Bắt chước (phần 4)

Một trường hợp bắt chước điển hình, gây nên đại bi kịch là cải cách ruộng đất. Cuộc “cách mạng long trời lở đất” ấy đã được nhập nguyên xi từ Trung Quốc và Liên Xô. Sau này cũng có những người phân trần rằng trung ương không muốn nhưng Trung Quốc và Liên Xô cứ ép phải làm. Ông Hoàng Tùng (nguyên Bí thư Trung ương đảng, Tổng biên tập báo Nhân Dân, một người rất gần gũi thân cận cụ Hồ, có những điều tâm sự cụ không nói với bất kỳ ai, trừ với ông Tùng) kể rằng cũng có cán bộ lãnh đạo cấp cao không muốn tiến hành cải cách nhưng số đông thuận theo Trung Quốc bởi không làm thì họ… cắt viện trợ. Vậy mà cứ nói các nước trong phe cộng sản luôn tôn trọng độc lập tự chủ, có tình hữu nghị quốc tế vô sản trong sáng. Bê nguyên thứ của nợ cải cách ruộng đất về, chủ nhà đã phải trả cái giá quá đắt, tới bây giờ sau gần 2/3 thế kỷ vẫn chưa dứt được hội chứng của cuộc đấu tố tàn hại lẫn nhau.

Vài chục năm trước, khi chưa có internet, chưa có nhiều kênh thông tin đa chiều, gần như người dân không hề biết sự kiện ấy xảy ra như thế nào, hậu quả của nó ra sao, chỉ biết gọn thùi lụi trong 5 chữ “cuộc cải cách ruộng đất”. Nhà cai trị nắm hết cơ quan báo chí ngôn luận nên không có bất cứ thông tin sự thực nào được công bố, đến với người dân. Năm thì mười họa, vài ba bài báo nửa kín nửa hở nói rằng đảng, bác Hồ, nhà nước đã rút ra bài học kinh nghiệm trong cải cách ruộng đất, đồng thời vẫn khẳng định cải cách ruộng đất đã đem lại điều tốt đẹp này nọ cho nông dân. Nhà nước xứ này rất quán triệt chủ trương “đẹp tốt phô ra, xấu xa đậy lại”. Và cho tới nay, ngoài vài giọt nước mắt xin lỗi của đại tướng Võ Nguyên Giáp thay mặt chính phủ và cụ Hồ trong cuộc kiểm thảo trên sân vận động Hàng Đẫy năm 1956 thì chưa hề có văn bản chính thức nào của đảng, nhà nước, chính phủ thừa nhận sai lầm về cải cách ruộng đất, nhận trách nhiệm về những oan sai, trước vong linh hàng vạn cán bộ, chiến sĩ, nhân dân là nạn nhân của cải cách ruộng đất.

Đặt tên đường

Phải nói ngay từ đầu, tôi rất đồng tình, ủng hộ việc lấy tên cụ Trịnh Văn Bô đặt cho một đường phố ở Hà Nội. Chuyện đạo nghĩa như thế, nay mới làm là quá muộn.

Nhưng cần phải nói thế này:

Gia đình cụ Bô năm 1945 hiến cho chính phủ lâm thời hơn 5.100 lượng vàng để có ngân khố nuôi bộ máy nhà nước buổi ban đầu, hiến cả nhà cửa đất đai cho nhà nước (lấy chỗ mà viết tuyên ngôn độc lập). Tài sản ấy, công lao ấy gắn liền với cả hai vợ chồng cụ Trịnh Văn Bô - Hoàng Thị Minh Hồ. Người xứ ta có câu "của chồng công vợ", "lệnh ông không bằng cồng bà", tức là đóng góp của cụ bà cũng rất lớn, thậm chí còn hơn cụ ông.

Ngày xưa, nhất nhất mọi việc trong nhà đều lấy theo tên người đàn ông, tên chồng. Những đóng góp của gia đình cụ Bô khi ấy đều lấy theo tên cụ Bô, và đương nhiên thiên hạ quên mất tên cụ bà Minh Hồ. Giờ phải trả lại tên cho cụ bà.

Một điều rất buồn cười, nay cụ bà mất, người ta mới sực nhớ đến cụ ông, đòi lấy tên cụ ông đặt tên đường. Nhưng lâu nay cái thói vô ơn nó vẫn cứ thường xử sự như vậy. Mà nó lại làm lãnh đạo nên mặc nhiên xã hội bị thống trị bởi thói vô ơn.

Tôi cho rằng, cách tốt nhất là đã đặt tên đường Trịnh Văn Bô (như đề xuất của HĐND TP.Hà Nội) thì gắn luôn tên cụ bà Hoàng Thị Minh Hồ, thành đường Trịnh Văn Bô-Hoàng Thị Minh Hồ; còn nếu suy nghĩ rộng rãi hơn, thì tìm 2 con đường, hoặc song song, hoặc liền nhau, hoặc gần nhau đặt bằng tên hai cụ.

Người đầu tiên công khai đòi công lý cho bà Nguyễn Thị Năm (Cát Hanh Long)

Quả thật tôi rất mừng khi viết những dòng này. Trước hết phải cám ơn nhà sử học Dương Trung Quốc, một con người nghĩa khí, có tư cách của nhà viết sử; sau nữa là với báo Lao Động, tờ báo dũng cảm đăng bài của bác Quốc.

Bài báo có cái tít giản dị "Viết nhân ngày Thương binh liệt sĩ" đăng liên trang 10&11 Lao Động cuối tuần nhưng bên trong dám đặt thẳng vấn đề trả lại công lý và sự thật cho bà Nguyễn Thị Năm, còn có tên gọi Cát Hanh Long. Bà Năm là nhà tư sản nổi tiếng, địa chủ kháng chiến, có rất nhiều công lao, đóng góp cho cách mạng, cho cuộc kháng chiến chống Pháp những ngày khó khăn gian khổ nhất. Rất nhiều vị lãnh đạo cấp cao nhất đã được bà nuôi nấng, đùm bọc, hàng trung đoàn bộ đội Vệ quốc được bà lo cho miếng ăn chốn ở. Bà bị cuộc cải cách ruộng đất long trời lở đất quy là địa chủ phản động, bị chính quyền kháng chiến lôi ra xử tử hình năm 1953. Thật bi kịch, địa chủ đầu tiên bị xử bắn lại là một người đàn bà, người mà cuộc kháng chiến phải biết ơn, còn nặng ơn nghĩa hơn cả ngàn lần so với bà phiếu mẫu với Hàn Tín thuở xưa.

Chính tôi đã từng viết về bà Năm (năm 2007, đăng trên tạp chí Thế giới mới, xem ở đây). Gia đình tôi chịu ơn bà, chính xác là con trai bà, tức ông Hanh (117 Hàng Bạc, Hà Nội), người mà bác Dương Trung Quốc có nhắc trong bài báo bên dưới. Ông Hanh đã tận tình chỉ dẫn, giúp người nhà tôi liên hệ với các nhà ngoại cảm, kết quả là tìm được hài cốt của chú ruột tôi, liệt sĩ Nguyễn Văn Liễn chôn cất ngay trên đất trang trại gia đình bà Năm ở Đồng Hỷ, Thái Nguyên. Chả là chú tôi khi còn sống, hoạt động kháng chiến cũng từng được gia đình bà Năm che chở, đùm bọc.

Nhiều năm đã qua, nỗi oan khuất của bà Nguyễn Thị Năm không được nhà nước quan tâm. Hình như người ta cố tình lờ đi, để lâu cho nhạt dần. Có nhiều người biết bản chất sự việc nhưng cũng chỉ dám nhắc lại, hé ra tí chút chứ không dám đặt thẳng vấn đề đòi lại sự thật và công lý cho bà (ví dụ như hồi ký của ông Đoàn Duy Thành, ông Vũ Thư Hiên). Quyền uy vẫn làm nhiều người có lương tâm khiếp sợ. Bởi vậy, tôi bày tỏ sự khâm phục và biết ơn nhà sử học Dương Trung Quốc ngay từ những dòng đầu tiên là vì thế.

Tôi đã có tờ báo in trên tay nhưng bản điện tử của bài viết chưa được tòa soạn báo Lao Động post lên, có lẽ vì là số cuối tuần thì phải đợi đến cuối tuần. Khi nào có bản đó, tôi sẽ mạn phép mượn về đây, ai muốn coi thì ráng chờ thêm chút.
(chờ bài của bác Dương Trung Quốc. Đã có, đề nghị xem ở đây).

20.7.2012
Nguyễn Thông