát triển, thậm chí thụt lùi.

Nhưng không thể cứ đổ tất cho cấm vận, đó là chưa nói lúc nào họ cũng đề cao sự độc lập tự chủ.
Nó cấm mình thì mình cấm lại nó. Rõ ràng, sòng phẳng, mẹ nó, sợ gì.

Một nước khí hậu nhiệt đới, đất đai thổ nhưỡng tươi tốt rất thích hợp trồng lúa, mà năm nào cũng phải vác rá đi ăn xin thì phải biết nhục.

Trồng lúa chả liên quan tới cấm vận, ngay cả kém phân bón thì vẫn đủ gạo ăn. Miền Bắc VN những năm 60 - 80 là minh chứng cụ thể. Không có điện, thiếu thốn máy móc... có thể do bị cấm vận, nhưng thiếu gạo thì dứt khoát không.

Đừng giở thói đổ cho cấm vận. Nghèo khổ do đường lối, chủ trương, chính sách và sự ngu muội, ích kỷ, chứ không phải do bị cấm vận. Đừng thứ gì xấu tồi cũng trút vào thùng rác cấm vận.

Chuyện Liên Hợp Quốc

Báo đăng (báo mậu dịch đăng chứ không phải tôi bịa), rằng ông Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterret than thở tổ chức mà ông ta cầm đầu đang bị khủng hoảng tài chính nghiêm trọng, có nguy cơ sụp đổ, tan rã.

Dào, than mí chả thở. Lâu nay làm phỗng đất cây cảnh, ngậm miệng ăn tiền, thế giới đầy vơi không hề biết, đánh nhau chỗ nọ, xung đột chỗ kia, đầu rơi máu chảy, xương trắng ngoài đồng, dân lành khốn khổ, lũ gây chiến lì lợm xâm lược gây bao tang tóc đau thương... nhưng các ông cứ nín thinh, đứng ngoài, không được trò gì, chỉ giỏi họp họp họp. Phải nói là rất tồi, khốn nạn.

Nói đâu xa, cuộc chiến tranh diễn ra ở Ukraine tới tháng 2 này sắp tròn ngày tròn tháng tròn năm được 4 năm rồi, LHQ làm được trò gì để chặn bàn tay khát máu của quân xâm lược? Vô tích sự, chả nên cơm cháo.

Ngay trong lúc Guterret than thiếu tiền thì hàng triệu người dân lành Ukraine đang đổ máu, chịu rét, đói ăn trong tuyết lạnh, ông có biết không? Biết không?

Rồi những vụ việc đã và đang diễn ra ở Gaza, Venezuela, Iran, Cuba, Triều Tiên... LHQ có cất được tiếng nói quan ngại kêu gọi các bên kiềm chế chứ chưa nói hành động thực sự có ý nghĩa nào không, mà ngồi đó than thở thiếu tiền, hết tiền.

Không tự giải tán đi, dẹp đi, còn chờ gì nữa, hở phỗng đất. Ít nhất cũng còn chút danh dự, chứ đừng để thiên hạ chỉ chê cười.

Sơm muộn rồi cũng tan, trong sự ê chề, chứ không phải do hoàn thành nhiệm vụ lịch sử.

Nguyễn Thông

Người ra đi

Một nhân vật đương đại “lừng lẫy trong im lặng” vừa ra đi - ông Đoàn Duy Thành, ngày 6.2.2026, nhằm 19 tháng chạp Ất Tỵ, thọ 97 tuổi.

Thú thực tôi không định viết về ông lúc này bởi hiểu biết về ông quá mỏng, vả lại dễ bị quy là ăn theo, đu trend, vô tình tầm thường hóa một nhân vật lịch sử đáng kính trọng.

Nhưng cần phải có vài chữ, vài lời, như một nén nhang kính tiễn ông về cõi, nơi làm người không khó.
Ai muốn tỏ tường về ông Thành, về số phận chìm nổi của ông, cứ đọc bài của đại tá nhà báo Trần Nhung, của nhà báo Mai Phan Lợi, hay lắm, rõ lắm.

Ông Đoàn Duy Thành là tác giả cuốn hồi ký nổi tiếng mang cái tên rất đặc biệt do chính ông đặt “Làm người là khó”. Nhà văn Phạm Ngà - cựu Giám đốc Nhà xuất bản Hải Phòng từng viết lời giới thiệu rất hay cho cuốn “ký sử” này.

Nổi tiếng nhưng sách lại không được xuất bản công khai, lẽ đơn giản rằng chính quyền không cho phép nó ra đời, cấm tiệt.

Không cho xuất bản không có nghĩa chẳng ai được đọc, được biết. Trên đời, có những cuốn sách, nhất là hồi ký “có vấn đề”, đã tồn tại, sống dữ dội, mãnh liệt, người đời tìm đọc và yêu mến.