Các bạn tôi bên ấy (kỳ 3, cuối)

Hôm nay 30. Tháng 6.26 có 30 ngày. Chỉ còn hôm nay, sau khi ra số cuối cùng, báo Tuổi Trẻ giấy (bản in) chấm dứt tồn tại. Theo ngôn ngữ chính quyền, nó đã “hoàn thành nhiệm vụ lịch sử” khi đất nước sang kỷ nguyên mới, còn nói trần trụi thì do người ta không cần tới nó nữa. Cũng như báo Tin Sáng hồi thập niên 80 vậy, buộc phải tự tuyên bố đã hoàn thành nhiệm vụ lịch sử và chấm dứt hoạt động, cũng đúng vào ngày 30.6, năm 1981.

Mấy hôm rồi, bỉ nhân cứ phân vân có biên tiếp không. Đành rằng các anh chị “bên ấy” mình quen biết, thân tình đều đã nghỉ làm Tuổi Trẻ cả, nhưng dẫu sao nhắc tới báo lúc này, khi nó sắp bị đình bản, có điều chi không nên không phải. Vậy nên nhà cháu chỉ tẩn mẩn nhớ lại vài gương mặt mình kính trọng, khâm phục nhất, coi họ như thầy nghề, sư phụ nghề.

Trước hết là đại ca Đoàn Khắc Xuyên. Bác hơn tôi đủ thứ, tuổi đời, sự từng trải và kinh nghiệm nghề, trình độ hiểu biết/kiến thức, ngoại ngữ, cách đối nhân xử thế, cách giao tiếp xử sự, sự chín chắn, sự dứt khoát, cách sống tình cảm, lời nói nhẹ nhàng... Tôi mà liệt kê, tỉ mẩn kể ra, đến tối chẳng hết.

Ai đó sẽ bảo, vậy là thánh à. Không, không phải thánh, nhưng là một trong những người NGƯỜI nhất, đáng kính nể nhất mà tôi quen biết. Không phải thánh, mà là Đoàn Khắc Xuyên, nhà báo Đoàn Khắc Xuyên.

Các bạn tôi bên ấy (kỳ 2)

Đối với người Sài Gòn, đọc báo đã thành thói quen. Tôi chưa thấy ở đâu người ta mê đọc báo như dân thành phố này. Ngay cả những năm tháng, những lúc khổ cực, khó khăn, thiếu thốn nhất, người ta vẫn dành chút tiền bạc cắc ít ỏi mua báo để đọc.

Mà họ là ai? Không chỉ các thầy cô giáo, công nhân viên lao động, mà cả anh đạp xích lô, ông thợ sửa xe lề đường, những bà bán hàng rau cá thịt trái cây quần áo đồ ăn thức uống ngoài chợ, đám sinh viên lúc nào cũng thiếu tiền, v.v.. đều dán mắt vào tờ báo khi hơi rảnh.

Chính những ông bà cán bộ, những vị lãnh đạo có tiêu chuẩn được phát báo, cấp báo miễn phí, không chỉ một tờ mà vài ba tờ, lại là đối tượng lười đọc báo nhất. Tôi từng chứng kiến mấy bà ve chai mua được cả gánh báo còn nguyên đai nguyên kiện, có lẽ chúng được xếp vào tủ, ngăn kéo cho kín đáo, cuối tháng thanh lý một lần.

Tôi đề nghị thế này, từ giờ giở đi, nhà nước bỏ chế độ bao cấp báo chí cho các ông bà ấy, bởi lãng phí và vô lý lắm. Ai muốn đọc, tự bỏ tiền ra mua. Ngân sách đã chi trả lương cao để các ông bà chi phí cho hoạt động của mình, không lẽ cứ bú mãi các kiểu vào bình sữa ngân sách. Mà chẳng riêng gì báo chí, cả nhà ở, xe cộ, bác sĩ, bảo vệ, nên tước bỏ dần.

Nhớ hồi nào, có đại biểu quốc hội, là ông Trần Quốc Thuận - Phó chủ nhiệm Văn phòng quốc hội, chồng bà Võ Thị Thắng, đề xuất và gương mẫu bỏ chế độ bao cấp xe công, tự bắt xe ngoài để đi làm đi họp hằng ngày. Nhân dân rất khen ngợi, ủng hộ, nhưng bề trên không thích, cuối cùng việc tốt bị ung từ trong trứng, tới giờ mọi thứ vẫn y nguyên. Thiên hạ nói rằng, khi tất cả gù mà có ai đứng thẳng thì đó là người tàn tật.

Các bạn tôi bên ấy

Tên bài này được nhại theo tác phẩm của cụ Nguyên Ngọc, “Các bạn tôi ở trên ấy”. Trên ấy tức trên Tây Nguyên, ở Tây Nguyên. Cụ Nguyên Ngọc đã dành những phần đời đẹp nhất của mình cho Tây Nguyên.

Đó là cuốn sách hay, cực hay, tầm Nguyên Ngọc, tôi đã đọc đi đọc lại biết bao lần không chán, thậm chí bảo thằng con (không chịu đọc sách), nếu tủ sách nhà mình bị cháy (phỉ phui cái miệng), tao sẽ chạy cuốn này trước. Nó cười hì hì. Người như nó thời nay nhiều lắm.

Nhân đây tôi nói thêm về cách gọi tên tác phẩm. Mỗi cuốn sách, mỗi bài báo... đều có tên, nói nôm na kiểu tây là tít (titre, title). Ở ta, nhiều người dùng sai, theo thói quen sai, gọi nó bằng “tựa”, “tựa đề”. Thực ra không phải, bởi “tựa”, theo hầu hết từ điển tiếng Việt hoặc Hán Việt, có nghĩa bài viết ở đầu sách để trình bày những điều cần thiết, chủ yếu của cuốn sách đó. Bài viết ấy là bài tựa, lời tựa, tựa đề.

Vậy thì “tựa đề” không phải tên gọi cuốn sách như nhiều người nhầm tưởng. Trong tiếng Việt ta, tên cuốn sách được gọi bằng “nhan đề”. “Nhan”nghĩa là cái mặt, dáng mặt, vẻ mặt, dung nhan. Nhan đề để chỉ cái tên gọi tác phẩm. Nó ví như bộ mặt, mặt mày, dung nhan, thứ được nhìn thấy đầu tiên của tác phẩm ấy, cũng như người vậy. Đó là tít, là nhan đề, chứ không phải tựa đề. Nếu không thích dùng từ nhan đề thì cứ nói thẳng thành tên gọi cuốn sách, tên gọi tác phẩm, chẳng hạn “tên cuốn sách về Tây Nguyên của cụ trưởng lão Nguyên Ngọc là “Các bạn tôi ở trên ấy”.

Bên ấy là bên nào, ở đâu? Đó là báo Tuổi Trẻ.

Báo chí

Cứ phải nói thế này cho khách quan, công bằng:

Việc chính quyền dẹp bớt đơn vị báo chí truyền thông, tém lại cho gọn là phải rồi, thậm chí cần dọn dẹp, loại bỏ, chấm dứt nhiều hơn nữa.

Báo chí truyền thông xứ này đông, nhiều, nhưng không thực chất, không phải báo chí đúng nghĩa. Gần 800 đơn vị báo chí cũng chỉ một giọng cơ quan tuyên truyền theo sự chỉ đạo, quản lý chặt chẽ, kiềm tỏa của ban tuyên giáo. Giải tán hết, chỉ giữ lại một cũng được.

Nhiều đơn vị báo chí ở TP.HCM bị giải thể, lý do thứ nhất là theo sự chỉ đạo của trung ương, địa phương không thể làm trái (thực ra đã tìm nhiều cách để duy trì, nhưng lực bất tòng tâm), lý do thứ 2 là chúng đều trực thuộc thành phố, mà một địa phương thì không cần nhiều báo. Những tỉnh thành khác thế nào thì TP.HCM cũng phải vậy, không có ngoại lệ.

Ký giả

Hồi trước năm 1975 ở Sài Gòn, chính quyền o ép báo chí, đã diễn ra cuộc phản đối mang tên "Ký giả đi ăn mày". Gọi vậy thôi, chứ vẫn được "múa bút vung gươm hả một phen".

Năm mươi năm sau, cũng trên đất ấy, lại diễn ra cuộc liên quan tới báo chí, nhưng có tên là sáp nhập. Nhiều tờ báo bị đóng cửa, chấm dứt hoạt động; rất nhiều nhà báo mất việc làm.

Âu cũng là do thời cuộc, bãi bể nương dâu. Than trách cũng chẳng được gì, bởi "Bắt phong trần phải phong trần/Cho thanh cao mới được phần thanh cao".

Chỉ thương các ký giả thời nay. Hồi xưa họ xuống đường đi ăn mày nhưng diễu hành xong vẫn đi ăn tiệm. Giờ thì không đi ăn mày tưởng tượng nữa mà đi làm xe ôm thực sự.

Miếng cơm manh áo không đùa với ai, dù là nhà báo. Nói như kiểu ông Sóng Hồng, "Hỡi nhà báo hãy vươn mình đứng dậy/Thời rượu nồng nệm ấm đã qua rồi".

Chạy xe ôm mà giữ được thiên lương cũng là điều an ủi.

Nguyễn Thông

Dẹp báo

Sáng 28.5 tại TP.HCM, Thành ủy và UBND họp công bố chính thức gom lại các cơ quan đơn vị báo chí, dồn về một mối, bỏ bớt những thứ này nọ, đặt tên là "Báo và phát thanh, truyền hình TP.HCM". Trong đó chủ công là Báo SGGP (có cả bản in và bản điện tử), HTV (đài truyền hình) và TTO (báo Tuổi Trẻ bản điện tử).

Những tờ báo in còn lại bị dẹp bản in, kể cả Tuổi Trẻ cũng chấm dứt in; phần điện tử chuyển thành trang thông tin của SGGP và các cơ quan Thành ủy, UBND.

Thực ra đây không phải cách làm riêng của thành phố này, mà là chủ trương của trung ương (đảng, chính phủ, ban tuyên giáo, bộ thông tin) từ lâu rồi, nhiều tỉnh thành đã làm, đã thực hiện. Chỉ có TP.HCM cứ dùng dằng, loay hoay tìm cách này nọ, xé rào để giữ những thứ có lợi cho mình, nhưng chống sao lại được trung ương. Có mà trứng chọi đá.

Chị Thanh (phần 2)

Dần dà theo dòng thời gian trôi, tôi được gặp chị Nguyễn Thế Thanh nhiều hơn, kể cả khi chị không còn là Tổng biên tập báo Phụ nữ TP.HCM nữa. Năm 1996 hay 1997 chi đó, sau hai nhiệm kỳ gánh vác thành công “tiếng nói của phụ nữ”, chị nhận ghế mới Phó chủ tịch Hội LHPN thành phố, rồi tiếp đó năm 2001 làm Phó giám đốc Sở Văn hóa – Thông tin. Hồi ông anh vợ tôi làm ở Phòng Văn nghệ của sở, tôi tới chơi, hỏi về chị Thanh, ổng bảo nó được lắm, tốt tính.

Một sáng tháng 11.2014, chị Thế Thanh nhắn tôi có rảnh thì ghé chung cư Vĩnh Viễn, quận 10 chụp giúp mấy tấm ảnh kỷ niệm buổi trao nhà cho bà quả phụ trung tá Ngụy Văn Thà. Gì chứ tham gia vào việc nghĩa của chương trình Nhịp cầu Hoàng Sa do Osin Huy Đức chủ trương thì chả có chi phải chần chừ nấn ná.

Tôi thu xếp tới, bác Nguyễn Duy đã ở đấy rồi, có cả chị Thế Thanh, anh Huỳnh Ngọc Chênh, Huy Đức, bác Đỗ Thái Bình, bác chuẩn đô đốc Lê Kế Lâm, nhà báo Viễn Sự… Phải kể ra như thế bởi đó là những con người dũng cảm lúc bấy giờ.

Chị Thanh

Nói luôn, người được nhắc tới với cái tên Thanh rất đẹp kia (đàn bà mang tên Thanh nhiều hơn đàn ông) là chị Nguyễn Thế Thanh.

Giới báo chí, nhất là những người làm báo ở Sài Gòn/TP.HCM hầu hết nghe tên, biết chị Nguyễn Thế Thanh. Một nữ tổng biên tập, đứng đầu báo Phụ nữ TP.HCM suốt chục năm, kể từ 1987 tới 1996.

Những năm thập niên 1980 - 1990, trong đời sống báo chí TP.HCM vụt trội lên 3 tờ báo in là Tuổi Trẻ, Thanh Niên, Phụ nữ TP.HCM. Báo giấy là món ăn thời sự, văn hóa, tinh thần, tri thức chủ yếu của công chúng lúc bấy giờ.

Điện thoại chủ yếu dạng cục gạch, máy tính rất hiếm hoi, internet chưa phủ sóng, nên báo giấy được coi như cầu nối con người với thế giới xung quanh. Nhiều người đặt mua báo hằng ngày cũng chỉ nhắm vào 3 tờ báo nói trên.

Hình ảnh bác xích lô lúc rảnh nằm ngửa trên nệm xe chăm chú vào tờ báo quên cả trời đất, bà bán hàng khi vắng khách mua tranh thủ ngó trang báo để coi những gì đang xảy ra... là những hình ảnh đẹp một thời ở thành phố này, giờ không còn nữa. Kể cũng tiếc, pha chút ngậm ngùi.

Cải lương nên hạ màn

Thiên hạ đang ì xèo việc Hà Nội sáp nhập 6 cơ quan báo chí truyền thông làm một. Nhất thể chính thức có hiệu lực từ hôm nay 1.2.2026.

Cũng là một dạng cây tre trăm đốt, không chỉ riêng lĩnh vực báo chí.

Sài Gòn, quên, TP.HCM, đã từng làm điều này từ hồi chưa xảy ra vụ sáp nhập tỉnh, rốt cuộc có bớt được tờ/đài nào đâu. Giống như cuộc cách mạng ở làng Mùi trong truyện của Lỗ Tấn.

Giờ cũng vậy, vào kỷ nguyên mới rồi, hầu hết vẫn sống nhăn. Báo ra không mấy ai đọc, tivi không mấy ai coi, đài phát chả có người nghe, nhưng vẫn tồn tại, ngân sách vẫn nuôi, trụ sở vẫn còn.

Nhà nước, nhất là tuyên giáo cần có thái độ dứt khoát với chuyện này, đừng kiểu nửa dơi nửa chuột rề rà khó chịu.

Tiếng Việt ơi, tiếng Việt rất ân tình

Thi bá Lưu Quang Vũ đã tâm sự vậy. Nhưng đó là chuyện của ngày xưa, chứ nếu bác Vũ còn sống tới bây giờ, không hiểu bác sẽ viết tiếp thế nào.

Tờ báo hàng đầu hiện nay, vốn rất chuẩn mực về ngôn ngữ - tiếng Việt, tiếng mẹ đẻ, đã dịch từ tiếng Anh và rút tít (cũng như biên trong bài) thế này: "Ông Trump tuyên bố tạm dừng vĩnh viễn nhập cư từ các nước thế giới thứ ba". Choáng.

Báo chí thời nay rất đổ đốn, coi thường coi khinh người đọc. Người làm báo (biên tập viên, phóng viên, cả người lãnh đạo báo nữa) có thể giỏi điều nọ điều kia, giỏi ngoại ngữ, giỏi công nghệ, giỏi kiếm tiền, nhưng trình độ, kiến thức về tiếng Việt, tôi nói thật, không bằng đứa trẻ trâu. Mà họ lại làm báo tiếng Việt, cho người Việt đọc. Thế mới khổ, mới bi kịch.

Trở lại cái tít trên, tôi không quan tâm tới việc ông Trump nói gì, chính sách nhập cư ra sao, mà chỉ thương tiếng Việt bị nhà báo rẻ rúng.

Ai đời, đã "tạm dừng" mà lại còn "vĩnh viễn". Trong bản gốc tiếng Anh, nếu người ta dùng từ như thế nào, diễn đạt ra sao, thì do phong cách ngôn ngữ của người ta, chứ trong tiếng Việt, "tạm dừng" đi với "vĩnh viễn" khác nào chửi nhau.

Đại biểu quốc hội

- Điều thứ nhất, các đại biểu quốc hội trước khi phát biểu hoặc ý kiến về điều gì đó hãy tự nhéo người một cái để biết nếu đau là còn tỉnh táo, biết rằng mình đang nói ở nghị trường chứ không phải ngoài vỉa hè hay ngoài chợ.

- Nghe tôi bảo có thứ đại biểu vớ vẩn là tại dân bầu, lỗi ở dân, thì ông hàng xóm vặc lại dân nào bầu, đừng đổ cho dân.

- Hễ cứ mở miệng ra là tiền tiền tiền..., hầu hết là vậy.

- Nghị viên mà ngu dốt thì quả là bi kịch, không phải cho cá nhân họ mà cho dân tộc.

- Biên thêm: Thời nay báo chí đang sống dở chết dở, có được thêm một người đọc cũng là may, phải chiều như chiều vong, vậy mà lại còn đòi thu tiền của họ. Đòi hỏi như vậy chẳng khác gì giết báo quốc doanh.

Bà đại biểu đề xuất thu phí đọc báo, tôi nghĩ mãi nhưng chả hiểu bà ấy thu bằng cách nào. Báo giấy thì người đọc đã phải bỏ tiền ra mua, còn phí phiếc gì nữa; báo mạng cứ thử chặn cửa đòi trả tiền phí rồi mới được đăng nhập đọc, thử đi, lại chả vắng như chùa bà đanh.

Ông hàng xóm nhà tôi kết luận: nói tóm lại nhà chị này đéo biết gì, nhất là về báo chí, về thực trạng thông tin hiện nay, như người sống trên mây. Nên sa thải, cho nghỉ.

 
Lão lại còn đèo thêm, đám cán bộ xuất phát từ hệ thống đoàn phần lớn là vậy.

Nguyễn Thông

Chuyện nghề

Coi cái đoạn video clip cô phóng viên phỏng vấn anh lính xe tăng trên phố, hỏi pháo bắn bao xa, đáp được 2 nghìn mét, cô chộp ngay vậy thì bắn tới thành phố Hồ Chí Minh, coi đó là mục tiêu, mình cười suýt chết.

Lúc đầu, mình rất nghi ngờ tin giả, chứ làm quái gì có phóng viên nhà báo dốt thế. Thời nay, bọn AI trí tuệ nhân tạo còn tạo ra đồ giả khéo hơn cả thật, cả tin rồi chết có ngày, chẳng hạn cái thông báo về cấp thịt lợn, mình đâu có tin. Làm gì có thịt nào chỉ 100 nghìn/ký. Ba rọi ở siêu thị Co mát hôm qua 230 nghìn/ký, mình chỉ dám mua nửa ký, ngồi đó mà phán một trăm. Loại thường cũng phải trăm hai trăm ba giở lên, chỉ riêng mỡ giá 8 chục. Mỡ rẻ bởi người ta kiêng béo, sợ bị mỡ máu; chứ thời bao cấp, mỡ đắt ngang thịt nạc.

Nhưng thời nay nhà báo dốt hơi bị nhiều. Trước hết, cô kia không phân biệt được 2.000m với 2 nghìn cây số (cũng là dạng Quảng Trị 1 tỉ dân, Phú Thọ rộng hơn triệu ki lô mét vuông), nhưng tệ nhất ở chỗ khi liên tưởng nơi đạn bắn tới, nó nghĩ ngay đến thành phố Hồ Chí Minh, cực kỳ ẩu. Chẳng qua dốt, hời hợt nhưng thích đi làm báo, thích quyền lực thứ 4, vênh vang với làng nước.

Coi clip xong, nhà cháu sực nhớ chuyện dân gian. Một anh đi hỏi vợ, trò chuyện với cụ nhạc tương lai. Vụng, chả biết mở đầu như thế nào, y cứ ngửa mặt nhìn trần nhà. Tìm ra rồi, y mở bài, bác ạ, nhà ta rui mè bằng nứa khô nỏ thế kia, nếu cháy sẽ bén nhanh và nổ to phải biết. Tất nhiên không có phần thân bài, còn phần kết luận đã nằm trong mở bài rồi.

Thời nay nhiều chuyện cười ra nước mắt.

Nguyễn Thông

Đài quốc gia (phần 3, cuối)

Không chỉ ông giáo sư quen mồm “Việt Nam đất nước hình chữ S” trên tivi mà tôi vừa nhắc, lâu nay rất nhiều quan chức lãnh đạo, người có học hàm học vị cao, nhà văn nhà thơ, nhà báo, và tất nhiên rất đông dân thường, cũng phát ngôn như vậy, cứ nói văn vẻ “đất nước/dải đất hình chữ S” để chỉ nước Việt Nam.

Xin thưa, kiểu diễn đạt ấy quá lạc hậu và sai. Cái sai nghiêm trọng nhất, là đã không tôn trọng sự toàn vẹn lãnh thổ, chủ quyền thiêng liêng của đất nước, nhất là chủ quyền biển đảo. Đó là những vấn đề hết sức nhạy cảm nhiều năm nay, khi những nước quanh ta ủ mưu đòi hỏi những vùng lãnh thổ thuộc chủ quyền Việt Nam, những quần đảo, vùng biển đã được quốc tế công nhận, trong đó có Hoàng Sa và Trường Sa.

Nước Việt Nam ta, theo số liệu đã được công bố trên Wikipedia, “tổng diện tích là 331.212km² gồm toàn bộ phần đất liền và hải đảo với hơn 4.000 hòn đảo, bãi đá ngầm, cùng hai quần đảo trên biển Đông là Trường Sa (thuộc tỉnh Khánh Hòa) và Hoàng Sa (thuộc TP.Đà Nẵng) mà nhà nước tuyên bố chủ quyền”. Hiện nay không còn đơn vị hành chính cấp huyện nên Trường Sa và Hoàng Sa là hai thực thể đặc khu do hai tỉnh thành nói trên quản lý. Đành rằng chỉ mang tính hình thức nhưng đặc khu Hoàng Sa có đầy đủ cơ quan điều hành như mọi phường xã khác trong cả nước. Đó là thực tế không thể chối cãi, phủ nhận.

Đài quốc gia (kỳ 2)

Chính bởi thói quen xấu coi tivi nên hôm ấy tôi lại mở tivi khi ăn cơm. Các nhà khoa học dinh dưỡng, và nhất là những người tu thiền đã dạy rồi mà tôi chả chịu nghe. Rằng, lúc ăn uống thì tập trung vào ăn, đừng có trò chuyện, đừng phân tâm, ngó chỗ này nhìn chỗ khác, đừng tivi ti viếc… thì mới hợp cách dinh dưỡng, tốt cho tiêu hóa, sức khỏe. Coi tivi, dù để biết thời sự, là ngu dại, điếc không sợ súng.

Chả riêng gì tôi, rất nhiều người mắc căn bệnh ngu dại ấy, coi tivi lúc ăn cơm. Chưa thấy quan tài chưa đổ lệ.

Lại nhớ có lần, dễ cũng hơn chục năm rồi, mấy người bạn đồng môn cùng khóa rủ tôi lên chơi thiền viện Trúc Lâm ở Thủ Đức (Sài Gòn). Chả là chị bạn có ông cậu ruột trụ trì nơi đó, tôi gọi đùa là “viện sĩ”. Ông U80, hiền lành, sáng láng, thông tuệ, thông kim bác cổ, rất dễ gần. Ngồi với ông một buổi, bất giác nhớ câu thơ xưa “một ngày tựa mạn thuyền rồng/còn hơn muôn kiếp ở trong thuyền chài”. Chỉ tiếc, tôi không dứt được bụi trần, nặng nợ trần tục, nên chỉ lĩnh hội được từ cụ “viện sĩ” đôi điều, còn lại vẫn cứ sa chân vào hỉ nộ ái ố cuộc đời. Lâu cũng không có dịp lên cõi Trúc Lâm ấy, lại lười không hỏi bạn, chả biết cụ có còn, hay đã thong dong về bến giác rồi.

Đài quốc gia

Thiên hạ hôm qua, hôm nay và có khi vài hôm nữa, ồn ào về vụ người của đài truyền hình Việt Nam nói nhịu (tôi dùng chữ này cho nhẹ bớt, bởi hơn 30 năm trong nghề, tôi biết thể nào cũng có lúc sai), nhưng sai có hệ thống như nó thì quả thật rất yếu kém.

Phần đông bọn VTV lâu nay rất kênh kiệu, ra vẻ ta đây, lên mặt với dân trong nghề, bởi nó tự cho là to lắm, quan trọng nhất, cả nước mỗn nó được gọi là truyền thông quốc gia, mặc dù VOV (đài nói), TTXVN (hãng thông tấn) cũng quốc gia. Ông bạn tôi, người đứng đầu một thành phố thuộc tỉnh (hồi tỉnh còn có thành phố) có lần nói nửa đùa nửa thật, các ông về đây thì tôi tiếp chứ bọn VTV tôi đéo tiếp. Cả đám ngớ người ra, cười khành khạch.

Thời Trần Bình Minh làm tổng giám đốc, chả hiểu sao y gọi mấy đứa chỉ đọc tin, phát thanh viên, nâng lên thành biên tập viên. Xin nhớ rằng biên tập viên trách nhiệm cao hơn hẳn phát thanh viên. Cái lỗi nói “nhịu” hôm qua (24.7.25) rõ ràng của biên tập viên-phát thanh viên theo khung Trần Bình Minh. Chính vì vậy, “tội” càng nặng, không thể cho rằng sơ suất, sơ ý được. Đó là sự cẩu thả, nhận thức kém, trình độ kém, không nên để ở một đơn vị tầm quốc gia. Cả cái anh đang cầm đầu nó. Tầm ấy chỉ ngang đài xóm ấp chứ quốc gia cuốc vào gì.

Nhà báo

Coi cái cảnh đứa phát thanh viên Iran ngạo nghễ tuyên bố đức giáo chủ và "sự nghiệp chính nghĩa của nhân dân Iran" sẽ chiến thắng, chưa dứt nhời vội cong người bỏ chạy, tôi lại liên tưởng tới đám "Đối diện" và một số biên tập viên (thực ra chỉ phát thanh viên, nhà đài cứ nâng vút lên thế cho oai), MC robot ở xứ này.

Thôi thì cũng là nghề, nhưng chọn cái nghề nào kiếm cơm cho lành lặn tư cách, đừng để kiếp người xấu xí thế. Tuyên giáo chả tốt đẹp gì mà cố bám vào nó.

Sức nhớ lời của ông Huấn Cao khuyên thầy quản ngục trong truyện "Chữ người tử tù" của cụ Nguyễn Tuân (cụ nhà văn này bằng tuổi thày tôi), rằng: "Ở đây lẫn lộn. Ta khuyên thầy quản nên thay chốn ở đi. Tôi bảo thực đấy, thầy quản nên tìm về nhà quê mà ở đã, thầy hãy thoát khỏi cái nghề này đi đã, rồi hãy nghĩ đến chuyện chơi chữ. Ở đây, khó giữ thiên lương cho lành vững và rồi cũng đến nhem nhuốc mất cái đời lương thiện đi".

Sắp chạm đáy

- Mấy ngày qua (tuần đầu tháng 5.2025) cả chục "tờ" báo đua nhau viết về... lòng lợn. Hình như báo thời nay chỉ hợp với những đề tài nóng kiểu này. Buồn cười nhất là hầu hết đều mắc lỗi chính tả, viết "lòng se điếu"mà đúng ra phải là "lòng xe điếu". Dẫu không hút thuốc lào thì cũng phải biết "xe điếu" là cái gì, như thế nào chứ. Trình độ tiếng Việt dốt tới mức mới lớp mầm cũng đi làm báo. Chuyện chỉ có ở xứ này.

- Có không ít người bào chữa cho Đại học quốc gia TP.HCM, vụ cấp bằng khen cho 6 cô sinh viên nhường chỗ ở lề đường cho cựu chiến binh coi tổng duyệt diễu binh diễu hành kỷ niệm 50 năm ngày "giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước 30.4 tại quận 1 tối 29.4. Họ cho rằng khen việc nhường chỗ như vậy là đúng, để nhân rộng người tốt việc tốt trong cộng đồng, rồi lại còn thách ai chê sự khen này cứ thử tự nghĩ coi mình đã bao giờ nhường nhịn cho người khác vậy không, v.v..

Nói thế mà cũng nói. Một hành vi hết sức bình thường của người bình thường mà cũng được tôn vinh, đề cao, nhân rộng nói lên điều gì? Là xã hội và con người đã tệ hại tới mức xuống sắp tận đáy về đạo đức, nhân cách, ứng xử, nên điều bình thường cũng quá hiếm hoi.

Nếu cố tìm ra khía cạnh tích cực của việc khen thưởng thì ở chỗ nó đã kín đáo phơi bày ra cái đáy ấy, buộc người đời phải đặt câu hỏi "vì ai gây dựng cho nên nỗi này". Ai?

Phu nhân và Liên Xô cũ

Tôi nêu điều này, xét về mặt ngôn ngữ/tiếng Việt thôi, chứ không chính chị chính em gì sất. Tôi chỉ quan tâm tới sự tồn vong của tiếng Việt chứ không thích chính trị bởi nó ác lắm.

Các báo hôm nay 5.5.25 đưa tin Tổng bí thư Tô Lâm và phu nhân cùng đoàn đại biểu Việt Nam lên đường đi thăm mấy nước.

Các báo đều viết theo bản tin của TTXVN, rằng "Tổng Bí thư Tô Lâm và Phu nhân Ngô Phương Ly", thăm các nước "thuộc Liên Xô cũ".

Viết thế là sai. Bản tin của cơ quan thông tấn quốc gia không thể sai ngớ ngẩn như vậy.

Phu nhân nghĩa là gì? Theo Từ điển tiếng Việt, phu nhân là từ để chỉ/gọi vợ của người có địa vị cao trong xã hội. Ví dụ: "Nguyễn Thông và phu nhân" (ví dụ thôi nhé, để khỏi đụng chạm tới ai), tức là Thông và vợ Thông, hoặc Thông và vợ. Khi nói phu nhân thì người ta hiểu ngay vợ của người được nhắc tới trước đó, còn nếu thêm tên cụ thể người đàn bà, chẳng hạn "Nguyễn Thông và phu nhân Ngọc Mít" thì về mặt ngôn ngữ, phu nhân ấy là vợ ông Ngọc Mít, chứ không phải vợ ông Thông.

Nói tóm lại, chỉ cần viết ông A và phu nhân là đủ, đừng lôi tên người đàn bà ra làm gì.

Báo dốt

Tôi ít khi chê bai người khác, nếu có nói/viết gì cũng chỉ cốt vạch (cào) ra cái dở của họ mà thôi. Nhưng trường hợp này thì phải nói thẳng là dốt. Người đọc thời nay quay lưng với báo, nhất là báo quốc doanh, bởi họ khó chịu với thứ dốt như vậy.

Cụ thể, báo Vietnamnet (VNN) trong bản tin đăng ngày thứ hai 10.3.2025 lúc 20 giờ 27 viết (cả trên tít lẫn trong bài): “Indonesia bắn 21 loạt đại bác chào đón Tổng Bí thư Tô Lâm và Phu nhân”.

Đứa viết và đứa duyệt đăng đều không chỉ dốt tiếng Việt, mà còn không có kiến thức về nghi lễ này.

Trong trường hợp đón khách quý, những nhân vật đặc biệt, khi hành xử phép ngoại giao người ta thường bắn đại bác để chào mừng. Vụ này có nguồn gốc từ xưa, ai muốn biết cứ tra gu gồ, tôi không cần nhắc ra đây. Bắn 21 phát, xin nhớ là phát.

Thời sự hơi nóng (kỳ 3)

Nhiều năm trở lại đây ở nước này, thông tin thời sự không còn là độc quyền của báo chí truyền thông quốc doanh (báo, tivi, đài, hệ thống tuyên giáo) nữa, mà được thay bằng internet, mạng xã hội. Đã hết thời “nghe đài đọc báo của ta/đừng nghe đài địch bàn ra tán vào/tin đài tin báo của ta/đừng nghe tin địch ba hoa nói xằng”.

 
Công nghệ số, nhất là mạng xã hội, đang thống lĩnh đời sống tin tức, thu hút mọi người. Đó không phải “địch” như cái thói nhìn đâu cũng thấy kẻ thù, mà là hệ thống thông tin đại chúng. Tất nhiên nó có cái hay cái dở, thứ đúng thứ sai, mặt này mặt nọ, nhưng dẫu sao cũng còn hơn kiểu thông tin một chiều có định hướng, có chỉ đạo của báo đài quốc doanh, của tuyên giáo, của đảng.

 
Nói không quá đáng, báo quốc doanh đang thở hắt những tàn hơi cuối cùng trong giây phút định mệnh không tránh khỏi. Dù nhà cầm quyền có cố gượng quy hoạch báo chí vực cho nó sống sót để làm nhiệm vụ của tuyên giáo, “sửa sai sửa lại sửa đi/sửa thì cứ sửa sai thì cứ sai”, nhưng cứ luẩn quẩn theo kiểu cách quản lý cũ, siết vòng kim cô cũ kỹ đã hết phép nhiệm màu thì cái chết là không tránh khỏi. Tôi nói thật.

Mạng xã hội cũng đa dạng như cuộc sống, như đời thực. Cuộc đời có thế nào thì nó (mạng) như vậy. Hay dở, tốt xấu… có tất. Những nhà quản lý, nhất là những ông bà tuyên giáo, cứ mở mồm ra là chê bai mạng xã hội, cảnh báo con người phải đề phòng, thực ra chỉ nhìn một phía, không hiểu gì về nó hoặc rất hời hợt. Họ ứng xử với mạng xã hội thế nào thì cách họ nhìn nhận xử lý cuộc sống cũng vậy. Chết nỗi họ lại ngồi ghế lãnh đạo, cầm quyền. Bi kịch ở chỗ đó.