Nghịch lý

Xứ này luôn tồn tại những nghịch lý, nhiều đến mức có ngồi suốt ngày tỉ mẩn đếm mỏi mồm cũng không hết. Chẳng hạn:

-Thấy bên Mỹ có ông bác sĩ gốc Việt tên Đào bị đuổi ra khỏi máy bay Mỹ, gớm, cả nước cứ ồn lên, cực lực lên án như chính mình vừa bị đuổi khỏi máy bay của Vietnam Airlines. Vậy nhưng cả một xã Đồng Tâm ngay sát nách thủ đô vùng dậy đòi đất (đất với họ là sự sống) thì hầu hết lại chiêm quan một cách rất thờ ơ, thậm chí không biết.

-Hàng triệu hộ gia đình từ Bắc chí Nam bị nhà nước cướp đất dưới dạng buộc phải nộp vào HTX, hoặc bị thu hồi với lý do dự án này nọ, mất gần trắng, lấy xong nhà nước chỉ bố thí lại cho 5% chính số đất của mình (kiểu bá Kiến đập bàn đập ghế đòi cho được 5 đồng nhưng són ra 5 hào vì thương anh Chí túng quá) thì ai nấy cũng vui vẻ chấp nhận, thậm chí còn hài lòng "biết ơn đảng và chính phủ".

-Ai cũng thấm thía lời cụ Hồ "không có gì quý hơn độc lập tự do" nhưng nhà cai trị ngang nhiên cướp sự tự do (biểu tình, báo chí, lập hội, xuất bản... chẳng hạn) ngay trước mặt thì lại chả dám phàn nàn lấy nửa lời.

-Cả xã hội, thậm chí cả bộ máy cầm quyền đều lên án những vụ bổ nhiệm người nhà, gia đình trị, cả họ làm quan... bởi cho rằng làm như thế là ngang nhiên chiếm đoạt vị trí của những người tài giỏi khác. Nhưng chính đảng cầm quyền không thèm giấu diếm chuyện giành quyền lãnh đạo, tự ban bố quy định chỉ có ai là đảng viên mới được cất nhắc vào vị trí này nọ trong bộ máy nhà nước, mọi chiếc ghế bị thu hết về cho đảng; tuy nhiên, ai cũng biết mà ai cũng chỉ dám thì thào với nhau tỏ sự bực bội, không dám đấu tranh đòi xóa bỏ cái nghịch lý cực kỳ vô lý ấy.

-Tôi chả đếm nữa, mỏi mồm rồi, rút lại là: Ai cũng thấy những nghịch lý nhưng đều sẵn sàng chấp nhận nghịch lý.

Nguyễn Thông

Những nghịch lý chết người hay bi kịch của một quốc gia

NGUYỄN QUANG DY

“Chính trong những khoảnh khắc đen tối nhất, ta phải tập trung để thấy được ánh sáng” (It is during our darkest moments that we must focus to see the light - Aristotle)

Một số nghịch lý chết người có thể làm chính trị suy đồi và kinh tế tụt hậu, dẫn đến bi kịch quốc gia. Nguyên nhân chính là do hội chứng cực đoan và ngộ nhận, vì cực đoan thường dẫn đến vô cảm và ngộ nhận thường dẫn đến vô minh. Vô cảm và vô minh vốn là bi kịch lớn của con người, như một căn bệnh mãn tính rất khó chữa.

Tại các nước đang chuyển đổi (nhưng “không chịu phát triển”), cực đoan và ngộ nhận cản trở cải cách thể chế và hòa giải dân tộc, bỏ qua những cơ hội sống còn để phát triển, làm đất nước ngày càng suy yếu, cạn kiệt, và phụ thuộc, dễ mất độc lập và chủ quyền. Vì vậy, muốn thoát khỏi vấn nạn đó, để “kiến tạo” và phục hưng đất nước, người Việt phải nâng cao dân trí và đổi mới tư duy, để cải cách thể chế và dân chủ hóa.

Nhưng trong bối cảnh phân hóa nội bộ hiện nay, ai ủng hộ và ai chống lại cải cách thể chế? Theo Lê Kiên Thành, “Nếu những người có chức có quyền giàu lên nữa thì đất nước này sẽ sụp đổ… Chúng ta sẽ phải đứng về một phía chống lại 1/3 chúng ta, mà 1/3 này là những người vừa có tiền vừa có quyền, những người đang được hưởng lợi từ thể chế hiện giờ... Đó là những nghịch lý mà chúng ta đang phải đối mặt”.

Cực đoan và hận thù hay “tù nhân của quá khứ”

Khi xem xét lại chiến tranh Việt Nam, người ta nhận ra “một cuộc chiến sai lầm, sai lầm về địa điểm, sai lầm về thời điểm, và sai lầm về địch thủ” (a wrong war, at the wrong place, at the wrong time, with the wrong enemy – John Kennedy, Oct 13, 1960). Đó là một bài học lịch sử cho cả hai bên, vì ngộ nhận dẫn đến nghịch lý chết người. Phải chăng lịch sử có thể rẽ ngả khác, nếu John Kennedy nghe lời khuyên của George Ball (thứ trưởng ngoại giao, đã khuyên tổng thống đừng đưa quân vào Việt Nam). Những người “thông minh tài giỏi nhất” (the best and the brightest) cũng có thể ngộ nhận và mắc sai lầm.