Sực nhớ Liên Xô, Nga, Ukraina trong cõi lờ mờ

Điều đầu tiên, nhà cháu phải thật thà khai báo, rằng chưa hề tận mắt thấy Liên Xô liên xiếc, Nga nghiếc, U ka u kiếc thế nào. Có được đi bao giờ mà thấy. Chỉ ra nước ngoài mỗn lần, rồi cái hộ chiếu để lâu không dùng mốc thếch hết hạn. Mấy lần anh Nguyễn Thế Khải giám đốc Công ty Du lịch Hoàn Mỹ riết róng bảo chú làm lại hộ chiếu đi, anh sẽ bao chú một chuyến đi hẳn Mỹ, Canada, cả Cuba nữa. Nhà cháu dò hỏi, biết sẽ tốn hơn trăm triệu, nặng tiền của bác Khải quá nên cứ lần khân thoái thác. Năm nào bác cũng nhớ cũng giục, bác bảo chú nên biết rằng anh đã hứa là làm. Rồi đùng một cái, bác ấy bị Chúa triệu về đột ngột ngay khi dịch sắp vào đỉnh điểm hồi năm ngoái, đem cả lời hứa theo. Mà nói thật, bác có còn thì nhà cháu cũng không dám nhận, dù bác Khải nói rằng anh không đòi hỏi em điều gì, chỉ cần sau chuyến đi em viết chân thực những điều mắt thấy tai nghe. Mình là cái thá gì mà được hưởng quả phúc dồi dào như thế.

Hồi trước 1975, “quyền” đi Liên Xô thuộc về đám con ông cháu cha, họa hoằn lắm mới có con nông dân học giỏi (như Vương Đình Huệ chẳng hạn) được chiếu cố nhét vào đội ngũ lưu học sinh, học tiếng Nga 1 năm ở khu trường Mễ Trì gần ga tàu điện Thanh Xuân (Hà Nội). Đi Liên Xô là thứ quyền lợi đẳng cấp thượng lưu, còn con nông dân công nhân thị dân thì được ưu tiên đi… bộ đội. Từng có bài hát nhại (nhại Tiếng hát trên đường quê hương của nhạc sĩ Huy Thục): "Ai chả biết chồng cô đi bộ đội vào nam, qua đường 9 bị bom bi nó rơi vào đầu. Được tin cô đi thăm chồng, lên xe đạp đến trại thương binh, cô nhìn thấy chồng cô đang đứng trên vỉa hè"..., thương lắm.

Cách mạng tháng 10 ơi, chào mi

Có những điều đã qua, dù trải mãi với thời gian, vẫn vô cùng tốt đẹp. Những thứ như thế, trên cõi đời nhiều lắm.

Cũng có những thứ, vì lý do nào đó, người ta đã cố quên đi bởi nó là kết quả sai lầm, là nỗi ám ảnh, là sự khiếp sợ đối với con người... thì sự khư khư ôm lấy nó của ai đó chỉ là sản phẩm từ đầu óc tăm tối, thủ cựu.

Cách mạng tháng 10 Nga và chủ nghĩa xã hội là một ví dụ.

Thứ tư tới, 7.11, tròn 95 năm cách mạng tháng 10 Nga. Theo cuốn lịch sử đảng cộng sản Liên Xô mà tôi được đọc, theo sự tuyên truyền của nhiều thế hệ tuyên giáo Việt Nam thì đó là cuộc cách mạng vô sản, giai cấp vô sản vùng lên tiêu diệt bọn tư bản lập nên nhà nước công nông, khởi đầu mô hình mới của nhân loại: xã hội chủ nghĩa. Tồn tại được 74 năm, sản phẩm của cách mạng tháng 10 đã tan rã, kéo theo sự sụp đổ của cái gọi là phe xã hội chủ nghĩa vào năm 1991. Đó là tất yếu lịch sử, dù muốn hay không cũng chả cản được. Người Nga, đại đa số, ủng hộ sự thay đổi vĩ đại này.
Nhiều năm trở lại đây, chính người Nga cũng không muốn nhắc lại cách mạng tháng 10, còn nếu có nhắc, họ gọi là sai lầm lịch sử, gây một quá khứ đau thương, phát triển trì trệ, ì ạch cho nước Nga. Những người cộng sản còn sót lại ở nước Nga, nhóm ông Gennady Ziuganov nếu có trương cờ, giăng biểu ngữ, tuần hành... lôi kéo được một số người thì chẳng qua cũng chỉ ăn mày dĩ vãng, dựa hơi quá khứ để trang điểm cho hiện tại của mình mà thôi. Nhưng, tôi nghĩ, đó chính là sai lầm của nhóm cộng sản Ziuganov, bởi hầu hết người Nga đã chán cộng sản và cái nhà nước-chế độ xã hội chủ nghĩa Xô viết đến tận cổ rồi. Chán hơn cơm nếp nát bắt ăn kèm thịt mỡ. Họ muốn quên nó đi càng nhanh càng tốt. Đối với họ, dịp kỷ niệm cách mạng tháng 10 mỗi năm chỉ là con số không tròn trĩnh, nhiều nơi trên đất Nga còn là số âm (bởi kèm theo lời nguyền rủa).

Đêm nằm năm ở xứ Mạc-tư-khoa

NGUYỄN HUY HOÀNG

Tôi còn nhớ, giữa năm 2006, trước khi đoàn cán  bộ của báo An ninh thủ đô chuẩn bị sang Nga công tác, mấy anh chủ chốt là người quen cũ ở toà soạn đã gửi cho tôi không dưới một chục lá thư trao đổi thông tin, chủ yếu tìm hiểu trước việc ăn ở, đi lại. Ăn thì không thành vấn đề lắm, vì khắp hang cùng, ngõ hẻm thủ đô Matxcơva, trên hàng ngàn đường phố, bây giờ nơi nào cũng có cửa hàng thực phẩm và bán đồ ăn; trong siêu thị nào, các metrô nào cũng có quầy ăn nhanh kiểu Nga, Macđônan, Rôxtic, Xusi, Trung Hoa, Ý…, chỉ có điều giá cao hơn Hà Nội khoảng sáu đến chục lần.

Còn đi lại, phương tiện của Nga không thiếu, muôn phần tiện lợi; giấy tờ của các vị khách thì khỏi lo toàn hộ chiếu công vụ, không phải chi cho công an lấy một cắc khi bị sờ đến; chẳng có ngài cảnh sát nào dại dột lôi các vị về đồn, vừa không moi được xu nào lại còn mang tiếng.