Dậy mà đi

Hôm 19.4, mình nghe tin bà Vũ Thị Thanh, vợ nhà thơ Tố Hữu qua đời. Sự ra đi của bà làm nhớ lại một vài điều. Một ông bạn mình, nhà báo X.B từng khá vất vả khi viết bài có liên quan đến căn nhà gia đình nhà thơ cư ngụ tại thủ đô Hà Nội (thực ra chuyện như thế xứ Sài Gòn đầy, còn ghê hơn nhiều, chỉ sợ ông X.B không đủ sức viết thôi). Hồi mình vào nghề dạy học, thầy Lê Doãn Hoàn tổ trưởng phân công mình dạy lớp dự bị khóa 3 (1977) chuẩn bị vào đại học, giáo án đầu tiên mình dạy là 2 bài Từ ấy và Dậy mà đi của Tố Hữu, mấy anh bộ đội, cán bộ đi học khen lắm (nào các vị ấy có biết thầy giáo trẻ đã mất 2 đêm thức trắng soạn bài, tập tành lên lớp mấy lần). Năm 1978, mình dự cuộc thi về thơ Tố Hữu và Hồ Chí Minh tại nhà văn hóa Thanh niên Sài Gòn được giải nhất, thưởng quá trời là sách, ôm về nặng tay. Theo mình, thơ Tố Hữu hay nhất là thời kỳ trước cách mạng 1945, còn về sau không thích. Bài Dậy mà đi là bài trong thời kỳ ấy.

DẬY MÀ ĐI
Tố Hữu

Dậy mà đi! Dậy mà đi!
Đừng tiếc nữa, can chi mà tiếc mãi?
Ai chiến thắng mà không hề chiến bại
Ai nên khôn mà chẳng dại đôi  lần?

Huống đường đi còn lắm bước gian truân
Đây chưa phải trận sau cùng chiến đấu!
Thì đứng dậy, xoa tay và tự bảo:
Chỉ còn đây sức lực hãy còn đây!

Lòng không nghèo tin tưởng ở tương lai
Chân có ngã thì đứng lên, lại bước.
Thua ván này, ta đem bầy ván khác,
Có can chi, miễn được cuộc sau cùng

Dậy mà đi, hy vọng sẽ thành công
Rút kinh nghiệm ở bao lần thất bại:
Một lần ngã là một lần bớt dại
Để thêm khôn một chút nữa trong người.

Dậy mà đi, hỡi bạn dân nghèo ơi!

Tháng 5.1941

Thôi thì góp một bài thơ

Thấy bác Hữu Thỉnh và đồng sự, mặc cho mưa gió rét mướt, trời đất âm u xám xịt, vẫn cứ réo rắt kéo nhau đi thả thơ, nghĩ cũng tội cho cái sự yêu thơ của mấy vị thi nhân. Nhưng chết nỗi, làm ăn thiếu sáng tạo quá đi, năm nào cũng chỉ thấy thả "Kim dạ nguyên tiêu...", mà năm nay lại xé rào, phá cách thả vào "mùng" 14 nên nếu cứ thả tiếp bài ấy mình thấy chả hợp tí nào. Di sản tiền nhân để lại thiếu gì, tuyền là của các cụ lừng danh, tha hồ chọn. Mình mạn phép chọn hộ Ban tổ chức và bác Thỉnh, chú Thiều bài này. Nhớ thả lên cao cao cho thiên hạ cùng đọc, cùng chiêm ngưỡng, bác nhé.

THÁP ĐỔ
TỐ HỮU

Ai lẩn thẩn đem màu tươi hoa lá
Rắc trên cành khô chết nhựa trong cây?
Ai khờ dại nhặt từng viên gạch rã
Băng bó sườn cổ tháp đã lung lay?

Cây dù gượng xanh lại ngày xuân cũ
Tháp dù mong hàn lại vết phong sương
Mộng ảo tất! Gió lùa cây xiêu đổ
Tháp chênh vênh tan sập dưới chân tường

Thi sĩ hỡi! Đi tìm chi vơ vẩn
Trong hồn già đã chết những yêu mơ?
Có lành đâu vết thương đầy oán hận
Có tan đâu khi uất tự bao giờ?

Này hãy nghe cả lâu đài xã hội
Chuyển rung trong biển máu ngập tràn trề.
Này hãy nghe một thời đang hấp hối
Trong mồ đêm dĩ vãng sắp lui về.

Hãy cắt đứt những dây đàn ca hát
Những sắc tàn vị nhạt của ngày qua
Nâng đón lấy màu xanh hương bát ngát
Của ngày mai muôn thuở với muôn hoa.

Tháng 3-1938