Bồi thường oan sai: Cao hay thấp, nhiều hay ít…

Quả thật rất khó nói khi đọc thông tin này: Sáng 9.1, Ủy ban Thường vụ Quốc hội họp cho ý kiến về dự thảo Luật Trách nhiệm bồi thường của nhà nước (sửa đổi). Tại buổi thảo luận, ông Nguyễn Hòa Bình, Chánh án Tòa án Nhân dân tối cao, với tư cách người đứng đầu một cơ quan tư pháp cấp cao nhất của nhà nước đã nhắc lại chuyện bồi thường những vụ oan sai vừa qua, vụ đã bồi thường ông Nguyễn Thanh Chấn ở Bắc Giang, đang rắc rối vụ ông Huỳnh Văn Nén ở Ninh Thuận, rồi có thể tiếp là vụ ông Hàn Đức Long (cũng Bắc Giang) nữa. Tinh những vụ oan sai kinh người, “chấn động địa cầu”.

Dưới góc độ cá nhân, ông Nguyễn Hòa Bình nhận định rằng số tiền bồi thường cho ông Chấn Bắc Giang là quá cao, nó gây khó khăn, tạo tiền lệ xấu cho những vụ bồi thường tiếp sau. Ông Bình dẫn ra vụ ông Nén – người tù thế kỷ. Ông bảo rằng đang rất gặp trở ngại bởi nếu theo quy định của Bộ Tài chính thì mức bồi thường sẽ rất thấp, thấp hơn nhiều so với bồi thường cho ông Chấn, trong khi ông Nén bị tù nhiều năm hơn (17 năm, so với 10 năm).

Dĩ nhiên với những nhà chức việc như ông chánh án Bình thì xử lý những điều hệ trọng vậy phải căn cứ vào các điều luật, quy định, con số cụ thể. Sai một li có thể đi ngàn dặm. Việc xét xử kết án ông Chấn, ông Nén, ông Long và bao nhiêu vụ oan sai khác đều bắt đầu từ những cái sai, nay không cho phép sai tiếp theo nữa. Đồng tiền bồi thường oan sai không phải là vô hạn, bao nhiêu cũng được. Càng chính xác, sát hợp, càng thuyết phục và dễ được chấp nhận.

Oan sai

Xứ này đã từng um lên về nhiều vụ oan sai, mà gần đây nhất là vụ ông Chấn Bắc Giang và ông Nén Bình Thuận. Những oan sai ấy được gỡ bỏ không phải là nhờ pháp luật công minh mà nhờ chính người nhà nạn nhân kiên trì theo đuổi đòi công lý cho thân nhân mình.

Tôi không có ý coi nhẹ vụ oan sai nào, ai bị oan sai cũng khổ. Nhưng xã hội đang khá nông nổi với tình trạng này. Những oan sai của ông Chấn, ông Nén thông thường chỉ ảnh hưởng tới một cá nhân, vài cá nhân, hoặc rộnghơn là một gia đình, dòng họ; còn có những vụ oan sai khác, thì khi hiểu lướt qua tưởng chỉ gây hậu quả cho một người cụ thể nào đó, nhưng thực chất là thiệt thòi của cả cộng đồng, thậm chí cả dân tộc.

Những án oan sai áp lên ông Vươn Tiên Lãng, ông Cù Huy Hà Vũ, ông Trương Duy Nhất, ông Hải Điếu Cày, và gần đây nhất là ông Ba Sàm Nguyễn Hữu Vinh chính là dạng oan sai thứ 2. Họ bị án tù, đồng nghĩa với việc những khát vọng chính đáng của số đông, của nhân dân về dân chủ, tự do, quyền con người bị dập tắt, vùi dập.

Dường như ngay cả nhà cai trị lẫn người dân đều vẫn chưa rút được bao nhiêu kinh nghiệm sau những vụ oan sai "lừng lẫy" như Cải cách ruộng đất, Nhân văn giai phẩm, Xét lại chống đảng, Võ Nguyên Giáp, Nguyễn Văn Trấn, Nguyễn Hộ... những năm trước kia. Lịch sử oan sai cứ lặp đi lặp lại.

Buồn ở chỗ, dư luận thường chỉ quan tâm đến dạng oan sai thứ nhất mà không dám bày tỏ gì về dạng thứ 2.

Nguyễn Thông

Chặn kịp án oan

Những dư luận ồn ào xung quanh chuyện cơ quan công quyền, cụ thể là công an và viện kiểm sát ở huyện Bình Chánh (TP.HCM) kiểm tra, xử phạt, khởi tố ông chủ quán cà phê Xin Chào rồi cũng dần lắng xuống. Nhưng ai dám đoan chắc rằng sau vụ này sẽ không còn những vụ mới tương tự. Những người có liên quan như ông Lê Thanh Tòng, nguyên Phó viện trưởng Viện KSND huyện; đại tá Nguyễn Văn Quý, Trưởng Công an huyện… đều đã sớm bị kiểm điểm, ngưng chức, chờ nhận kỷ luật. Nhìn chung dư luận đồng tình với sự xử lý nhanh chóng, nghiêm túc, nghiêm minh của các cấp lãnh đạo, của các ngành liên quan.

Cũng có thể còn nhiều ý kiến khác nhau về phát ngôn của thiếu tướng, Phó giám đốc Công an TP.HCM Phan Anh Minh khi ông cho rằng vụ việc này “nhỏ như cái móng tay”. Nhưng tôi nhìn nhận ra khía cạnh tích cực của sự so sánh này. Một việc đáng lẽ không thể xảy ra, một việc đáng lẽ chỉ cần những người có trách nhiệm ở cấp thấp (cấp xã hoặc huyện) là có thể giải quyết được một cách tử tế, đàng hoàng, vừa đúng pháp luật vừa đảm bảo được quyền lợi chính đáng của người dân, vậy mà cứ càng thêm rắc rối, phức tạp. Lãnh đạo thành phố phải vào cuộc, vẫn chưa xong, lên đến trung ương, rồi lên đến thủ tướng. Việc nhỏ như vậy mà dần dà kéo theo sự quan tâm tham gia của những cấp cao nhất như Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, rồi Chính phủ, Viện KSND tối cao, Bộ Công an… (may mà chưa dính tới tòa án), tất cả phải xúm lại lo giải quyết chỉ vì một “cái móng tay”. Nhẽ ra bao nhiêu công sức, trí tuệ, trách nhiệm ấy để dành vào những việc quan trọng hơn chứ không phải chỉ để dẹp chuyện khởi tố sai trái một ông chủ quán cà phê. Buồn là buồn ở chỗ đó.

Lời kêu cứu ở xứ thiên đường

Sáng nay 3.12, các cơ quan tư pháp gây ra oan sai, án oan đối với ông Huỳnh Văn Nén ở tỉnh Bình Thuận đã phải gặp gỡ và xin lỗi người bị tù oan 17 năm 5 tháng ròng rã này. Điều đáng chú ý, ông Nén đã có bài phát biểu trong buổi gặp mặt xin lỗi vỏn vẹn 20 phút đó. Tôi đồ rằng có ai đó viết cho ông, nhưng dù ai đi chăng nữa, có thể coi đây là tiếng nói thống khổ của những người bị chế độ bất nhân đè nén, áp bức thậm tệ, là bản tố cáo đanh thép cái xã hội tàn bạo vô pháp luật đó. Sau đây là toàn văn bài phát biểu đã được ông Nén trực tiếp đọc trước hàng trăm người.

"Kính thưa thầy Nguyễn Thận!

Kính thưa các nhà báo!

Kính thưa các cơ quan tố tụng tỉnh Bình Thuận!

Tôi là Huỳnh Văn Nén, người mà được các cơ quan báo chí gọi là người tù thế kỷ, với hai bản án oan cho tội giết người trong 2 vụ án. Tôi là người đã đi tù hơn 17 năm vì sự sai sót có chủ đích của những người làm việc trong cơ quan tố tụng.

Hơn 17 năm qua, gia đình tôi đã tan nát, các con tôi lớn lên mà không được cha dạy dỗ, đến miếng ăn cũng không đủ no.

Hơn 17 năm sau tôi trở về, làng xóm thay đổi, chỉ có nhà tôi là xơ xác.

Hơn 17 năm tôi chịu bao cay đắng tủi cực trong tù.

Hơn 17 năm cha tôi không được một giấc ngủ tròn, mà đáng lẽ ở tuổi của ông được an nhàn bên con cháu thì ông phải ngược xuôi lo toan cho tôi.

17 năm khi tôi ở tù, mẹ tôi ra đi với nỗi lo đau đáu, đến trước khi nhắm mắt, bà vẫn nói với cha tôi rằng, hãy lo cho tôi.

Có ai trên đất nước này khổ như tôi không?

Bồi thường oan sai

Vừa rồi, quốc hội mất cả mấy buổi để bàn về án oan sai, còn dư luận thì cực kỳ hồ hởi với việc ông Nguyễn Thanh Chấn được nhà nước đền bù (thậm chí báo chí dư luận được đà, còn muốn đi đến tận cùng, đòi biết tiền đền bù do ai trả).

Ân đền oán trả, sai thì phải sửa, kẻ làm sai phải bồi thường, người bị oan được giải oan, đó là công lý.

Tôi mong có ngày quốc hội công khai bàn giữa hội trường Ba Đình mới và dõng dạc lên tiếng "bồi thường oan sai", giải oan cho những người như: bà Nguyễn Thị Năm, các ông Nguyễn Hữu Đang, Vũ Đình Huỳnh, Hoàng Minh Chính, Phan Khôi, Trần Đức Thảo, Trương Tửu, Bùi Ngọc Tấn, Trần Dần, Lê Đạt, Hoàng Cầm, Phùng Quán, Vũ Thư Hiên, Ung Văn Khiêm, Nguyễn Kiến Giang, Đào Duy Anh, Nguyễn Văn Trấn, Nguyễn Hộ, Trần Độ, Trần Xuân Bách, Bùi Minh Quốc... So với những con người này, oan sai của ông Chấn chưa là gì cả.

Hầu hết họ bị quy kết "tội" xét lại chống đảng, đi ngược lại đường lối chính sách của đảng, tuy nhiên, họ không hề phản bội tổ quốc, chống lại đất nước, dân tộc, nhân dân. Nếu chỉ chiêu tuyết, trao cho vài cái danh hiệu, huy chương... coi như xong thì cái gọi là chấm dứt oan sai ở xứ này không bao giờ kết thúc.

Chỉ chính thức giải oan, xin lỗi, bồi thường cho họ, cả về vật chất và tinh thần, một cách công khai, sòng phẳng, lúc ấy mới có ngày hội của dân tộc.

Nguyễn Thông