Tôi rất yêu kính mẹ tôi, cả đời mẹ tần
tảo làm ruộng, buôn thúng bán bưng nuôi cả gia đình, nuôi các con khôn lớn.
Càng về già, mẹ càng hồn hậu, đầy tình thương yêu. Khi mẹ mất, chúng tôi 4 chị
em cảm thấy như sụp đổ bầu trời.
Nhưng hôm nay, rằm tháng 7, mùa Vu
lan, tôi lại nhớ nhiều đến thày tôi.
Quê tôi, vùng ven biển đồng bằng Bắc
Bộ, đất Hải Phòng, người ta quen gọi bố (cha) là thày. Thày với thầy đều là một,
nhưng có lẽ để phân biệt với thầy giáo (gọi tắt là thầy) nên người dân quê tôi
kêu bố bằng thày.
Thày tôi nếu giờ còn sống đã tròn 105
tuổi. Cụ thuộc thế hệ nho học nửa chừng. Đọc thông viết thạo cả chữ Hán và chữ
Pháp nhưng chỉ làm ruộng. Biết rất nhiều, chỉ để truyền đạt cho các con. Làm ruộng
trồng trọt rất giỏi, luôn là người đầu tiên khai mở cái mới ở vùng làng xã mình.
Và là người cuối cùng chịu vào hợp tác xã bởi ngay từ đầu những năm 1960 thày
tôi đã nhìn thấy những vô lý của mô hình nông nghiệp này. Những năm 60-70 hoàn
cảnh gia đình rất khó khăn nhưng thày tôi bắt các con phải học cho bằng được,
không phải để làm ông nọ bà kia, quan chức gì, mà chỉ vì thày bảo “nhân bất học,
bất tri lý; ấu bất học, lão hà vi” (người mà không học thì không hiểu lẽ đời;
còn nhỏ mà không học thì về già biết làm cái gì).
