QUYỀN ĐƯỢC NÓI (nhân rất nhiều chuyện liên quan đến viết và phát ngôn)

Lời nói đầu: 

Tôi rất ít khi cào về trang nhà bài của người khác. Đơn giản là mình nghĩ thế nào thì viết thế ấy.

Nhưng, có những bài của bạn bè, đọc xong phải cúi đầu khâm phục. Bài "Quyền được nói" của Lão Tạ là một ví dụ.

Lão Tạ là tên dùng quen thuộc của nhà văn Tạ Duy Anh. Còn Tạ Duy Anh người thế nào, nói ra ở đây sẽ dài lắm. Ai muốn biết cụ thể về ông, cứ vào Google hỏi thì ra ngay, đầy đủ.

Dưới đây là bài "Quyền được nói" của Lão Tạ được đăng trên FB cá nhân lúc 10:20 am ngày 30.5.2026. Xin phép được giới thiệu nguyên văn với bạn đọc.

-----
Trong một cuộc phỏng vấn diễn ra khoảng năm 2004, thủ tướng sắp mãn nhiệm của Singapore lúc bấy giờ là ông Goh Chok Tong đã lấy thành tích thu nhập đầu người ở Singapore gần 30.000 USD một năm để phản bác lại các quy kết đất nước ông hạn chế quyền tự do ngôn luận và hội họp của công dân. Ý của ông Goh: Giữa việc mất một chút tự do, với mức thu nhập lớn như vậy giữa một thế giới còn nhiều nghèo đói, chắc chắn rất đáng để quý vị đánh đổi?

Quả là rất khó bác bỏ, nếu chúng ta biết, tại thời điểm 2004 GDP đầu người của Trung Quốc là gần 1300 USD, Việt Nam khoảng hơn 500 USD trong khi mức độ "đánh đổi" của công dân ở hai quốc gia sau còn có phần lớn hơn!

Cuba của Fidel

MẠNH KIM (nhà báo)

Đã có những bài viết nhìn lại thành tựu “xây dựng XHCN” của Fidel Castro. Việc Cuba có một chính sách giáo dục miễn phí “tuyệt vời” luôn được nhắc lại như một trong những ưu điểm nổi trội của đất nước này. Tuy nhiên, người ta không đặt ra một câu hỏi liên quan: tại sao nền giáo dục ấy không mang lại sự thịnh vượng cho đất nước Cuba? Cuba có một “nền y học xuất sắc” nhưng tại sao Cuba chỉ “xuất khẩu” được các bác sĩ thay vì có những công trình nghiên cứu cách mạng đột phá đóng góp cho y học thế giới? Để có cái nhìn rõ hơn, thử so sánh Cuba với Singapore, hay chính xác hơn là so sánh Fidel Castro với Lý Quang Diệu (ông Lý chết năm 2015 khi 91 tuổi; Fidel mới chết khi 90 tuổi).

Cả Fidel và Lý đều lên nắm quyền cùng năm 1959, thời điểm mà Cuba giàu hơn Singapore. Trong khi Singapore là một thương cảng nghèo, Cuba đã nổi tiếng với nền công nghiệp du lịch và giàu tài nguyên. Đó là thời điểm Cuba xếp hạng năm khu vực về thu nhập đầu người, hạng ba về tuổi thọ, hạng hai tỷ lệ đầu người sở hữu xe hơi, và hạng nhất về tỷ lệ đầu người sở hữu tivi. Sau hơn nửa thế kỷ, sự khác biệt giữa Cuba và Singapore chẳng có gì để bàn cãi. Nó cho thấy sự thành công và thất bại giữa hai mô hình kinh tế: kinh tế tập trung và thị trường tự do. Nó cũng cho thấy sự thất bại và thành công giữa hai mô hình chính trị: XHCN và tư bản tự do.

Quanh chuyện anh em nhà họ Lý bên Sing

Cũng khó mà nói rằng trong cuộc "đấu lý đấu tình" giữa hai anh em nhà họ Lý ở Singapore, ai đúng ai sai. Đúng sai còn do góc nhìn của người ngoài chứ không hẳn ở họ.

Ông Lý Hiển Long đương kim thủ tướng, là con trai cụ Lý Quang Diệu, nếu ông muốn làm lễ giỗ đầu bố - một nhà lập quốc, người công dân số 1, tên tuổi hàng đầu của đất nước, một cách hoành tráng thì cũng không sai. Vừa là hiếu đễ, vừa là nhắc nhở dân chúng biết ơn người mở đường cho dất nước và dân tộc (chứ không phải cho cha mình). Với một nước Singapore giàu có, với một tên tuổi như Lý Quang Diệu, ai cũng thấy như vậy chấp nhận được. Miễn là đừng lợi dụng, đừng làm quá.

Nhưng bà Lý Vĩ Linh, con gái cụ Lý cha, em gái ông Lý con lại cũng rất đáng trọng. Bà là con của nhà lập quốc nhưng không hề dựa dẫm bóng cha, tự đi lên bằng sức, bằng tài năng của mình. Chỉ riêng việc bà theo đường học vấn, trở thành một bác sĩ phẫu thuật thần kinh nổi tiếng thế giới chứ không phải là một nhà chính trị đã nói lên nhiều điều. Nếu bà muốn làm cỡ bộ trưởng trở lên, cha bà thiếu gì cách chiều con. Nhưng cả cha lẫn con đều không thế. Về mặt này, bà còn hơn cả ông anh.

Điều đáng nói nhất, bà luôn lấy dân lấy nước làm trọng. Bà cho rằng cha bà dù có công cực kỳ to lớn với đất nước nhưng cũng chỉ là một công dân, dù giỗ đầu hay kỷ niệm gì gì đi nữa thì cũng đừng để lãng phí tiền bạc của nhân dân. Bà hiểu đúng bản chất của cha mình, không muốn sau khi ông mất đi rồi lại bị mang tiếng bởi con cái. Bà phản đối việc giỗ kỵ hoành tráng bởi đó không phải là điều hợp với cha bà.

Trông người, ngẫm ta

Liên tiếp hai vụ việc được thông tin rộng rãi trên các phương tiện truyền thông trong thời gian ngắn, một xảy ra ở Singapore, một ở Thụy Sĩ, đều liên quan đến người Việt, để lại dư vị cay đắng, chua chát. Dù có những cách nhìn, đánh giá, quan điểm khác nhau nhưng nhìn chung là buồn.

Đã từ lâu rồi, cứ thỉnh thoảng lại xảy ra chuyện không hay liên quan đến người Việt ra nước ngoài, ở nước ngoài. Mà tinh những chuyện không đáng, tưởng như nhỏ nhưng tác hại vô cùng ghê gớm. Nếu xảy ra trong nước, với tâm lý xuê xoa và luật pháp chưa nghiêm, đã là quá dở rồi, tuy nhiên nó lại phô diễn ở nước ngoài, nơi người ta coi đó là sự xúc phạm xã hội văn minh, là hành vi sỉ nhục nhân cách. Buôn lậu, ăn trộm ăn cắp, đánh nhau, làm gái bán dâm, vi phạm vệ sinh môi trường, ăn uống lãng phí… thì nơi nào chả có, nhưng rất tiếc cứ trúng ngay vào người Việt. Người ta cảnh báo bằng đủ mọi cách, người ta bêu tên, cấm cửa, ghẻ lạnh, thậm chí bắt giam, phạt tù nhưng cứ ồn ào dư luận trong nước một thời gian rồi lại đâu vào đấy. Có người bảo hòn đá ném xuống ao bèo, bèo tụ lại còn chậm hơn sự vi phạm này nọ liên tiếp của người Việt ở nước ngoài.

Hì hì

"Việt Nam và Singapore có may mắn là cùng ở Đông nam Á và châu Á, một khu vực năng động và phát triển".

May là thế nào. Vốn tạo hóa sắp xếp thế rồi thì theo lẽ tự nhiên, không phải chuyện may rủi, chỉ có sự cố gắng của con người thôi.

Nơi khác họ phát triển chán chê rồi, giờ phải kìm hãm bớt tốc độ để cuộc sống cân bằng, còn Đông Nam Á, châu Á xưa nay bị coi là xứ nghèo, lạc hậu, vài chục năm nay mới ngoi lên thôi, chả có gì đáng tự hào.

Cùng "may" với người ta mà người ta với ta khác nhau một trời một vực, đáng nhẽ phải ngượng chứ không nên gộp lại, tự hài lòng kiểu AQ.

Chán nhỉ.

14.9.2012
Nguyễn Thông

Singapore - Lý Hiển Long - Facebook

Hôm 26.8 vừa rồi là ngày quốc khánh Singapore. Theo báo cáo của tổ chức quốc tế Knight Frank, thu nhập bình quân đầu người/năm của nước này hiện ở mức 56.532 USD, cao nhất thế giới, có nghĩa là người dân quốc đảo sướng nhất thế giới. Thôi, không khen Singapore nữa, khen phò mã tốt áo làm chi.

Có chuyện ni. Bữa kỷ niệm quốc khánh ấy, ông thủ tướng Lý Hiển Long phát biểu trước công chúng. Ông ta không ca ngợi ơn đảng và chính phủ, không đổ lỗi cho khách quan, không dọa nạt cảnh báo dân bị thế lực thù địch lợi dụng, không tuôn ra những lời sáo rỗng giáo điều kiểu tăng trưởng kinh tế, kiềm chế lạm phát, bảo đảm an sinh xã hội, nuôi con gì trồng cây gì... Vậy trong hơn nửa giờ đồng hồ, ông ấy nói cái chi chi? Nhiều thứ lắm, toàn điều thiết thực, mình thích nhất là tiên sinh Lý Hiển Long bảo "20 năm trước, internet chưa đến Singapore. Lúc đó có ai tưởng tượng Facebook hoặc YouTube cùng những tác động nơi xã hội và con người là gì đâu. Thế nhưng, ngày nay chúng ta là một trong những đất nước nối mạng tốt nhất thế giới" (Prime Minister Lee Hsien Loong's National Day message 2012, bản dịch của Danh Đức).

Cái nhà ông Lý rõ là... Chả biết xứ ông có tự do báo chí không, có hơn 700 cơ quan báo chí không, chỉ biết đích thân ngài thủ tướng đề cao Facebook, YouTube cũng như các loại mạng xã hội thì đủ hiểu vì sao xã hội dân sự Singapore, đời sống người dân Singapore tuyệt vời đến thế. Thật may cho những nước có vị thủ tướng kiểu Lý Hiển Long.

Nghĩ đến xứ mình dân chúng vẫn đang leo trèo đổ mồ hôi, mải miết hì hục vượt tường lửa chặn Facebook mà buồn.

Rằm tháng 7 cúng cô hồn
Nguyễn Thông