Tên đường (kỳ 3)

Trong bài kỳ 2, tôi có nhắc lại một thực tế khách quan mà hàng triệu người biết chứ không phải chuyện bịa, không phải nghe hơi bắc nồi chõ, là chính quyền Việt Nam cộng hòa (người ta quen gọi chính quyền Sài Gòn) trước năm 1975 đã rất công bằng, tôn trọng lịch sử khi đặt tên đường.

 
Ông anh trai tôi sinh thời từng bảo đâu chỉ tên đường, “nó” còn khá đàng hoàng, tử tế khi vẫn cho tồn tại, cho phép hương khói thờ tự mộ cụ Nguyễn Sinh Sắc ở Cao Lãnh tỉnh Đồng Tháp dù biết người nằm đó là ai. Rồi ở mấy tỉnh miệt Nam Bộ vẫn có nhà thờ cụ Hồ do dân tự lập năm 1969, dù có lúc binh lính thấy ngứa mắt định phá nhưng chả kiên quyết lắm nên vẫn cứ còn.

 
Hồi thập niên 60 - 70 đám chúng tôi còn nghe kể ông luật sư Trịnh Đình Thảo có khu biệt thự cực rộng ở trung tâm Sài Gòn, ông ngang nhiên đặt tên một con đường trong dinh cơ của mình là đường Hồ Chí Minh nhưng chính quyền cũng chỉ khó chịu chứ không làm gì. Khi ông ra R (rừng) làm chủ tịch Liên minh các lực lượng dân tộc, dân chủ và hòa bình Việt Nam (thực chất do Việt cộng lập ra), chính phủ cũng chỉ tuyên án tử hình khiếm diện và tuyên bố tịch thu tài sản nhưng thực ra cũng chả lấy gì, kể cả đường HCM bởi con cháu người nhà ông còn ở đó. Tội ai làm người nấy chịu. Sau tôi được biết, khi ở R về, mặc dù giữ chức trọng làm to nhưng ông Thảo lại bị mất nhà vào tay chính quyền cách mạng. Đòi mãi đòi mãi, khiếu nại các kiểu, rồi mất luôn, chả biết sang thế giới bên kia có đòi tiếp không.

Tên đường (kỳ 2)

Đang nói chuyện tên đường, đặt tên đường, lại nhẩn nha vòng ra mạn bưu điện bưu chính, kể cũng lẩn thẩn, nhưng khổ nỗi những thứ liên quan tới thư từ, phong bì, tem, gửi thư, chuyển thư, “đánh” điện… ở xứ này một thời cũng lắm cái hay. Thôi, để kể sau, giờ nhà cháu quay về chuyện đường sá.

Nhân tiện đây, nhà cháu nói luôn có sự khác trong ngôn ngữ. Tiếng Việt phân biệt khá rõ, đường sá, phố xá. Khi đi với đường thì dùng “sá”, với phố thì “xá”. Đường sá mở mang, phố xá đông vui. Từ “sá” trong tiếng Việt để chỉ một mạch đất thẳng được bới lên, chẳng hạn “sá cày”. Còn từ “xá” có lẽ được đọc từ chữ “xa” là xe, trên phố nhiều xe cộ đi lại nên ghép thành phố xá. Cũng có thể từ chữ xá là nơi ở, đường có nhiều người ở thì thành đường xá. Ấy, nhà cháu cứ tạm hiểu vậy, bác nào kiến văn cao rộng xin chỉ giáo rộng mở giùm.

Đường và phố ở đô thị cũng có chút khác biệt. Ngoài bắc thường dùng từ “phố”, trong nam lại hay dùng “đường” mặc dù chúng đều là lối đi nơi đô thị. Ở Hà Nội, phố Hàng Ngang, Hàng Đào, Triệu Việt Vương, Trần Nhân Tông, Huế, Hàm Long… hầu hết là phố; thỉnh thoảng cũng có đường như Nguyễn Trãi, Phạm Văn Đồng, Trường Chinh… Hình như ở thủ đô những đường nào vừa để đi lại, vừa nhà cửa san sát làm nơi sinh sống, buôn bán tấp nập, và tương đối ngắn, có từ xưa cũ thì gọi phố; còn đường mới, dài, ít nhà dân, ít buôn bán thì gọi đường.

Nghề cao quý?

Ở những nước mắc bệnh sùng bái cá nhân, mà chủ yếu hơn chục nước theo chủ nghĩa cộng sản, trong phe xã hội chủ nghĩa trước kia, thứ bệnh này thuộc dạng mạn tính (mạn tính chứ không phải mãn tính như rất nhiều người dùng nhầm; mạn có nghĩa ngày càng nặng, bệnh ngày càng nặng, chứ không phải mãn là bệnh bị vĩnh viễn). Nó (sùng bái cá nhân) còn phát tác thành những triệu chứng lâm sàng khác, chẳng hạn sinh ra ngày này ngày khác, lễ nọ lễ kia, treo ảnh dựng tượng...

Có những ngày những lễ, lúc phe xã hội chủ nghĩa tồn tại thì rất rùm beng, sau khi phe tan gần như chết ặt, chả mấy ai ở nước cũ (cố quốc) nhớ đến nữa, như ngày quốc tế phụ nữ, quốc tế lao động, hiến chương nhà giáo, quốc tế thiếu nhi, hòa bình thế giới. Giờ may ra chúng chỉ còn hồn vất vưởng ở đôi nơi chưa dám đoạn tuyệt với cái cũ, trong đó có xứ này.

Tên đường

Với người sinh sống ở nông thôn-nhà quê, đường đi lối lại có tên hay không, không quan trọng. Vài con đường ranh nối làng nối xóm, cần gì tên. Xã quê tôi giờ đây được coi là nông thôn mới kiểu mẫu, hơn 5.000 nhân khẩu, cả 3 thôn đã khác xưa rất nhiều, đường sá rộng mở khang trang, ngày mưa đi từ đầu làng tới cuối làng không bẩn chân, vẫn không có tên đường.

Nhưng ở phố thì khác. Lắm đường nhiều lối, như bàn cờ, ngã ba ngã tư chằng chịt, nhà nào cũng na ná giông giống nhà nào, nên đường phải có tên. Lớ ngớ là lạc, chả biết đâu mà tìm. Nhân viên bưu điện đi phát thư thuộc đường hơn lòng bàn tay.

Cái gì cũng lạm phát, mất giá, kể cả tham nhũng

Lão hàng xóm nhà tôi làu bàu (tôi biên nguyên văn), đèo mẹ, nhớ năm chưa xa mấy, hình như quốc hội khóa 11, 12 (thì phải) ra nghị quyết nếu tham nhũng 500 triệu đồng trở lên khép khung án tử hình.

Vừa rồi thằng Son bộ trưởng 4T nhận 3 triệu đô đã thấy khiếp, đám Việt Á, bay giải cứu, AIC cũng đút túi vài chục tỉ, gần trăm tỉ càng khiếp, thoắt một cái, con mẹ cục trưởng Ngân hàng nhà nước nhận hối lộ những 5,2 triệu đô (USD), tương đương 118 tỉ đồng. Chưa thấy chị thống đốc xinh đẹp có ý kiến gì, nhưng đừng nói là không liên quan nhá.

Ở quận 8 Sài Gòn, một căn nhà phố liên kế bình dân trong khu dân cư cỡ 5 tỉ đồng. Con mẹ kia chỉ 1 lần tham nhũng được gần 24 căn, cứ tạm hình dung nó tham một phát được cả một dãy phố dài gần trăm mét (24 căn mặt tiền ngang 4m).

Đèo mẹ (vẫn nhời lão hàng xóm), chỉ cỡ cục trưởng mà còn thế, thì đám cao hơn, quyền hống quyền hách, mỗi phát tham nhũng chúng làm nguyên cả phường chứ đùa.

Nếu chiểu theo nghị quyết của quốc hội (nhắc tới quốc hội lại chán ặt), thi hành án tử hình mệt nghỉ, chết cả lò nhà chúng nó, nhưng lại đéo chết đứa nào, thế mới tài.

Tham nhũng lạm phát phi mã thế này, chả trách doanh nghiệp chết như rạ, còn dân thì ngắc ngoải bên bờ vực đói nghèo.

Nguyễn Thông

Nghe tin chẳng thấy bàng hoàng/Cán bộ đang tốt chuyển sang sắp tù

Chiều 16.11, báo chí cả trong lẫn ngoài lề đồng loạt đưa tin trung ương xử lý gần nguyên bộ sậu cai trị tỉnh Quảng Nam mấy nhiệm kỳ, còn đề nghị Bộ Chính trị kỷ luật tay bí thư đương nhiệm. 

Xin nhớ rằng mỗi nhiệm kỳ của đám đảng lãnh đạo ở địa phương (tỉnh thành) kéo dài tới 5 năm chứ đâu ít. Hai nhiệm kỳ là 10 năm, 3 nhiệm kỳ thì 15 năm. Chúng nó hư hỏng cả thập niên, ăn tàn phá hại, đè đầu cưỡi cổ dân chừng ấy năm mới bị rờ, đủ biết sự khốn nạn tới mức nào.

Mấy tỉnh thành đám lãnh đạo nát như Quảng Ninh, Thanh Hóa, Đồng Nai, Quảng Nam, Điện Biên, thậm chí cả Hà Nội... thì dân đen chúng tôi xin hỏi cửu trùng, triều đình, tứ trụ, ông này bà nọ: vậy thế đảng, các ông bà tồn tại để làm gì?

Chẳng nhẽ chúng nó tự bầu chúng nó lên, tự nắm quyền cai trị, tự tung tự tác, tự chịu trách nhiệm, ngoài vòng cương tỏa...

Dân không được lợi tí ti nào từ chúng nó, mà chỉ khốn khổ khốn nạn bởi chúng, hết nhiệm kỳ này tới nhiệm kỳ khác, mà thôi.

Không bất ngờ

Báo chí mậu dịch hôm qua 15.11 đồng loạt đưa tin dựa theo thông báo của công an về việc bắt ông cựu dân biểu Lưu Bình Nhưỡng. Không còn làm đại biểu quốc hội nhưng Nhưỡng đương chức phó ban dân nguyện của Quốc hội, to ngang cấp thứ trưởng.

Có thời, một số vị đại biểu quốc hội như Dương Trung Quốc, Nguyễn Minh Thuyết, Lê Thị Nga, Nguyễn Thị Hoài Thu, Lê Nam, Lê Thanh Vân, Lưu Bình Nhưỡng, Trương Trọng Nghĩa... được chú ý bởi những chất vấn, phát biểu, góp ý được lòng dân, khiến thiên hạ bớt đi cái cảm giác coi nghị trường chỉ là chỗ xôi thịt, ngủ gật, mười rằm cũng ư mười tư cũng gật. Giờ người thế đã bặt vắng nhiều, cảm giác ấy lại cụ thể, rõ ràng.

Ông Nhưỡng (Lưu Bình Nhưỡng) cán bộ cấp cao của thể chế, của hệ thống chính trị đang cai trị xứ này, có dính dáng tới giang hồ, xã hội đen như công an và báo chí mậu dịch thông tin hay không thì tôi không rõ. Tự thâm tâm, nghĩ một người như ông Nhưỡng khó mà can tội ấy. Nhưng ở đất An Nam, ai đã được để ý, chiếu cố, thì không tội này sẽ bị tội khác, chẳng hạn trốn thuế, giống Hải điếu cày Nguyễn Văn Hải, hoặc luật sư Trần Vũ Hải. Xứ ta đứa nào chả... trốn thuế. Càng lắm tiền, đại gia, càng trốn thuế tợn.

Cũng đã kha khá lâu, hồi ông Nhưỡng lặn lội về làng Hoành xã Đồng Tâm đầu năm 2020, tôi có biên mấy chữ trên phây búc, rằng "đương sự" Nhưỡng sớm muộn cũng bị bắt, bởi can tội đứng về phía dân, bênh vực dân, đi ngược lại dòng chủ lưu.

Giờ thì đại biểu nhân dân Lưu Bình Nhưỡng đã trở thành bị can Lưu Bình Nhưỡng, tội trạng rất ỡm ờ, bí hiểm.

Chỉ có điều, không phải ai bị bắt cũng là người xấu. Nhưỡng là trường hợp vậy.

Nguyễn Thông