Bàn trà chủ nhật: Chức chủ tịch nước (kỳ 9)

Tôi biết điều sau đây sẽ đụng đến nhiều, thậm chí rất nhiều người, nhưng thấy có lợi cho dân cho nước thì cứ nói. Nhiều người, tuy nhiên so với trăm triệu người thì chẳng là gì, nên càng phải nêu. Và lúc này, ý kiến có lợi cho cuộc cải cách, tháo gỡ điểm nghẽn, mạnh bạo bước vào kỷ nguyên mới do ông Tô Lâm khởi xướng, lại càng cần thiết. Ông ấy mà làm được, cá nhân tôi tôn ông là nhà cải cách vĩ đại, cỡ Trần Thủ Độ ngày xưa.

Nói đâu xa, hôm qua Chủ nhật 18.5.25, tại Hội nghị toàn quốc quán triệt các nghị quyết của Bộ Chính trị, ông Tô Lâm nói: "Nhìn về tương lai, chúng ta xác định rõ: Muốn phát triển nhanh và bền vững, Việt Nam không thể đi theo lối mòn. Chúng ta phải dám nghĩ lớn, hành động lớn, thực hiện những cải cách lớn với quyết tâm chính trị cao nhất và nỗ lực bền bỉ nhất". Tôi mong ông Tô nói và làm đi với nhau, đừng như mấy ông tiền nhiệm chỉ đẹp mồm.

Ở nước ta, thể chế, bộ máy lãnh đạo từ trung ương tới địa phương, từ vị lãnh đạo cao nhất tới trưởng thôn đều là đảng. Không chỉ chính quyền, mà tất tật lập pháp, hành pháp, tư pháp, đoàn thể, tổ chức, ban ngành, đơn vị… đều do đảng nắm giữ, điều hành, chỉ đạo, chi phối. Người đứng đầu luôn là bí thư, dưới bí thư mới là chủ tịch, thủ tướng, bộ trưởng, giám đốc, hiệu trưởng, viện trưởng, chủ nhiệm… Nơi nào, cấp nào cũng vậy. Đó là sự thật.

Bàn trà chủ nhật (kỳ 8): Chức hữu danh vô thực

Điều sau đây liên quan tới Hiến pháp nhưng tôi không góp ý cho nó (Hiến pháp) mà cho thể chế, cho hệ thống cầm quyền/lãnh đạo đang tồn tại. Chính nhà nước luôn rao khẩu hiệu “Dân biết, dân làm, dân bàn, dân kiểm tra” thì việc dân bàn là đương nhiên, không có gì phải lăn tăn, càng không vi phạm. Tôi chỉ muốn nó tốt hơn, được lòng dân, dân ủng hộ, chứ chẳng thù địch, chống đối gì sất. Người ta chỉ vi phạm khi cố tình làm những điều bị cấm. Mà ngay cả điều cấm cũng chưa hẳn có lý, nhất là cấm với mục đích không trong sáng.

Ở nước này lâu nay, cụ thể là miền Bắc từ năm 1954, cả nước kể từ tháng 5.1975, thể chế, bộ máy cầm quyền dựa trên nguyên tắc “đảng lãnh đạo, nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ”. Lý luận là vậy, nhưng trên thực tế, nhà nước làm nhiệm vụ quản lý cũng phải theo sự chỉ đạo “cầm tay chỉ việc” của đảng thông qua các nghị quyết, chứ nhà nước (quốc hội, chính phủ) cũng không có quyền tự ý. Nói đâu xa, ngay cả quốc hội khóa 15 đương nhiệm nhẽ ra phải tới tháng 7 năm sau (2026) mới kết thúc nhiệm kỳ nhưng để triển khai ngay kết quả đại hội đảng 14 (sẽ diễn ra tháng 1.2026) nên phải rút ngắn hơn 3 tháng nhằm “phù hợp yêu cầu thực tiễn”.

Dân không hề được làm chủ khi những cuộc bầu bán bằng lá phiếu của dân chỉ là hình thức, chả có ý nghĩa gì, bởi đảng đã chọn lựa, sắp xếp cả, quyết định mọi điều. Dần dà, người ta an phận mặc nhiên chấp nhận sự sắp đặt ấy, bởi nói ra cũng chẳng thể thay đổi, chả ích lợi gì, có khi bị coi là thù nghịch, chống đối, rồi lại không phải đầu cũng phải tai. Cái gọi là sự thống nhất, đoàn kết, nhất trí, đồng lòng, nhất hô bá ứng… về bản chất là vậy.

Bàn trà chủ nhật (phần 7)

Đang diễn ra kỳ họp thứ 9 Quốc hội khóa 15. Hôm khai mạc, 4.5.25, ông Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết Quốc hội sẽ xem xét việc sửa đổi Hiến pháp.

Ở nước này, nhà cầm quyền quy định mấy chữ: hiến pháp, đảng, chính phủ, quốc hội, tổ quốc, thủ đô (những danh từ chung) phải viết hoa nên tôi đành viết hoa, dù biết vậy là sai quy tắc văn bản tiếng Việt. Nhưng cũng buồn cười, thủ tướng chính phủ thì viết hoa chữ chính phủ (Thủ tướng Chính phủ) nhưng chủ tịch nước lại không viết hoa chữ nước (Chủ tịch nước). Hình như nước cũng tầm thường thôi.

Hiến pháp là gì? Công dân của một nước, hầu như ai cũng biết Hiến pháp là đạo luật cơ bản nhất của nhà nước, là hệ thống cao nhất của pháp luật quy định những nguyên tắc căn bản, thiết lập thủ tục, quyền hạn, trách nhiệm của một chính quyền.

Nước ta thời điểm hiện tại, Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là văn bản pháp luật có giá trị cao nhất của đất nước. Về nguyên tắc là vậy, nhưng không hẳn vậy. Chắc nhiều người còn nhớ, năm 2013, ông Nguyễn Phú Trọng từng "nổi tiếng" với câu nói “Hiến pháp là văn kiện chính trị pháp lý quan trọng vào bậc nhất, sau Cương lĩnh của Đảng” (báo Tuổi Trẻ online, báo VnExpess, kể cả báo Nhân Dân… ngày 28.9.2013 đều tường thuật cụ thể, chứ không phải tôi bịa). Dân chúng ngớ ra, lâu nay mình bé cái nhầm.

Hai điều nghĩ trong ngày chủ nhật

1. Phải nhìn thẳng vào thực tế mà nói rằng thời gian qua, chỉ từ tháng 5 năm ngoái đến nay, Trung Quốc đã khẩn trương, công khai tôn tạo, san lấp, xây dựng được quá nhiều đảo, có những đảo sát đảo do Việt Nam quản lý, trên vùng biển thuộc chủ quyền Việt Nam, ngay trước mũi Việt Nam. Không thể nói Việt Nam không biết hoặc bị bất ngờ.
 

Biết, biết ngay từ đầu, nhưng không làm gì được, không vận động được dư luận quốc tế lên án Trung Quốc (như ngày xưa lên án Mỹ) bắt nó dừng, chỉ thể phản đối suông, để sự đã rồi đến vậy, đủ biết nhà cầm quyền xứ này đang ở thế yếu. Đừng mong Trung Quốc nó nể tình láng giềng bè bạn mà nó ngưng. Càng quen càng lèn cho chặt. Sau phép thử bằng giàn khoan Hải Dương-981 thì nó đã bắt thóp được thằng em và dư luận quốc tế. Rồi nó còn lấn tới nữa cho mà xem.

2. Bất kỳ điều gì cũng cần tranh luận, ngay cả cái gọi là chân lý. Nếu đã thực sự có dân chủ thì ý kiến trái chiều là bình thường. Nhiều người thắc mắc, chê cười việc ông thiếu tướng Trịnh Xuyên, ông nhà sư Thích Thanh Quyết, ông nhà báo Hà Minh Huệ... nói khác số đông về dự thảo luật Trưng cầu ý dân, riêng tôi thì không. Phải để cho các ông ấy nói, có quyền biểu đạt suy nghĩ, quan điểm riêng của mình.

Vấn đề cần xem xét ở chỗ tại sao lại phản đối luật Trưng cầu ý dân. Các ông ấy là người có học, há chẳng biết khắp nơi trên thế giới, trưng cầu ý dân là chuyện bình thường, như hít thở khí trời vậy. Và rất tốt, bởi nếu không tốt thì người ta dẹp bỏ lâu rồi. Thấy điều hay mà không làm là không có trí. Thấy điều tốt mà không làm là không có nhân.

Tương tự, ở những quốc gia tiên tiến nhất, thì đa nguyên đa đảng là chuyện bình thường, là động lực giúp cho xã hội tiến bộ, đi lên. Chỉ có nhắm mắt, như đà điểu rúc đầu vào cát mới không thấy điều đó.

Bàn bạc, trao đổi là cần thiết, nhưng nhân loại đã đi những bước dài, kẻ đi sau may mắn có sẵn những kiến thức, kinh nghiệm ấy mà không biết tiếp thu, đem về ứng dụng cho mình để rút ngắn khoảng cách, chỉ thể gọi là ngu xuẩn.

Nguyễn Thông

Cảm tác ngày chủ nhật

Đấu nhau chủ nhật hằng tuần

Nồi da xáo thịt, tương tàn anh em

Thằng Tàu “hổ đấu quan sơn”

Chàng ơi có biết thẹn chăng, hỡi chàng.

17.7.2011