Thế sự du du nại lão hà

Đó là câu mở đầu bài “Cảm hoài” (còn có tên “Thuật hoài”) của danh tướng Đặng Dung thời Hậu Trần (thế kỷ 15), có nghĩa: Việc đời ngổn ngang chồng chất mà ta già mất rồi.

Những ngày tháng này, xứ ta biết bao việc, đâu kém ngày xưa. Nhà cháu còn già hơn cả cụ Đặng Dung, nhưng tranh thủ lúc rảnh rỗi, tỉ mẩn nhặt nhạnh biên ghi lại những “thế sự du du” như một thứ tư liệu.


- Ngày 30.10.2025: Tạp chí TCDN (Tài chính doanh nghiệp) và một tờ báo khác hôm nay có bài rút tít rõ to “Người dân Việt Nam đang nắm giữ tới 500.000 tấn vàng”, trong đó phần sa pô viết cụ thể “Đại biểu quốc hội Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) dẫn số liệu từ Hội đồng Vàng thế giới cho thấy người dân Việt Nam đang nắm giữ từ 400.000 - 500.000 tấn vàng, khoảng 35 - 40 tỉ USD, tương đương 8% GDP”.

Ông hàng xóm cười, báo với chả chí, đại biểu đại biếc, có mà tính cả vàng dẻo cũng chưa đủ số ấy.

Con kiến

Hơn tuần rồi, nhà cháu bận việc nhà nên không có thì giờ bài vở tút tiếc gì sất, chứ không phải do bị ai đó dạy dỗ này nọ mà e ngại. Đó là chuyện vặt, không đáng quan tâm.

Nhưng nhiều lúc tự nghĩ mình cũng chả khác gì con kiến.

Trong cõi sống muôn loài, kiến luôn bị coi là bé nhỏ, tầm thường nhất. Người ta vẫn nói phận "con sâu cái kiến".

Thử dành vài phút quan sát đám kiến. Cứ từng con tha thẩn khắp nơi kiếm ăn, nếu tìm được mồi vội ba chân bốn cẳng chạy về tổ (mà sao nó đi khắp nơi xa tít, không hề có Google map vẫn tìm được nhà), gọi cả đám ra khiêng về.

Hồi bé, thỉnh thoảng tôi vẫn chơi với chúng, chẳng hạn đập một con ruồi, để đó, một tên kiến tìm được, lát sau cả bọn ra ì ạch khiêng về. Rất tội nghiệp, bọn nó chứ không phải tôi.

Tiễn xăng R95

Rứa là hết ngày mai em đi mãi
Còn mong chi ngày trở lại 95 ơi
Sẽ chẳng quên em hỡi lúc chia phôi
Bởi lệnh cấm nên chúng mình nghẹn nói (1)


Xe thì đã cạn bình, chỉ có E10 mới
Suốt cả ngày chầu chực ở cây xăng
Không nơi nào có bóng dáng của em
Anh thất thểu dắt xe thành cục sắt


Vẫn biết rằng chuyên gia khuyên phải lắc
Nhưng đổ vào, nhỡ không chạy thì sao
Rồi chết máy giữa đường,
Rồi ga chẳng tăng cao
Ôi nhớ những ngày vi vu trên đường rộng


Em đi nhé, chỉ còn trong giấc mộng
R95 tội nghiệp sắp lên đường (2)
Anh chưa rõ ngày mai ra sao nữa
Nhưng biết rằng đời còn lắm gian truân

Nguyễn Thông

1. Nhại thơ anh Lành
2. Theo lệnh chính phủ, từ ngày 1.6.26 cấm tiệt bán xăng R95 tại các cây xăng kinh doanh xăng dầu cho dân, còn có ở chỗ nào nữa thì nhà cháu không biết

Ký giả

Hồi trước năm 1975 ở Sài Gòn, chính quyền o ép báo chí, đã diễn ra cuộc phản đối mang tên "Ký giả đi ăn mày". Gọi vậy thôi, chứ vẫn được "múa bút vung gươm hả một phen".

Năm mươi năm sau, cũng trên đất ấy, lại diễn ra cuộc liên quan tới báo chí, nhưng có tên là sáp nhập. Nhiều tờ báo bị đóng cửa, chấm dứt hoạt động; rất nhiều nhà báo mất việc làm.

Âu cũng là do thời cuộc, bãi bể nương dâu. Than trách cũng chẳng được gì, bởi "Bắt phong trần phải phong trần/Cho thanh cao mới được phần thanh cao".

Chỉ thương các ký giả thời nay. Hồi xưa họ xuống đường đi ăn mày nhưng diễu hành xong vẫn đi ăn tiệm. Giờ thì không đi ăn mày tưởng tượng nữa mà đi làm xe ôm thực sự.

Miếng cơm manh áo không đùa với ai, dù là nhà báo. Nói như kiểu ông Sóng Hồng, "Hỡi nhà báo hãy vươn mình đứng dậy/Thời rượu nồng nệm ấm đã qua rồi".

Chạy xe ôm mà giữ được thiên lương cũng là điều an ủi.

Nguyễn Thông

QUYỀN ĐƯỢC NÓI (nhân rất nhiều chuyện liên quan đến viết và phát ngôn)

Lời nói đầu: 

Tôi rất ít khi cào về trang nhà bài của người khác. Đơn giản là mình nghĩ thế nào thì viết thế ấy.

Nhưng, có những bài của bạn bè, đọc xong phải cúi đầu khâm phục. Bài "Quyền được nói" của Lão Tạ là một ví dụ.

Lão Tạ là tên dùng quen thuộc của nhà văn Tạ Duy Anh. Còn Tạ Duy Anh người thế nào, nói ra ở đây sẽ dài lắm. Ai muốn biết cụ thể về ông, cứ vào Google hỏi thì ra ngay, đầy đủ.

Dưới đây là bài "Quyền được nói" của Lão Tạ được đăng trên FB cá nhân lúc 10:20 am ngày 30.5.2026. Xin phép được giới thiệu nguyên văn với bạn đọc.

-----
Trong một cuộc phỏng vấn diễn ra khoảng năm 2004, thủ tướng sắp mãn nhiệm của Singapore lúc bấy giờ là ông Goh Chok Tong đã lấy thành tích thu nhập đầu người ở Singapore gần 30.000 USD một năm để phản bác lại các quy kết đất nước ông hạn chế quyền tự do ngôn luận và hội họp của công dân. Ý của ông Goh: Giữa việc mất một chút tự do, với mức thu nhập lớn như vậy giữa một thế giới còn nhiều nghèo đói, chắc chắn rất đáng để quý vị đánh đổi?

Quả là rất khó bác bỏ, nếu chúng ta biết, tại thời điểm 2004 GDP đầu người của Trung Quốc là gần 1300 USD, Việt Nam khoảng hơn 500 USD trong khi mức độ "đánh đổi" của công dân ở hai quốc gia sau còn có phần lớn hơn!

Dẹp báo

Sáng 28.5 tại TP.HCM, Thành ủy và UBND họp công bố chính thức gom lại các cơ quan đơn vị báo chí, dồn về một mối, bỏ bớt những thứ này nọ, đặt tên là "Báo và phát thanh, truyền hình TP.HCM". Trong đó chủ công là Báo SGGP (có cả bản in và bản điện tử), HTV (đài truyền hình) và TTO (báo Tuổi Trẻ bản điện tử).

Những tờ báo in còn lại bị dẹp bản in, kể cả Tuổi Trẻ cũng chấm dứt in; phần điện tử chuyển thành trang thông tin của SGGP và các cơ quan Thành ủy, UBND.

Thực ra đây không phải cách làm riêng của thành phố này, mà là chủ trương của trung ương (đảng, chính phủ, ban tuyên giáo, bộ thông tin) từ lâu rồi, nhiều tỉnh thành đã làm, đã thực hiện. Chỉ có TP.HCM cứ dùng dằng, loay hoay tìm cách này nọ, xé rào để giữ những thứ có lợi cho mình, nhưng chống sao lại được trung ương. Có mà trứng chọi đá.

Nhật ký tháng 5.2026 (tiếp)

- Ngày 15 - 16.5:
Những ngày qua, báo chí nhà nước, và cả truyền thông nhân dân (mạng xã hội) đưa tin TP.HCM dự định từ năm học 2027 - 2028 sẽ bỏ thi tuyển vào lớp 10 phổ thông, chỉ thực hiện xét tuyển.

Nếu được vậy dân chúng rất mừng bởi lâu nay “cuộc thi tuyển vào lớp 10” chẳng khác hòn đá tảng vừa đè nặng lên cuộc sống của phụ huynh và học sinh, vừa là chiếc barie chặn đường vào tương lai của biết bao đứa trẻ tuổi “ăn chưa no, lo chưa tới”.

Phải nói rằng, dù cùng trong một thể chế với rất nhiều áp đặt, phải tuân thủ, nhưng TP.HCM luôn đi đầu sự đổi mới, bứt phá, “xé rào”, rũ bỏ trì trệ, thường lấy sự phục vụ nhân dân làm mục đích.

Nhân vụ lớp 10, lại nhớ những tâm sự có tính chất chỉ đạo của ông Tô Lâm - người đứng đầu đảng, nhà nước, trung ương về điều này. Tại cuộc tiếp xúc cử tri ngày 4.5, ông nói “Mấy hôm nay học sinh chuẩn bị thi vào lớp 10, còn căng thẳng hơn thi vào đại học. Tại sao lại tạo ra tâm lý bất an như vậy? Không những nặng nề cho học sinh, phụ huynh mà còn khó khăn cho cả thầy cô giáo” (theo báo VTC News, 4.5.2026).