Hôm trước trong bài Án văn phần 1, nhân nhắc lại vụ án văn nghệ kinh thiên động địa Nhân văn giai phẩm, tôi lục tìm đống sách nhà mình tòi ra mấy cuốn đáng giá, giấy đã ố vàng theo thời gian, quý nhất là cuốn Phấn đấu vì một nền văn nghệ xã hội chủ nghĩa của ông Tố Hữu. Quý ở chỗ muốn nói thì phải có sách, mách có chứng, kẻo ai đó lại bảo mình phịa. Lẩn mẩn giở đọc mấy bài, cứ giật thon thót. Giời ạ, làm sao mà ngày xưa người ta lại có thể tung hô bốc lên tận may xanh được cái giọng điệu đao phủ, phát xít, côn đồ như vậy. Rồi tặc lưỡi, với ông trùm - chánh mật thám phòng nhì nhà đoan kiểm duyệt văn nghệ Tố Hữu ấy, không tung không hô thì chỉ có nước đi tù.
Lạ ở chỗ, khá nhiều vụ án văn nghệ có dính dáng, liên quan tới ông Lành (Tố Hữu) nhưng về sau người ta cố gắng chiêu tuyết cho ổng, thậm chí bảo ông không có lỗi, không can dự gì vào những số phận bị vùi dập, chẳng hạn với Phùng Quán (cháu họ ông, gọi ông bằng cậu), Trần Dần, Lê Đạt, Hoàng Cầm, Nguyễn Hữu Đang (nhóm Nhân văn giai phẩm), Hoàng Cát (vụ Cây táo ông Lành), Phạm Tiến Duật (vụ Vòng trắng), Việt Phương (vụ Cửa mở)… Người ta biện hộ, nếu muốn quy trách nhiệm cho ông Tố Hữu thì phải có chứng cứ, văn bản, lệnh của ông. Có những bài bênh ông còn viết rằng ông rất quý Phùng Quán, ông tình cảm với Hoàng Cát, ông khen Việt Phương…, thế mà cứ đổ vấy cho ông, v.v..
Xin nhớ rằng, trong bộ máy cai trị này, chả riêng trong lĩnh vực văn nghệ, lệnh miệng nhiều khi còn ghê hơn lệnh giấy. Không vừa ý cái gì, người ra lệnh chỉ nói vài ba câu, cấp dưới cứ thế mà quắn đít thực hiện. Cấm cãi. Bố đứa nào dám cãi. Ông Phạm Tuyên viết nhạc, công lao với cách mạng ít ai bằng, nhưng mấy lần xét giải thưởng Hồ Chí Minh đều trượt, chẳng hạn “ngài to to” nào đó thủng thẳng buông một câu “ông ta là con Phạm Quỳnh, cần phải thận trọng, xem xét cho kỹ” thì danh sách đóng lại cái rụp. Xứ này, biết bao người, trong đó có văn nghệ sĩ, chết bởi những câu vu vơ kiểu vậy.
Hiển thị các bài đăng có nhãn việt phương. Hiển thị tất cả bài đăng
Hiển thị các bài đăng có nhãn việt phương. Hiển thị tất cả bài đăng
Thứ Ba, 16 tháng 5, 2017
Chủ Nhật, 7 tháng 5, 2017
Án văn
Nhân chuyện bác Việt Phương, tác giả tập thơ nổi tiếng Cửa mở rời cõi nhân sinh hôm qua (6.5.2017), sực nhớ đến những vụ án văn ở xứ này.
Án văn, nói nôm na là những vụ án liên quan đến văn chương, văn nghệ, nhà thơ nhà văn, văn nghệ sĩ. Có khi nạn nhân chết chỉ do 1 chữ chứ không cần cả bài, cả tập. Chết mà không biết mình vì sao bị chết.
Phải công nhận xứ ta nhiều án văn, có những án kinh hoàng, thê thảm, đại bi kịch. Triều Lê Thái Tôn thế kỷ 15, con người bậc nhất của thời đại là Nguyễn Trãi đã chết bởi sự ganh ghét, đố kỵ của đám tiểu nhân đắc chí, trong đó có một phần từ án văn. Kẻ hoạn quan Lương Đăng được vua tin dùng vốn sẵn từ lâu ghét Nguyễn Trãi nên tìm mọi cớ vùi dập ông. Mỗi điều Nguyễn viết ra đều được Lương săm soi vạch vòi, Nguyễn có né cách mấy cũng bị quy thành tội. Lời tâu của cụ Nguyễn Ức Trai về nhã nhạc là ví dụ, chẳng những không được vua lắng nghe mà còn bị vua xem thường, bỏ qua bởi Lương Đăng đã xúc xiểm, cho rằng Nguyễn Trãi lên mặt dạy vua, coi thường bậc minh quân, bôi xấu thời đại dưới sự cai trị của đấng thiên tử chí tôn… Một khi vua đã loại ai đó ra khỏi mắt khỏi óc thì người đó chỉ còn cách chết. Vì vậy, thời điểm Nguyễn Trãi và 3 họ lên đoạn đầu đài cũng là lúc báo hiệu triều đại nhà Lê bắt đầu lung lay mục ruỗng, chỉ còn chờ ngày sụp đổ. Khi Lê Tư Thành lên ngôi, hiệu Lê Thánh Tông, ông ta đã cố hết sức giữ vững cơ nghiệp ông cha, trong đó có việc chiêu tuyết, giải oan cho Nguyễn Trãi nhưng dù gì đi chăng nữa thì án oan Nguyễn Trãi đã thành vết nhơ cực kỳ tệ hại trong lịch sử dân tộc, trong triều đại nhà Lê có nhiều chiến công hiển hách chống ngoại xâm, giải phóng dân tộc.
Án văn, nói nôm na là những vụ án liên quan đến văn chương, văn nghệ, nhà thơ nhà văn, văn nghệ sĩ. Có khi nạn nhân chết chỉ do 1 chữ chứ không cần cả bài, cả tập. Chết mà không biết mình vì sao bị chết.
Phải công nhận xứ ta nhiều án văn, có những án kinh hoàng, thê thảm, đại bi kịch. Triều Lê Thái Tôn thế kỷ 15, con người bậc nhất của thời đại là Nguyễn Trãi đã chết bởi sự ganh ghét, đố kỵ của đám tiểu nhân đắc chí, trong đó có một phần từ án văn. Kẻ hoạn quan Lương Đăng được vua tin dùng vốn sẵn từ lâu ghét Nguyễn Trãi nên tìm mọi cớ vùi dập ông. Mỗi điều Nguyễn viết ra đều được Lương săm soi vạch vòi, Nguyễn có né cách mấy cũng bị quy thành tội. Lời tâu của cụ Nguyễn Ức Trai về nhã nhạc là ví dụ, chẳng những không được vua lắng nghe mà còn bị vua xem thường, bỏ qua bởi Lương Đăng đã xúc xiểm, cho rằng Nguyễn Trãi lên mặt dạy vua, coi thường bậc minh quân, bôi xấu thời đại dưới sự cai trị của đấng thiên tử chí tôn… Một khi vua đã loại ai đó ra khỏi mắt khỏi óc thì người đó chỉ còn cách chết. Vì vậy, thời điểm Nguyễn Trãi và 3 họ lên đoạn đầu đài cũng là lúc báo hiệu triều đại nhà Lê bắt đầu lung lay mục ruỗng, chỉ còn chờ ngày sụp đổ. Khi Lê Tư Thành lên ngôi, hiệu Lê Thánh Tông, ông ta đã cố hết sức giữ vững cơ nghiệp ông cha, trong đó có việc chiêu tuyết, giải oan cho Nguyễn Trãi nhưng dù gì đi chăng nữa thì án oan Nguyễn Trãi đã thành vết nhơ cực kỳ tệ hại trong lịch sử dân tộc, trong triều đại nhà Lê có nhiều chiến công hiển hách chống ngoại xâm, giải phóng dân tộc.
Thứ Hai, 3 tháng 9, 2012
Đồng thuận là gì?
Mời các bác xem ý kiến sâu sắc của nhà thơ Việt Phương. Ông bảo rằng:
"Đồng thuận” bao hàm “khác biệt”. Không có khác biệt về lý tưởng, mục tiêu, tư duy, tình cảm, hành động... thì không có đồng thuận. Mặt khác, hoàn toàn giống nhau thì không phải là đồng thuận, cũng không phải đoàn kết, nhất trí, thống nhất, mà chỉ là rập khuôn, sao chép, thường có sự ép buộc, không tự nguyện".
(theo báo Sài Gòn tiếp thị).
Nhà thơ Trần Việt Phương từng nhiều năm đóng chức thư ký của thủ tướng Phạm Văn Đồng nhưng ông nổi tiếng với tư cách tác giả tập thơ Cửa mở bị đánh tơi tả năm 1970. Cho đến nay, mình vẫn nghĩ rằng đó là tập thơ vào loại hay nhất của thơ Việt Nam nửa cuối thế kỷ 20. Nhớ hồi năm 1973, khi chuyển thư viện khoa Văn trường Tổng hợp từ Hà Bắc về Hà Nội, mình đã có trong tay cuốn thơ đình đám này, dù rất muốn giữ làm của riêng nhưng sợ bác Chinh thủ thư phát hiện được thì chết nên nộp lại, sau tiếc mãi.
Ngẫm lời bác Việt Phương thấy quá chí lý. Xưa nay "người ta" áp đặt quan điểm: đồng thuận là phải giống nhau, không chấp nhận sự khác biệt. Họ chiết tự, theo Từ điển Hán-Việt của cụ Đào Duy Anh, "đồng" là cùng nhau, giống nhau; "thuận" là theo; "đồng thuận" có nghĩa tất cả phải cùng theo một cái gì đó. Rất máy móc, không chấp nhận sự khác biệt. Trong xã hội ấy, bất cứ sự khác biệt nào đều bị lực lượng nhân danh đồng thuận đàn áp, thủ tiêu. Mà đã như thế thì lấy đâu ra động lực phát triển. Mọi trì trệ, sức ì cũng từ đây nảy sinh. Xã hội đồng thuận kiểu vậy là xã hội đi ngược quy luật tiến hóa, phát triển.
Bác Việt Phương đã chỉ rõ phải có khác biệt thì mới có đồng thuận. Một điều dễ hiểu như thế nhưng suốt bao năm "người ta" không chấp nhận. Xã hội vốn đa dạng với nhiều tầng lớp người có quan điểm, suy nghĩ, nhận thức, lối sống, hành vi... khác nhau mà cứ muốn nó đơn giản như bình nước lọc thì quả thật chỉ trùm phát xít Hitler mới mong muốn thế. Chủ nghĩa phát xít đã bị diệt vong từ lâu nhưng kiểu đồng thuận trại lính ấy vẫn còn rơi rớt chỗ này chỗ khác. Kể cũng lạ.
3.9.2012
Nguyễn Thông
"Đồng thuận” bao hàm “khác biệt”. Không có khác biệt về lý tưởng, mục tiêu, tư duy, tình cảm, hành động... thì không có đồng thuận. Mặt khác, hoàn toàn giống nhau thì không phải là đồng thuận, cũng không phải đoàn kết, nhất trí, thống nhất, mà chỉ là rập khuôn, sao chép, thường có sự ép buộc, không tự nguyện".
(theo báo Sài Gòn tiếp thị).
Nhà thơ Trần Việt Phương từng nhiều năm đóng chức thư ký của thủ tướng Phạm Văn Đồng nhưng ông nổi tiếng với tư cách tác giả tập thơ Cửa mở bị đánh tơi tả năm 1970. Cho đến nay, mình vẫn nghĩ rằng đó là tập thơ vào loại hay nhất của thơ Việt Nam nửa cuối thế kỷ 20. Nhớ hồi năm 1973, khi chuyển thư viện khoa Văn trường Tổng hợp từ Hà Bắc về Hà Nội, mình đã có trong tay cuốn thơ đình đám này, dù rất muốn giữ làm của riêng nhưng sợ bác Chinh thủ thư phát hiện được thì chết nên nộp lại, sau tiếc mãi.
Ngẫm lời bác Việt Phương thấy quá chí lý. Xưa nay "người ta" áp đặt quan điểm: đồng thuận là phải giống nhau, không chấp nhận sự khác biệt. Họ chiết tự, theo Từ điển Hán-Việt của cụ Đào Duy Anh, "đồng" là cùng nhau, giống nhau; "thuận" là theo; "đồng thuận" có nghĩa tất cả phải cùng theo một cái gì đó. Rất máy móc, không chấp nhận sự khác biệt. Trong xã hội ấy, bất cứ sự khác biệt nào đều bị lực lượng nhân danh đồng thuận đàn áp, thủ tiêu. Mà đã như thế thì lấy đâu ra động lực phát triển. Mọi trì trệ, sức ì cũng từ đây nảy sinh. Xã hội đồng thuận kiểu vậy là xã hội đi ngược quy luật tiến hóa, phát triển.
Bác Việt Phương đã chỉ rõ phải có khác biệt thì mới có đồng thuận. Một điều dễ hiểu như thế nhưng suốt bao năm "người ta" không chấp nhận. Xã hội vốn đa dạng với nhiều tầng lớp người có quan điểm, suy nghĩ, nhận thức, lối sống, hành vi... khác nhau mà cứ muốn nó đơn giản như bình nước lọc thì quả thật chỉ trùm phát xít Hitler mới mong muốn thế. Chủ nghĩa phát xít đã bị diệt vong từ lâu nhưng kiểu đồng thuận trại lính ấy vẫn còn rơi rớt chỗ này chỗ khác. Kể cũng lạ.
3.9.2012
Nguyễn Thông
Đăng ký:
Bài đăng (Atom)