QUYỀN ĐƯỢC NÓI (nhân rất nhiều chuyện liên quan đến viết và phát ngôn)

Lời nói đầu: 

Tôi rất ít khi cào về trang nhà bài của người khác. Đơn giản là mình nghĩ thế nào thì viết thế ấy.

Nhưng, có những bài của bạn bè, đọc xong phải cúi đầu khâm phục. Bài "Quyền được nói" của Lão Tạ là một ví dụ.

Lão Tạ là tên dùng quen thuộc của nhà văn Tạ Duy Anh. Còn Tạ Duy Anh người thế nào, nói ra ở đây sẽ dài lắm. Ai muốn biết cụ thể về ông, cứ vào Google hỏi thì ra ngay, đầy đủ.

Dưới đây là bài "Quyền được nói" của Lão Tạ được đăng trên FB cá nhân lúc 10:20 am ngày 30.5.2026. Xin phép được giới thiệu nguyên văn với bạn đọc.

-----
Trong một cuộc phỏng vấn diễn ra khoảng năm 2004, thủ tướng sắp mãn nhiệm của Singapore lúc bấy giờ là ông Goh Chok Tong đã lấy thành tích thu nhập đầu người ở Singapore gần 30.000 USD một năm để phản bác lại các quy kết đất nước ông hạn chế quyền tự do ngôn luận và hội họp của công dân. Ý của ông Goh: Giữa việc mất một chút tự do, với mức thu nhập lớn như vậy giữa một thế giới còn nhiều nghèo đói, chắc chắn rất đáng để quý vị đánh đổi?

Quả là rất khó bác bỏ, nếu chúng ta biết, tại thời điểm 2004 GDP đầu người của Trung Quốc là gần 1300 USD, Việt Nam khoảng hơn 500 USD trong khi mức độ "đánh đổi" của công dân ở hai quốc gia sau còn có phần lớn hơn!

Dẹp báo

Sáng 28.5 tại TP.HCM, Thành ủy và UBND họp công bố chính thức gom lại các cơ quan đơn vị báo chí, dồn về một mối, bỏ bớt những thứ này nọ, đặt tên là "Báo và phát thanh, truyền hình TP.HCM". Trong đó chủ công là Báo SGGP (có cả bản in và bản điện tử), HTV (đài truyền hình) và TTO (báo Tuổi Trẻ bản điện tử).

Những tờ báo in còn lại bị dẹp bản in, kể cả Tuổi Trẻ cũng chấm dứt in; phần điện tử chuyển thành trang thông tin của SGGP và các cơ quan Thành ủy, UBND.

Thực ra đây không phải cách làm riêng của thành phố này, mà là chủ trương của trung ương (đảng, chính phủ, ban tuyên giáo, bộ thông tin) từ lâu rồi, nhiều tỉnh thành đã làm, đã thực hiện. Chỉ có TP.HCM cứ dùng dằng, loay hoay tìm cách này nọ, xé rào để giữ những thứ có lợi cho mình, nhưng chống sao lại được trung ương. Có mà trứng chọi đá.

Nhật ký tháng 5.2026 (tiếp)

- Ngày 15 - 16.5:
Những ngày qua, báo chí nhà nước, và cả truyền thông nhân dân (mạng xã hội) đưa tin TP.HCM dự định từ năm học 2027 - 2028 sẽ bỏ thi tuyển vào lớp 10 phổ thông, chỉ thực hiện xét tuyển.

Nếu được vậy dân chúng rất mừng bởi lâu nay “cuộc thi tuyển vào lớp 10” chẳng khác hòn đá tảng vừa đè nặng lên cuộc sống của phụ huynh và học sinh, vừa là chiếc barie chặn đường vào tương lai của biết bao đứa trẻ tuổi “ăn chưa no, lo chưa tới”.

Phải nói rằng, dù cùng trong một thể chế với rất nhiều áp đặt, phải tuân thủ, nhưng TP.HCM luôn đi đầu sự đổi mới, bứt phá, “xé rào”, rũ bỏ trì trệ, thường lấy sự phục vụ nhân dân làm mục đích.

Nhân vụ lớp 10, lại nhớ những tâm sự có tính chất chỉ đạo của ông Tô Lâm - người đứng đầu đảng, nhà nước, trung ương về điều này. Tại cuộc tiếp xúc cử tri ngày 4.5, ông nói “Mấy hôm nay học sinh chuẩn bị thi vào lớp 10, còn căng thẳng hơn thi vào đại học. Tại sao lại tạo ra tâm lý bất an như vậy? Không những nặng nề cho học sinh, phụ huynh mà còn khó khăn cho cả thầy cô giáo” (theo báo VTC News, 4.5.2026).

Xăng E10 - xe nào cũng là xe

Cứ phải nói thế này: Do nguồn nhiên liệu khoáng (xăng dầu) ngày càng ít đi, càng ít thì càng hiếm, giá càng tăng; lại trúng lúc chiến tranh ở vựa xăng dầu Trung Đông (chiến tranh thì cứ nói mẹ chiến tranh, chứ uyển ngữ thành xung đột nghe thối bỏ xừ), chả biết khi nào mới chấm dứt.

 
Đó là chưa kể lý do bảo vệ môi trường, rồi cả việc thúc đẩy sản xuất trong nước - tất cả đều rất chính đáng, nghe lọt tai.

Vì vậy, việc pha thêm thành phần ethanol (nôm na là cồn, cồn sinh học, chưng cất từ mía, ngô, sắn... xứ ta sẵn) vào xăng khoáng, dù ban đầu áp dụng chỉ 10%, tức theo tỷ lệ 90% xăng R95, 10% ethanol, còn gọi là xăng E10, cũng tạm được đi.

Chạy xe (máy, ô tô) bằng xăng E10, xe có bị mau hỏng không, nóng máy không, hư này hư nọ không... chưa biết, đang cãi nhau như mổ bò, sư nói sư phải, vải nói vãi hay.

Tôi không phản đối xăng pha nhớt, í quên, xăng pha ethanol, nhưng cứ cuối tháng 5 chạy ra cây xăng gần nhà đổ tràn bình 2 con xe máy đầy xăng R95 cái đã, cho chắc ăn. Chỉ đi chợ, có lẽ cũng được vài tuần, haha, kệ các bố cãi nhau.

Cần trả lại tên trường

Hôm 16.5.26 diễn ra lễ "kỷ niệm 120 năm ngày truyền thống Đại học quốc gia Hà Nội". Có những báo còn đưa tin vắn tắt "120 năm Đại học quốc gia Hà Nội".

Đại học quốc gia HN khởi thủy là Trường đại học Đông Dương được thành lập ngày 16.5.1906, trụ sở tại 19 Lê Thánh Tông, Hà Nội bây giờ. Sau những biến cố thời đại, Trường đại học Đông Dương bị thay thế bằng Trường đại học Tổng hợp Hà Nội năm 1956.

 
Tới năm 1993, trường Tổng hợp bị xóa sổ, chia thành 2 trường đại học khoa học cơ bản là trường Khoa học xã hội và nhân văn, trường Khoa học tự nhiên. Đồng thời, Đại học quốc gia Hà Nội ra đời, gồm hai trường ấy và một số trường khác.

Nói túm lại, Đại học quốc gia Hà Nội có nguồn gốc, nền tảng là Trường đại học Đông Dương và Trường đại học Tổng hợp Hà Nội.

Trí tuệ nhân tạo (AI)

Thực ra bây giờ không cần bắt, xử lý bọn vi phạm bản quyền nữa, bởi các văn nghệ sĩ có tự sáng tác đâu, tinh nhờ AI làm giùm.

AI đang làm đảo lộn mọi điều. Nó như ma vậy.

Học trò không tự làm bài tập về nhà nữa, AI làm văn còn hay hơn thầy cô giáo.

Hôm trước bác thi sĩ Nguyễn Duy kể, khi cả đám đang ngồi nhậu, một lão mở máy nói với AI mày phổ nhạc cho tao bài thơ này của Nguyễn Duy đi, phải thật xúc động nghe mày. Chỉ hơn phút đã có tác phẩm, ca sĩ AI hát luôn, nghe ngất ngây.

Nhật ký tháng 5.2026 (tiếp)

- Ngày 6.5:

Mấy ngày rồi, và cả hôm nay, báo chí nhà nước nhắc nhiều về chủ đề "chủ nghĩa xã hội", một vấn đề vừa công khai vừa cấm kỵ.

Chả là trung ương (đảng, Bộ Chính trị) đã chỉ thị thí điểm trên 34 tỉnh thành cả nước, nhất là Hà Nội và TP.HCM, mỗi địa phương xây dựng mô hình một phường/xã xã hội chủ nghĩa, sau đó “nghiệm thu” và sẽ tiến hành đại trà. Thực hiện ngay từ năm nay 2026. Hà Nội và TP.HCM đang sốt sắng triển khai. Theo tôi, nếu thí điểm, thì cứ tổ chức và xây dựng một xã/phường 100% tư bản chủ nghĩa, biết đâu lại thành công, được dân đồng tình, ủng hộ.

Trước đó chút ít, báo quốc doanh đồng loạt đưa tin, tại cuộc tiếp xúc cử tri ngày 4.5, Tổng bí thư - Chủ tịch nước Tô Lâm nêu mục tiêu đến năm 2045 sẽ kết thúc thời kỳ quá độ xây dựng chủ nghĩa xã hội và đất nước bước sang giai đoạn phát triển mới.

Xin nhớ rằng, người tiền nhiệm là ông Nguyễn Phú Trọng, một trùm lý luận, đã từng khẳng định thờikỳ quá độ rất dài, không biết đến bao giờ, có thể cả trăm năm nữa, nghe rất nản. Bác Lâm đột phá như trên lại gieo chút hy vọng.