Tiễn xăng R95

Rứa là hết ngày mai em đi mãi
Còn mong chi ngày trở lại 95 ơi
Sẽ chẳng quên em hỡi lúc chia phôi
Bởi lệnh cấm nên chúng mình nghẹn nói (1)


Xe thì đã cạn bình, chỉ có E10 mới
Suốt cả ngày chầu chực ở cây xăng
Không nơi nào có bóng dáng của em
Anh thất thểu dắt xe thành cục sắt


Vẫn biết rằng chuyên gia khuyên phải lắc
Nhưng đổ vào, nhỡ không chạy thì sao
Rồi chết máy giữa đường,
Rồi ga chẳng tăng cao
Ôi nhớ những ngày vi vu trên đường rộng


Em đi nhé, chỉ còn trong giấc mộng
R95 tội nghiệp sắp lên đường (2)
Anh chưa rõ ngày mai ra sao nữa
Nhưng biết rằng đời còn lắm gian truân

Nguyễn Thông

1. Nhại thơ anh Lành
2. Theo lệnh chính phủ, từ ngày 1.6.26 cấm tiệt bán xăng R95 tại các cây xăng kinh doanh xăng dầu cho dân, còn có ở chỗ nào nữa thì nhà cháu không biết

Ký giả

Hồi trước năm 1975 ở Sài Gòn, chính quyền o ép báo chí, đã diễn ra cuộc phản đối mang tên "Ký giả đi ăn mày". Gọi vậy thôi, chứ vẫn được "múa bút vung gươm hả một phen".

Năm mươi năm sau, cũng trên đất ấy, lại diễn ra cuộc liên quan tới báo chí, nhưng có tên là sáp nhập. Nhiều tờ báo bị đóng cửa, chấm dứt hoạt động; rất nhiều nhà báo mất việc làm.

Âu cũng là do thời cuộc, bãi bể nương dâu. Than trách cũng chẳng được gì, bởi "Bắt phong trần phải phong trần/Cho thanh cao mới được phần thanh cao".

Chỉ thương các ký giả thời nay. Hồi xưa họ xuống đường đi ăn mày nhưng diễu hành xong vẫn đi ăn tiệm. Giờ thì không đi ăn mày tưởng tượng nữa mà đi làm xe ôm thực sự.

Miếng cơm manh áo không đùa với ai, dù là nhà báo. Nói như kiểu ông Sóng Hồng, "Hỡi nhà báo hãy vươn mình đứng dậy/Thời rượu nồng nệm ấm đã qua rồi".

Chạy xe ôm mà giữ được thiên lương cũng là điều an ủi.

Nguyễn Thông

QUYỀN ĐƯỢC NÓI (nhân rất nhiều chuyện liên quan đến viết và phát ngôn)

Lời nói đầu: 

Tôi rất ít khi cào về trang nhà bài của người khác. Đơn giản là mình nghĩ thế nào thì viết thế ấy.

Nhưng, có những bài của bạn bè, đọc xong phải cúi đầu khâm phục. Bài "Quyền được nói" của Lão Tạ là một ví dụ.

Lão Tạ là tên dùng quen thuộc của nhà văn Tạ Duy Anh. Còn Tạ Duy Anh người thế nào, nói ra ở đây sẽ dài lắm. Ai muốn biết cụ thể về ông, cứ vào Google hỏi thì ra ngay, đầy đủ.

Dưới đây là bài "Quyền được nói" của Lão Tạ được đăng trên FB cá nhân lúc 10:20 am ngày 30.5.2026. Xin phép được giới thiệu nguyên văn với bạn đọc.

-----
Trong một cuộc phỏng vấn diễn ra khoảng năm 2004, thủ tướng sắp mãn nhiệm của Singapore lúc bấy giờ là ông Goh Chok Tong đã lấy thành tích thu nhập đầu người ở Singapore gần 30.000 USD một năm để phản bác lại các quy kết đất nước ông hạn chế quyền tự do ngôn luận và hội họp của công dân. Ý của ông Goh: Giữa việc mất một chút tự do, với mức thu nhập lớn như vậy giữa một thế giới còn nhiều nghèo đói, chắc chắn rất đáng để quý vị đánh đổi?

Quả là rất khó bác bỏ, nếu chúng ta biết, tại thời điểm 2004 GDP đầu người của Trung Quốc là gần 1300 USD, Việt Nam khoảng hơn 500 USD trong khi mức độ "đánh đổi" của công dân ở hai quốc gia sau còn có phần lớn hơn!

Dẹp báo

Sáng 28.5 tại TP.HCM, Thành ủy và UBND họp công bố chính thức gom lại các cơ quan đơn vị báo chí, dồn về một mối, bỏ bớt những thứ này nọ, đặt tên là "Báo và phát thanh, truyền hình TP.HCM". Trong đó chủ công là Báo SGGP (có cả bản in và bản điện tử), HTV (đài truyền hình) và TTO (báo Tuổi Trẻ bản điện tử).

Những tờ báo in còn lại bị dẹp bản in, kể cả Tuổi Trẻ cũng chấm dứt in; phần điện tử chuyển thành trang thông tin của SGGP và các cơ quan Thành ủy, UBND.

Thực ra đây không phải cách làm riêng của thành phố này, mà là chủ trương của trung ương (đảng, chính phủ, ban tuyên giáo, bộ thông tin) từ lâu rồi, nhiều tỉnh thành đã làm, đã thực hiện. Chỉ có TP.HCM cứ dùng dằng, loay hoay tìm cách này nọ, xé rào để giữ những thứ có lợi cho mình, nhưng chống sao lại được trung ương. Có mà trứng chọi đá.

Nhật ký tháng 5.2026 (tiếp)

- Ngày 15 - 16.5:
Những ngày qua, báo chí nhà nước, và cả truyền thông nhân dân (mạng xã hội) đưa tin TP.HCM dự định từ năm học 2027 - 2028 sẽ bỏ thi tuyển vào lớp 10 phổ thông, chỉ thực hiện xét tuyển.

Nếu được vậy dân chúng rất mừng bởi lâu nay “cuộc thi tuyển vào lớp 10” chẳng khác hòn đá tảng vừa đè nặng lên cuộc sống của phụ huynh và học sinh, vừa là chiếc barie chặn đường vào tương lai của biết bao đứa trẻ tuổi “ăn chưa no, lo chưa tới”.

Phải nói rằng, dù cùng trong một thể chế với rất nhiều áp đặt, phải tuân thủ, nhưng TP.HCM luôn đi đầu sự đổi mới, bứt phá, “xé rào”, rũ bỏ trì trệ, thường lấy sự phục vụ nhân dân làm mục đích.

Nhân vụ lớp 10, lại nhớ những tâm sự có tính chất chỉ đạo của ông Tô Lâm - người đứng đầu đảng, nhà nước, trung ương về điều này. Tại cuộc tiếp xúc cử tri ngày 4.5, ông nói “Mấy hôm nay học sinh chuẩn bị thi vào lớp 10, còn căng thẳng hơn thi vào đại học. Tại sao lại tạo ra tâm lý bất an như vậy? Không những nặng nề cho học sinh, phụ huynh mà còn khó khăn cho cả thầy cô giáo” (theo báo VTC News, 4.5.2026).

Xăng E10 - xe nào cũng là xe

Cứ phải nói thế này: Do nguồn nhiên liệu khoáng (xăng dầu) ngày càng ít đi, càng ít thì càng hiếm, giá càng tăng; lại trúng lúc chiến tranh ở vựa xăng dầu Trung Đông (chiến tranh thì cứ nói mẹ chiến tranh, chứ uyển ngữ thành xung đột nghe thối bỏ xừ), chả biết khi nào mới chấm dứt.

 
Đó là chưa kể lý do bảo vệ môi trường, rồi cả việc thúc đẩy sản xuất trong nước - tất cả đều rất chính đáng, nghe lọt tai.

Vì vậy, việc pha thêm thành phần ethanol (nôm na là cồn, cồn sinh học, chưng cất từ mía, ngô, sắn... xứ ta sẵn) vào xăng khoáng, dù ban đầu áp dụng chỉ 10%, tức theo tỷ lệ 90% xăng R95, 10% ethanol, còn gọi là xăng E10, cũng tạm được đi.

Chạy xe (máy, ô tô) bằng xăng E10, xe có bị mau hỏng không, nóng máy không, hư này hư nọ không... chưa biết, đang cãi nhau như mổ bò, sư nói sư phải, vải nói vãi hay.

Tôi không phản đối xăng pha nhớt, í quên, xăng pha ethanol, nhưng cứ cuối tháng 5 chạy ra cây xăng gần nhà đổ tràn bình 2 con xe máy đầy xăng R95 cái đã, cho chắc ăn. Chỉ đi chợ, có lẽ cũng được vài tuần, haha, kệ các bố cãi nhau.

Cần trả lại tên trường

Hôm 16.5.26 diễn ra lễ "kỷ niệm 120 năm ngày truyền thống Đại học quốc gia Hà Nội". Có những báo còn đưa tin vắn tắt "120 năm Đại học quốc gia Hà Nội".

Đại học quốc gia HN khởi thủy là Trường đại học Đông Dương được thành lập ngày 16.5.1906, trụ sở tại 19 Lê Thánh Tông, Hà Nội bây giờ. Sau những biến cố thời đại, Trường đại học Đông Dương bị thay thế bằng Trường đại học Tổng hợp Hà Nội năm 1956.

 
Tới năm 1993, trường Tổng hợp bị xóa sổ, chia thành 2 trường đại học khoa học cơ bản là trường Khoa học xã hội và nhân văn, trường Khoa học tự nhiên. Đồng thời, Đại học quốc gia Hà Nội ra đời, gồm hai trường ấy và một số trường khác.

Nói túm lại, Đại học quốc gia Hà Nội có nguồn gốc, nền tảng là Trường đại học Đông Dương và Trường đại học Tổng hợp Hà Nội.

Trí tuệ nhân tạo (AI)

Thực ra bây giờ không cần bắt, xử lý bọn vi phạm bản quyền nữa, bởi các văn nghệ sĩ có tự sáng tác đâu, tinh nhờ AI làm giùm.

AI đang làm đảo lộn mọi điều. Nó như ma vậy.

Học trò không tự làm bài tập về nhà nữa, AI làm văn còn hay hơn thầy cô giáo.

Hôm trước bác thi sĩ Nguyễn Duy kể, khi cả đám đang ngồi nhậu, một lão mở máy nói với AI mày phổ nhạc cho tao bài thơ này của Nguyễn Duy đi, phải thật xúc động nghe mày. Chỉ hơn phút đã có tác phẩm, ca sĩ AI hát luôn, nghe ngất ngây.

Nhật ký tháng 5.2026 (tiếp)

- Ngày 6.5:

Mấy ngày rồi, và cả hôm nay, báo chí nhà nước nhắc nhiều về chủ đề "chủ nghĩa xã hội", một vấn đề vừa công khai vừa cấm kỵ.

Chả là trung ương (đảng, Bộ Chính trị) đã chỉ thị thí điểm trên 34 tỉnh thành cả nước, nhất là Hà Nội và TP.HCM, mỗi địa phương xây dựng mô hình một phường/xã xã hội chủ nghĩa, sau đó “nghiệm thu” và sẽ tiến hành đại trà. Thực hiện ngay từ năm nay 2026. Hà Nội và TP.HCM đang sốt sắng triển khai. Theo tôi, nếu thí điểm, thì cứ tổ chức và xây dựng một xã/phường 100% tư bản chủ nghĩa, biết đâu lại thành công, được dân đồng tình, ủng hộ.

Trước đó chút ít, báo quốc doanh đồng loạt đưa tin, tại cuộc tiếp xúc cử tri ngày 4.5, Tổng bí thư - Chủ tịch nước Tô Lâm nêu mục tiêu đến năm 2045 sẽ kết thúc thời kỳ quá độ xây dựng chủ nghĩa xã hội và đất nước bước sang giai đoạn phát triển mới.

Xin nhớ rằng, người tiền nhiệm là ông Nguyễn Phú Trọng, một trùm lý luận, đã từng khẳng định thờikỳ quá độ rất dài, không biết đến bao giờ, có thể cả trăm năm nữa, nghe rất nản. Bác Lâm đột phá như trên lại gieo chút hy vọng.

Nhật ký tháng 5.26

- Ngày 2.5:

Thiên hạ nghỉ lễ, ngày Quốc tế lao động, đi chơi vui lắm. Thời nay nhiều người khá giả nên họ chẳng dại gì ở nhà, dù ra đường kẹt xe. Kẹt, rồi than thở, có ông chịu trận tắc đường cả tiếng, sau đó lên phây búc than biết thế ở nhà.

Ồn ào chuyện một cặp lái ô tô riêng suốt từ Hà Nội vào tới tận Phan Thiết chơi lễ, ăn đĩa cơm 35 nghìn kêu đắt, tố cáo tùm lum tà la. Giời ạ, cơm đĩa 35 nghìn là chuyện thường, giá vậy bình dân rồi, anh chị ơi. Làm vậy thiên hạ cười cho.


- Ngày 3.5:

Tự dưng trồi ra bài cũ mình biên cách nay 4 - 5 năm về việc trung ương và các địa phương tổ chức lấy phiếu tín nhiệm cán bộ lãnh đạo. Đọc lại, chết cười về trò này. Chị đẹp Hoàng Thị Thúy Lan ở Vĩnh Phúc được tín nhiệm cao 100%. Nhiều anh chị siêu lãnh đạo cũng đạt "tín nhiệm cao" trăm phần trăm, năm sau bị kỷ luật hoặc vào tù.

Giờ chả thấy ai nhắc tới quy trình ấy nữa, nó bị chôn vùi không kèn không trống. Tác giả của nó cũng "lên đường theo tổ tiên" ông bà ông vải rồi. Trong lịch sử đương đại, hình như chưa có vị "đế vương" nào bị lãng quên nhanh như vậy.

Thiên hạ chê cười vụ lấy phiếu tín nhiệm bởi nó vô lý, ngạo mạn. Con người ta, dù là lãnh đạo, ai cũng có phần được và chưa được. Ngay cả tấm huy chương còn có mặt trái, mặt trời còn có vết đen. Nhưng cán bộ thì dù gì chăng nữa cũng đạt tín nhiệm, hơn nhau ở chỗ cao thấp, chứ không có bất tín nhiệm. Tất cả đội ngũ đều trong sạch vững mạnh, ai cũng được tín nhiệm. Rất ngạo mạn. Nói như ông Phan Diễn (có người còn bảo ông Diễn chỉ nhắc lại lời ông Sáu Nin), đó là sự kiêu ngạo cộng sản. Bệnh ăn vào phủ tạng rồi, không sửa được.

Nhật ký tháng 4.26 (tiếp)

- Ngày 30.4:

Cả nước nghỉ lễ. Nhiều nơi bắn pháo hoa. Thiên hạ đi chơi tưng bừng. Cờ đỏ giăng đầy. Nhiều con đường xe cộ chật cứng.

Một người nổi tiếng nữa, Giáo sư Tương Lai, qua đời. Chỉ mỗn báo Tuổi Trẻ thông tin, đăng bài về ông, còn lại báo đài đều lặng thinh. Chắc có sự chỉ đạo ngầm.

Ngay sau khi giáo sư đi, hơn tiếng đồng hồ sau, nhà thơ Nguyễn Duy - người bạn tri kỷ, "đồng ý, đồng chí, đồng tình" của giáo sư có bài tiễn biệt rất cảm động, "ý tại ngôn ngoại", rằng:

Nhật ký tháng 4.26

- Ngày 12.4:

Báo Người lao động có bài "Thành lập nghiệp đoàn bán vé số dạo ở Tây Ninh". Theo bài báo, nghiệp đoàn bán vé số phường Tân Ninh, tỉnh Tây Ninh được thành lập, ra mắt với sự chứng kiến của đại diện chính quyền, ban ngành đoàn thể địa phương. Ban đầu "tập đoàn" có 50 thành viên là những người hành nghề bán vé số dạo, dự kiến sẽ tăng lên.

Hoạt động và quyền lợi của thành viên "tập đoàn chuyên nghiệp" như thế nào thì chưa thấy nêu cụ thể.

- Ngày 15.4:

Tân Thủ tướng Lê Minh Hưng đã ký quyết định giải tán Ủy ban An toàn giao thông quốc gia. Dĩ nhiên sự giải tán này sẽ kéo theo việc dẹp bỏ, giải thể luôn những ban an toàn giao thông địa phương (tỉnh thành).

Ông hàng xóm nhà tôi bảo tay Hưng này được. Cái ủy ban tồn tại suốt mấy chục năm nhưng tai nạn giao thông chẳng những không giảm mà càng ngày càng tăng thì để nó làm gì cho vướng mắt, tốn kém. Mà chả riêng nó, còn nhiều thứ ăn theo vô tích sự như vậy lắm.

Lại nghe có người bảo thực ra đã có dự định giải tán nó từ đầu năm cơ, ý muốn nói ông Hưng chỉ làm nốt thôi. Ông hàng xóm cười, dự với chả định, ăn nhau ở chỗ có dám quyết không, ký cái xoẹt không, chứ dự định thì ai chả dự được.

Thời và người

Tròn 51 năm ngày nước Việt thu về một mối. Ngày 30.4, năm 2026. Hơn nửa thế kỷ, biết bao sự đổi thay, cả trong hiện thực và suy nghĩ, nhận thức của con người. Cuộc sống luôn vận động, những gì không phù hợp sẽ bị đào thải. Đó là quy luật.

 

Vậy nhưng không phải vậy. Bây giờ vẫn còn không ít người, những nhà này nhà nọ, những người được coi là có trình độ cao, hiểu biết rộng, thậm chí khá nổi tiếng, mà vẫn viết/phát biểu trên báo chí, đài, trang cá nhân mạng xã hội, rằng "kỷ niệm ngày giải phóng miền Nam 30.4".

 

Đâu phải quen mồm quen tay mà là nhận thức vẫn cũ kỹ như cách nay vài chục năm. Họ nghĩ bằng đầu óc của một nhân viên tuyên truyền xóm ấp, kẻ vẽ khẩu hiệu, cả đời chỉ biết làm theo sai bảo của người khác. Suốt nửa thế kỷ, trong đầu họ chỉ có câu "Kỷ niệm (bao nhiêu năm) ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước 30.4".

Luật sư tội nghiệp

Nhiều báo quốc doanh giữa tháng 4.2026  đăng nội dung "Công an đề xuất xử lý hình sự luật sư không tố giác thân chủ sắp phạm tội".

Xử lý hình sự là gì? Là căn cứ vào bộ luật hình sự để khởi tố, bắt giam, điều tra, truy tố, đưa ra tòa xử, kết án, cho vào tù.

Luật sư là một nghề, xưa gọi nôm na là thầy cãi. Nếu luật sư được thân chủ tin cậy cãi cho mình thì luật sư sẽ tìm mọi cách chính đáng để bảo vệ thân chủ. Trong trường hợp thân chủ bị kết tội thì luật sư dựa vào luật và những tình tiết giảm nhẹ để bào chữa cho họ. Những tội ấy đã cơ quan điều tra và công tố nắm hết, chẳng cần luật sư tố giác.

Còn tội mà thân chủ SẮP phạm, thì đòi hỏi như thế chả khác chi thách nhau. Dễ gì luật sư biết được thân chủ sắp phạm tội. Có thể có nhưng ít lắm.

Cúng tổ

Chủ nhật 26.4.26 theo lịch âm là ngày giỗ tổ Hùng Vương, mùng 10 tháng 3, còn gọi quốc giỗ, ở xứ ta. Dân chúng được nghỉ lễ, nhang khói khắp mọi miền, vui lắm. Cúng nhưng vui hơn tết.

Thực thà mà nói, tôi cũng không mặn mà với lễ giỗ này, chỉ trừ việc được nghỉ làm mà vẫn có lương. Nhưng mình đã nghỉ "hiu" hẳn rồi, ngày nào cũng "lễ", thừa thời gian, chỉ thiếu tiền.

Không thích ngày này bởi đối tượng được giỗ (vua Hùng) không có thật, chỉ là nhân vật hư cấu, truyền thuyết, phi lý (điều này mà làm rõ phải dày bằng cuốn sách "Nỗi buồn chiến tranh").

Mình luôn kính tổ tiên, tiền nhân có đức có tài, các cụ, ông bà, cha mẹ - những con người thật, còn vui theo số đông hướng về hư ảo tưởng tượng (người đẻ trăm trứng chẳng hạn), mình không thích, nhưng cũng không phản đối. Chuyện tâm linh, nên tôn trọng mọi góc nhìn, suy nghĩ, quan niệm.

Trở lại

Blog của nhà cháu gần một tháng qua bị chặn (khi về quê, chỉ có mạng Viettel, mà nhà mạng này chặn rất khiếp).

Nay bỉ nhân đã ở nhà, mạng wifi khác, nên được tiếp tục hầu bạn đọc, trước hết là lần lượt đăng những bài đã viết trong thời gian qua, vẫn còn tính thời sự.

Chúc mọi người cuộc sống vui vẻ, an lành.

Nguyễn Thông