Lúng túng, rề rà, lãng phí

Hôm nay 2.7.2026, đã vào kỷ nguyên mới được tròn một năm, thêm một ngày.

Để có cuộc cách mạng vĩ đại sáp nhập/xóa bỏ các bộ ngành, các đơn vị hành chính tủn mủn cồng kềnh, điều chắc chắn là cấp trung ương đảng và chính quyền đã nghiên cứu, bàn bạc rất kỹ, rất lâu, ủ mưu cho chín muồi, tính kỹ về tất cả mọi điều, rồi mới quyết định thực hiện từ 0 giờ ngày 1.7.2025.

Ông em rể tôi bảo rằng dẹp được 29 tỉnh, xóa được gần 700 cấp huyện là điều cực kỳ vĩ đại, tích cực, bỏ bộ máy cồng kềnh với bao nhiêu rườm rà ăn theo mà tất cả những triều trước cố duy trì, không dám làm, không làm được.

Để bộ máy mới được trôi chảy, những phát sinh và tồn đọng được xử lý, dĩ nhiên không thể một sớm một chiều. Cần thông cảm.

Các bạn tôi bên ấy (kỳ 3, cuối)

Hôm nay 30. Tháng 6.26 có 30 ngày. Chỉ còn hôm nay, sau khi ra số cuối cùng, báo Tuổi Trẻ giấy (bản in) chấm dứt tồn tại. Theo ngôn ngữ chính quyền, nó đã “hoàn thành nhiệm vụ lịch sử” khi đất nước sang kỷ nguyên mới, còn nói trần trụi thì do người ta không cần tới nó nữa. Cũng như báo Tin Sáng hồi thập niên 80 vậy, buộc phải tự tuyên bố đã hoàn thành nhiệm vụ lịch sử và chấm dứt hoạt động, cũng đúng vào ngày 30.6, năm 1981.

Mấy hôm rồi, bỉ nhân cứ phân vân có biên tiếp không. Đành rằng các anh chị “bên ấy” mình quen biết, thân tình đều đã nghỉ làm Tuổi Trẻ cả, nhưng dẫu sao nhắc tới báo lúc này, khi nó sắp bị đình bản, có điều chi không nên không phải. Vậy nên nhà cháu chỉ tẩn mẩn nhớ lại vài gương mặt mình kính trọng, khâm phục nhất, coi họ như thầy nghề, sư phụ nghề.

Trước hết là đại ca Đoàn Khắc Xuyên. Bác hơn tôi đủ thứ, tuổi đời, sự từng trải và kinh nghiệm nghề, trình độ hiểu biết/kiến thức, ngoại ngữ, cách đối nhân xử thế, cách giao tiếp xử sự, sự chín chắn, sự dứt khoát, cách sống tình cảm, lời nói nhẹ nhàng... Tôi mà liệt kê, tỉ mẩn kể ra, đến tối chẳng hết.

Ai đó sẽ bảo, vậy là thánh à. Không, không phải thánh, nhưng là một trong những người NGƯỜI nhất, đáng kính nể nhất mà tôi quen biết. Không phải thánh, mà là Đoàn Khắc Xuyên, nhà báo Đoàn Khắc Xuyên.

Chúng nó vô ơn

Ông anh họ tôi, rồi sau đó các con ông đã phàn nàn như vậy về trường hợp họ đối xử vô ơn với bố mình, ông mình, tức bác tôi.

Đó là trường hợp cụ Nguyễn Phẩm Bình cán bộ tiền khởi nghĩa, ở thôn Trà Phương, xã Thụy Hương, H.Kiến Thụy (trước kia), nay là xã Kiến Thụy, TP.Hải Phòng.

Cụ Bình sinh năm 1909, từ năm 1943 đã tích cực tham gia cuộc cách mạng chống thực dân Pháp ở địa phương, là thành viên trong tổ chức của mặt trận Việt Minh.

Khi Hải Phòng nổ ra phong trào Kim Sơn kháng Nhật và tiến tới khởi nghĩa giành chính quyền ở phủ Kiến Thụy và tỉnh Kiến An (cũ), cụ Bình đã có nhiều đóng góp, được nhà nước và nhân dân ghi nhận. Tháng 12.1945, cụ Bình chính thức đứng trong đội ngũ cách mạng, làm thư ký Văn phòng UBND huyện Kiến Thụy, sau đó được chuyển lên làm thư ký UBND tỉnh Kiến An.

Trong cuộc kháng chiến chống Pháp 9 năm, cụ Nguyễn Phẩm Bình từng giữ chức Trưởng phòng cán sự Ủy ban hành chính kháng chiến tỉnh Kiến An, sau đó công tác tại bộ phận chỉ đạo của ủy ban đến khi về hưu năm 1965.

Loanh quanh

Phải nói toẹt thế này:

Bà cán bộ Trung tâm dịch vụ công số 3 tại phường Ngọc Hà ở thủ đô, theo như cấp trên (cả giám đốc trung tâm lẫn lãnh đạo thành ủy, ủy ban) giải thích, là đã làm đúng quy trình, quy định, quy tắc, không sai, chỉ có điều còn máy móc, thiếu tinh tế, chưa bám sát thực tế, v.v..

Tôi nói thật, cũng chỉ loanh quanh bảo vệ nhau, bao che, chữa thẹn thôi, ngại xấu thiếp hổ chàng.

Thứ mà cô ta thiếu là thứ quan trọng nhất của con người, nhất lại là cán bộ: Thiếu ĐỨC.

Cụ Hồ dạy "Có tài mà không có đức thì là người vô dụng". Cứ thế mà thực hiện, theo lời cụ giáo huấn.
Loại cán bộ robot thiếu ĐỨC như vậy thì phải lập tức đình chỉ công việc, loại khỏi bộ máy, chứ không phải chỉ kiểm điểm, xử lý nội bộ, rút kinh nghiệm sâu sắc.

Cứ tự đặt mình là bà cụ, hoặc con bà cụ bị "hành là chính" thì sẽ tìm ra cách xử lý nghiêm túc nhất.

Nguyễn Thông

(Tôi có ông bác là cán bộ tiền khởi nghĩa, còn đủ cả hồ sơ chứng minh, suốt bao nhiêu năm gia đình đi làm thủ tục xác nhận nhưng nhà chức việc không chịu giải quyết chỉ bởi họ quen việc hành dân, đòi phải thế này thế nọ, kể cả tiền.

Nhân vụ bà cụ cán bộ 80 năm tuổi đảng kia, tôi sẽ công khai vụ bác tôi. Còn ai muốn nắm sớm, cứ liên hệ hỏi: Ông Nguyễn Hữu Cộng (cháu nội cụ), thôn Trà Phương, xã Kiến Thụy, TP.Hải Phòng, sẽ được cung cấp đầy đủ bằng chứng tin cậy).

Các bạn tôi bên ấy (kỳ 2)

Đối với người Sài Gòn, đọc báo đã thành thói quen. Tôi chưa thấy ở đâu người ta mê đọc báo như dân thành phố này. Ngay cả những năm tháng, những lúc khổ cực, khó khăn, thiếu thốn nhất, người ta vẫn dành chút tiền bạc cắc ít ỏi mua báo để đọc.

Mà họ là ai? Không chỉ các thầy cô giáo, công nhân viên lao động, mà cả anh đạp xích lô, ông thợ sửa xe lề đường, những bà bán hàng rau cá thịt trái cây quần áo đồ ăn thức uống ngoài chợ, đám sinh viên lúc nào cũng thiếu tiền, v.v.. đều dán mắt vào tờ báo khi hơi rảnh.

Chính những ông bà cán bộ, những vị lãnh đạo có tiêu chuẩn được phát báo, cấp báo miễn phí, không chỉ một tờ mà vài ba tờ, lại là đối tượng lười đọc báo nhất. Tôi từng chứng kiến mấy bà ve chai mua được cả gánh báo còn nguyên đai nguyên kiện, có lẽ chúng được xếp vào tủ, ngăn kéo cho kín đáo, cuối tháng thanh lý một lần.

Tôi đề nghị thế này, từ giờ giở đi, nhà nước bỏ chế độ bao cấp báo chí cho các ông bà ấy, bởi lãng phí và vô lý lắm. Ai muốn đọc, tự bỏ tiền ra mua. Ngân sách đã chi trả lương cao để các ông bà chi phí cho hoạt động của mình, không lẽ cứ bú mãi các kiểu vào bình sữa ngân sách. Mà chẳng riêng gì báo chí, cả nhà ở, xe cộ, bác sĩ, bảo vệ, nên tước bỏ dần.

Nhớ hồi nào, có đại biểu quốc hội, là ông Trần Quốc Thuận - Phó chủ nhiệm Văn phòng quốc hội, chồng bà Võ Thị Thắng, đề xuất và gương mẫu bỏ chế độ bao cấp xe công, tự bắt xe ngoài để đi làm đi họp hằng ngày. Nhân dân rất khen ngợi, ủng hộ, nhưng bề trên không thích, cuối cùng việc tốt bị ung từ trong trứng, tới giờ mọi thứ vẫn y nguyên. Thiên hạ nói rằng, khi tất cả gù mà có ai đứng thẳng thì đó là người tàn tật.

Các bạn tôi bên ấy

Tên bài này được nhại theo tác phẩm của cụ Nguyên Ngọc, “Các bạn tôi ở trên ấy”. Trên ấy tức trên Tây Nguyên, ở Tây Nguyên. Cụ Nguyên Ngọc đã dành những phần đời đẹp nhất của mình cho Tây Nguyên.

Đó là cuốn sách hay, cực hay, tầm Nguyên Ngọc, tôi đã đọc đi đọc lại biết bao lần không chán, thậm chí bảo thằng con (không chịu đọc sách), nếu tủ sách nhà mình bị cháy (phỉ phui cái miệng), tao sẽ chạy cuốn này trước. Nó cười hì hì. Người như nó thời nay nhiều lắm.

Nhân đây tôi nói thêm về cách gọi tên tác phẩm. Mỗi cuốn sách, mỗi bài báo... đều có tên, nói nôm na kiểu tây là tít (titre, title). Ở ta, nhiều người dùng sai, theo thói quen sai, gọi nó bằng “tựa”, “tựa đề”. Thực ra không phải, bởi “tựa”, theo hầu hết từ điển tiếng Việt hoặc Hán Việt, có nghĩa bài viết ở đầu sách để trình bày những điều cần thiết, chủ yếu của cuốn sách đó. Bài viết ấy là bài tựa, lời tựa, tựa đề.

Vậy thì “tựa đề” không phải tên gọi cuốn sách như nhiều người nhầm tưởng. Trong tiếng Việt ta, tên cuốn sách được gọi bằng “nhan đề”. “Nhan”nghĩa là cái mặt, dáng mặt, vẻ mặt, dung nhan. Nhan đề để chỉ cái tên gọi tác phẩm. Nó ví như bộ mặt, mặt mày, dung nhan, thứ được nhìn thấy đầu tiên của tác phẩm ấy, cũng như người vậy. Đó là tít, là nhan đề, chứ không phải tựa đề. Nếu không thích dùng từ nhan đề thì cứ nói thẳng thành tên gọi cuốn sách, tên gọi tác phẩm, chẳng hạn “tên cuốn sách về Tây Nguyên của cụ trưởng lão Nguyên Ngọc là “Các bạn tôi ở trên ấy”.

Bên ấy là bên nào, ở đâu? Đó là báo Tuổi Trẻ.

Báo chí

Cứ phải nói thế này cho khách quan, công bằng:

Việc chính quyền dẹp bớt đơn vị báo chí truyền thông, tém lại cho gọn là phải rồi, thậm chí cần dọn dẹp, loại bỏ, chấm dứt nhiều hơn nữa.

Báo chí truyền thông xứ này đông, nhiều, nhưng không thực chất, không phải báo chí đúng nghĩa. Gần 800 đơn vị báo chí cũng chỉ một giọng cơ quan tuyên truyền theo sự chỉ đạo, quản lý chặt chẽ, kiềm tỏa của ban tuyên giáo. Giải tán hết, chỉ giữ lại một cũng được.

Nhiều đơn vị báo chí ở TP.HCM bị giải thể, lý do thứ nhất là theo sự chỉ đạo của trung ương, địa phương không thể làm trái (thực ra đã tìm nhiều cách để duy trì, nhưng lực bất tòng tâm), lý do thứ 2 là chúng đều trực thuộc thành phố, mà một địa phương thì không cần nhiều báo. Những tỉnh thành khác thế nào thì TP.HCM cũng phải vậy, không có ngoại lệ.