Tri chứ không phải trí, các bố ợ

Hình như hôm nay (21.5) là ngày hạn của tiếng Việt hay sao í. Một tờ báo to, dẫn lời một ông to, mà dám nói dám viết là "ánh sáng trí thức", thì nói thật, nhà cháu lạy các bố cả nón.

Người ta có thể nói ánh sáng tri thức, ánh sáng lý luận, ánh sáng chủ nghĩa Mác, ánh sáng của nghị quyết, ánh sáng gì gì đó, chứ đếch ai nói ánh sáng trí thức.

Hình như các bố không phân biệt được tri thức và trí thức.

 
Tri nghĩa là biết, tri kỷ là người biết mình hiểu mình, tri túc là tự biết thế nào là đủ (túc), bất khả tri là không thể nào biết được, tiên tri là biết trước, lương tri là sự hiểu biết từ tấm lòng. Cổ nhân có câu "tri chi vi tri chi, bất tri vi bất tri, thị tri dã" (biết thì bảo là biết, không biết thì nói là không biết, ấy là người biết vậy).

 
Thức là sự nhận biết, suy luận, thức giả là người giàu hiểu biết, suy nghĩ sâu sắc.

Gặp nhau tại đám ma văn sĩ Nguyễn Quang Thân

Lần chần dây dưa bởi có mấy việc không thể đừng, mãi tới chiều tối 6.3 tôi mới vọt ra khu cư xá Thanh Đa nằm trên cù lao sông Sài Gòn bên quận Bình Thạnh để thắp nén hương tiễn biệt văn sĩ Nguyễn Quang Thân. Ngày mai bác ấy chính thức “hóa”, lên đường qua thế giới bên kia, theo khói lò hóa thân lẫn cùng mây trắng. Sẽ chả còn dịp nào gặp soái ca đất Phòng ngay tại nhà nữa.

So với hồi tôi từng đến những năm 80 thì khu Thanh Đa giờ đã sầm uất như một Singapore thu nhỏ của Sài Gòn (nói thế cho nó sướng chứ cũng còn không ít nhếch nhác). Tuy nhiên, những dãy nhà cũ vốn là khu gia binh, khu cư xá sĩ quan quân đội Sài Gòn vẫn còn, gồm những lô nhà ký hiệu chữ A, B, C… Bác Thân thì ở bên khu mới, ký hiệu đánh số 1, 2, 3… Dù được xây sau nhưng nó vẫn đậm dấu ấn kiểu xây dựng thời bao cấp, tường xi măng thô ráp sần sùi, kiến trúc xấu, cầu thang thô thiển, loại nhà chỉ cốt làm chỗ ở, chui ra chui vào chứ không phải sự hưởng thụ. Dọc lối vào tang gia, rải rác có những chú dân phòng mặc trang phục xanh có phù hiệu bắc ghế ngồi để ý người qua lại. Càng gần nhà có tang, dân phòng và “người lạ” vẩn vơ bên ngoài càng nhiều, nhưng kệ, ai hơi đâu mà quan tâm. Mình đi đám ma cơ mà, chứ có phải đi khủng bố, đặt mìn cầu Sài Gòn đâu mà ngại.

Phần xác văn sĩ Nguyễn Quang Thân được quàn ngay trong căn phòng ông từng sống lâu nay, trên lầu 2 (tức tầng 3 tính theo kiểu miền Bắc). Nhác thấy một ông già còn phong độ chậm rãi từng bậc cầu thang lên trước, tôi lần theo. Nhìn quen quen nhưng mình không dám dấn lên hỏi sợ thất lễ. Nhà văn Dạ Ngân phu nhân bác Thân đang đứng ở cửa phòng đón khách, cất tiếng “Em chào giáo sư Nguyễn Đăng Hưng”. Té ra giáo sư Hưng, một nhân vật nhiều người biết tiếng, mình cũng may mắn diện kiến đôi lần.

Vịnh giáo sư

Cả nước lại vừa thêm hơn 700 giáo sư giáo siếc
Dân đã nặng đòn cai trị, lại còng lưng gánh thêm đám trí thức nửa mùa.

Sao quá nhiều giáo sư tiến sĩ mà nước cứ khổ nghèo định mệnh

Quay bên nọ bên kia hết chát lại chua

Người làm ruộng kiếm cơm nuôi người có học

Người có học phần đông chả biết làm gì chỉ giỏi ba hoa
Cả đám viện nọ viện kia, rồi trường này trường khác
Dung dưỡng đám quân Nguyên không chế nổi chiếc máy lọc nước ngọt cho bộ đội đảo xa.

Người áo vá cặm cụi lội bùn trên đồng ruộng
Chẳng thèm quan tâm những tiến sĩ giáo sư chính trị cám hâm
Nuôi heo có ích hơn nuôi ăn mày có học
Nhưng “có học” ơi, cứ ăn bám mãi nhân dân cũng phải biết ngượng ngùng.

Nguyễn Thông

Bạc nhược

Báo Thanh Niên hôm nay có đăng trang trọng bài: "Việc Trung Quốc chào thầu 9 lô dầu khí thuộc vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam: VI PHẠM LUẬT PHÁP QUỐC TẾ" của tác giả luật gia Nguyễn Chương Thanh (xem tại đây) . Thực ra bài viết cũng chả có gì mới so với những thông tin tràn lan trên báo chí, mạng xã hội mấy ngày qua, chỉ liệt kê lại những sự kiện, ít sự phân tích cần thiết để khẳng định thái độ của chúng ta trong bảo vệ chủ quyền lãnh thổ. Nếu thế thì cũng cứ cho là được đi, nhưng tệ hại ở chỗ, người viết đã kết thúc bài bằng nội dung như thế này (nguyên đoạn):

"Việt Nam luôn coi trọng quan hệ với Trung Quốc, sẵn sàng cùng Trung Quốc thúc đẩy mối quan hệ đối tác, hợp tác chiến lược toàn diện với Trung Quốc vì lợi ích của nhân dân hai nước, vì hòa bình, ổn định và hợp tác trong khu vực và trên thế giới. Việt Nam hoan nghênh và sẵn sàng mời các công ty nước ngoài, trong đó có các công ty dầu khí Trung Quốc, tham gia hợp tác cùng Tập đoàn dầu khí Việt Nam trên vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam trên cơ sở tôn trọng chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán của Việt Nam, phù hợp với luật pháp Việt Nam, luật pháp quốc tế và Công ước Liên Hiệp Quốc về luật Biển năm 1982".

Theo nguyên tắc lập luận phổ thông nhất, khi nói "Việt Nam luôn coi trọng..." thì ý tiếp sau phải là "nhưng Việt Nam sẽ kiên quyết giáng trả những hành động khiêu khích, sẽ bảo vệ chủ quyền đến cùng, bằng mọi giá...". Nhưng không, chả biết vị luật gia thay mặt cho ai, chứ theo tôi, dứt khoát không phải là thay mặt cho dân.

Tưởng thể hiện bản lĩnh, sự kiên quyết, thái độ quyết liệt như thế nào trước sự khiêu khích láo xược của bọn xâm lược Trung Quốc, ai ngờ hạ mình xin xỏ, năn nỉ vô cùng yếu ớt. May ở chỗ, đây chỉ là quan điểm cá nhân chứ không phải của nhà nước, của chính quyền. Và buồn, thất vọng ở chỗ, dẫu sao người viết cũng là một luật gia, tức người có học, thậm chí hạng cao trong những người có học. Dân vẫn gọi những người này là trí thức với thái độ tôn trọng. Nhưng trí thức mà bạc nhược, đớn hèn đến mức ấy thì đáng buồn thay.

29.6.2012
Nguyễn Thông