Bài hay trên báo bạn

Bài này của nhà báo Duyên Trường (anh Dương Thành Truyền- Phó tổng biên tập báo Tuổi Trẻ). Một cái nhìn, suy nghĩ thẳng thắn và sâu sắc về thói hư danh. Mình thích quá, mạn phép đồng nghiệp đưa về blog nhà, kẻo có ai đó động lòng lại bắt Tuổi Trẻ bóc ra thì toi. Cứ cám ơn bác Truyền cái đã.
Bản dưới đây lấy theo bản trên báo in bởi bản trên TT online bị biên tập viên cắt xuống dòng (có lẽ để phù hợp với online) rất ẩu, mất cả dòng suy nghĩ chặt chẽ của tác giả. Không phải sếp viết thì mình không có quyền sửa, nhưng với bài này, sếp viết kỹ thế mà cấp dưới dám thò chuột vào click vô tội vạ thì cũng là chuyện lạ.
Nào mời... mình, mời các cụ thưởng thức.

KHUẾCH ĐẠI

Anh, nói chữ là bị suy giảm thính lực, nói nôm là bị nghễnh ngãng một bên tai, đã khá lâu. Thời may có người bạn nơi xa gửi về tặng cái máy trợ thính khuếch đại âm thanh. Đời vui thấy rõ!

Còn mong gì hơn khi từ nay nghe được tiếng mưa rơi qua cửa kính, nghe thấm mỗi nốt nhạc trên sóng truyền hình, nghe rõ từng tiếng một lời thì thầm của ai kia... Nhưng tái ông lại tiếp tục chơi khăm, bày thêm trò trong cái may có cái rủi. Anh đeo máy trợ thính ra đường vào giờ sát chủ, gặp ngay xe tải chơi kèn tử thần! Thế là... điếc đặc!

Anh bảo tao trải qua rồi nên đã biết sợ cái sự khuếch đại. Nhưng đời nay xem ra người ta vẫn còn mê đắm lắm...

Ví như có người liên tục gây sức ép buộc MC phải giới thiệu mình trên sân khấu là “nhà tạo mẫu hàng đầu”. Ví như có người ép các nhân vật trong bộ phim này của mình ca ngợi lên mây các bộ phim khác do mình làm ra. Ví như có người mướn người viết báo để gọi tên mình là “diễn giả số một”, mướn người viết truyện kể về mình theo môtip “từ chàng cao bồi trở thành CEO”, mướn người viết sách cho tên mình vào danh mục nhân tài khắp thiên hạ... Vì vậy, thời nay mới rộn ràng, mới sôi nổi làm sao chuyện chạy huân chương, chạy danh hiệu, chạy giải thưởng (bên cạnh nạn chạy án, chạy chức, chạy quyền, chạy bằng cấp, chạy tuổi về hưu...). Tất cả đều là mua bán, là đổi chác giữa một bên là tiền của với một bên là cái danh được khuếch đại: có cái phóng to nhiều lần, có cái thu vào cận cảnh. Dĩ nhiên, làm ăn sao tránh khỏi rủi ro, mạo hiểm: phóng to có khi bị nhòe, bị rạn; cận cảnh có khi làm lộ ra sẹo nhỏ sẹo to, mặt tàn nhang, răng viêm nướu... Nhưng ta cứ mặc, cái sướng khi được nghe, được ngắm cái tên mình phóng nhanh, thổi xa trong không trung, thật là không gì sánh được!

Bởi thế có người “ngạc nhiên chưa” khi thấy có người từ chối giải thưởng, từ chối danh hiệu... Phải trái, đúng sai, hay khôn dại? Chuyện này thế gian khó bàn. Nhưng cũng có người bảo: chính những bậc chân tài, không màng danh lợi, xem nhẹ phù hoa mới là kẻ mạnh thật sự. Họ đủ mạnh để không bị ám ảnh, bị uy hiếp, bị khống chế bởi nỗi lo địa vị, nỗi sợ vô danh... Họ đủ mạnh để không cần chạy theo tiếng tăm, đồn thổi... Tiếng Anh có hai từ cùng nói đến sức mạnh, đó là power và force. Cái khác nhau giữa chúng chính là: một đằng là sức mạnh có từ bên trong, còn đằng kia là sức mạnh vay mượn từ cái bên ngoài.

Điều khiến ta nghĩ mãi chưa ra, sao giờ đây chuyện “thanh giả tự thanh”, “hữu xạ tự nhiên hương” lại khó khăn đến thế. Hay là cả nhà ta hiện tại, phần lớn đều suy giảm thính lực, nên người đời cứ phải gào to, cứ phải dùng loa tăng âm thì bốn biển mới tỏ tường? Hay vì là thời đại kỹ thuật số, toàn cầu hóa, thế giới phẳng, nếu không biết quảng bá, tiếp thị thì không thể rao bán được bất kỳ thứ gì, kể cả bản thân?...

Chỉ có một điều chắc chắn: cái nghề kiếm ăn bằng chuyện khuếch đại cho kẻ khác hẳn phải còn sống khỏe, sống lâu trong thời buổi thượng vàng hạ cám này.

DUYÊN TRƯỜNG

(Đăng trên Tuổi Trẻ, chủ nhật 4.9.2011)

Những bài hát của một thời (1)

Kể từ bây giờ, cứ mỗi tuần, vào chủ nhật hoặc ngày nào đó, mình lại gửi trong nhật ký cá nhân (blog) một bài hát mà mình nghĩ nó đã và sẽ theo mình đi hết cả cuộc đời. Nhiều lúc nghe lại, cảm động ứa nước mắt.
Những bài hát được chọn chỉ có tiêu chuẩn duy nhất là hay (theo mình suy nghĩ), chả cần lề phải lề trái gì, tuy nhiên phải gắn bó với thời của mình.
Vì có luật bản quyền, nên mình xin phi lộ rằng, chỉ vì yêu thích mà mình lưu giữ ở đây, chả có ý đồ chiếm đoạt, sử dụng gì cả.
Bài đầu tiên, nếu theo thói thường, sẽ là bài về quê hương, nhưng không, về thời thơ ấu của hàng triệu đứa trẻ con như mình: Tiến lên đoàn viên.
Tác giả ca khúc, nhạc sĩ Phạm Tuyên, đang hết sức lận đận với giải thưởng. Riêng mình cho rằng, khi xét công lao, sáng tác của ông, chỉ riêng bài này đã đủ giành giải thưởng Hồ Chí Minh.
Thử hỏi có mấy ai trải qua thời niên thiếu và thanh niên những năm 60-70 mà không biết, không gắn bó với ca khúc dễ thương ấy.
Mình được kết nạp đoàn năm 1970, người giới thiệu là bí thư chi đoàn lớp 8B trường cấp 3 Kiến Thụy, chị Vũ Thị Phòng. Hiện chị Phòng nghỉ hưu, ở TP Hải Phòng. Cám ơn chị. Mời chị là người đầu tiên nghe bài hát của chúng ta.

Đến thượng đế cũng phải cười

Tặng các bạn tôi: Kim Dung, Trần Thị Sánh, Nguyễn Thị Bé, Thu Hà, Xuân Ba, Hương Big, Quang Tửu...

Sau này, các nhà viết lịch sử báo chí đầu thế kỷ 21 muốn kiếm tư liệu quý này, xin cứ hỏi, tôi sẽ để lại với giá mỗi chữ trong ảnh là một chỉ vàng

Mình có lẽ là người duy nhất ở miền Nam đọc báo Hà Nội Mới. Thì cứ ngoa ngôn phét lác tí như thế chẳng chết ai. Mà cũng có lý bởi mình có rất nhiều bạn ở thủ đô, quân dân chính đảng nam phụ lão ấu quốc doanh dân doanh đủ cả, thỉnh thoảng làm cuộc điều tra mini, hỏi chúng mày đọc báo tiếng nói của đảng bộ, chính quyền và nhân dân thủ đô có hay không, chúng nhấm nhẳn (xin lỗi) tao có đọc đéo đâu mà hỏi. Thế thì mình vẫn hơn chúng nó, những công dân của thành phố hòa bình.

Mê đọc báo, dù báo quốc doanh, dù báo Hà Nội Mới, không có gì phải xấu hổ. Mình tự hào có tiền án tiền sự về điều này. Những năm 1972-1976 học ở Hà Nội, dù trường và ký túc xá mãi ngoài Mễ Trì ngoại thành xa tít, mất những một hào tiền vé tàu điện vào tận bến tàu trung tâm Bờ hồ (Hoàn Kiếm), nhưng hễ tới nơi là thế nào mình cũng cuốc bộ đến trụ sở báo Hà Nội Mới (44 Lê Thái Tổ) mặt tiền trông ra rặng liễu xanh ngắt, để đọc báo. Dạo ấy báo chí hiếm lắm, chả mấy ai có tiền mua báo, còn cơ quan đặt mua thì chỉ nhõn mấy ông bà sếp được đọc, họ chưa kịp đọc thì họ nửa kín đáo nửa công khai đem về nhà đọc tiếp, kết hợp có báo cũ bán cho mấy bà gói xôi hoặc đồng nát. Vậy thì những kẻ không tiền như mình phải tìm mọi cách đọc ké. Nhiều tòa báo dựng hẳn một cái khung to chắn lưới mắt cáo, hằng ngày đính lên đó tờ báo mới, quay đủ mặt trong mặt ngoài chả sót trang nào. Vào đầu giờ mỗi sáng, người mót báo mà ít tiền như mình cứ xúm đông xúm đỏ, châu đầu vào thùng lưới đọc mê mải. Nhiều bác già chen vã mồ hôi, đọc xong ra mặt mũi đỏ bừng, người như ngây ngất say say. Chả biết có tiếp thụ được cái gì không mà nghiện thế. Tàu điện Hà Đông-Bờ Hồ qua Mễ Trì thì dừng ga ở Thanh Xuân, mình phóc lên cứ nhằm chỗ đông mà lẩn vào. Thường thì chỉ trả 5 xu để đến ga Cầu Mới hoặc Thượng Đình, sau đó né né anh soát vé, tới ga cuối vội phóc xuống, thở phào, đỡ được 5 xu. Tổng kết lại rất nhiều chuyến vào trung tâm thành phố đi chơi đã đời, đọc ké hết báo Nhân Dân đến báo Hà Nội Mới (trụ sở gần nhau), vào Bách hóa tổng hợp Tràng Tiền lượn qua lượn lại, chán chê thì lê chân rã rời với cái bụng đói meo về bến Bờ Hồ lên tàu nhằm ký túc xá, chi phí cả đi lẫn về, xem báo, ngó hàng có chuyến chả mất xu nào, chuyến thì 5 xu, chuyến cao nhất một hào. Hầu như quanh năm suốt tháng rỗng túi. Mãi đến năm 1974 mình mới được ăn bát phở bò đầu tiên sau mấy tháng dành dụm (cái này là cả một thiên truyện, để dành viết sau).

Với báo Hà Nội Mới mình cũng có thêm chút kỷ niệm nhỏ nữa. Thời sinh viên, đứa nào chả tập tọng làm tí thơ phú. Năm 1975, khi ấy lăng cụ Hồ mới khánh thành, mình lần mò vào xem. Lội bộ từ ga Hàng Bột, qua Nguyễn Thái Học, Hoàng Diệu mới tới nơi. Hoành tráng thật, đẹp thật, cảm xúc trào dâng. Về ký túc xá cặm cụi viết một bài dạng thơ 5 chữ, nắn na nắn nót, xong rồi lại xé, thêm chữ này, thay hình ảnh khác, mấy lần mới hoàn thành, đặt tít là "Cây ở lăng bác Hồ", còn nhớ đoạn cuối kết như vầy:

"Sáng Ba Đình rực nắng

Nghe lá cành lao xao

Tưởng bàn tay Bác vẫy

Với muôn đời mai sau"

hay phát khóc lên được. Bản cuối cùng mình thấy có vẻ vừa ý, đem trình lên thi sĩ Bùi Trọng Cường. Anh Cường là sinh viên khoa Hóa ĐH Tổng hợp đi bộ đội, sau về học lại nhưng vào Văn khoa, học chung lớp, ở chung phòng với mình. Anh Cường rất máu văn chương, thi tứ dồi dào, có thơ đăng báo Văn Nghệ trung ương và nhiều báo khác liên tục, chơi với toàn danh nhân như Trần Hòa Bình, Bùi Quang Thanh, Đỗ Minh Tuấn, Trần Trường Chiến (Trần Chiến), Bế Kiến Quốc...; dạng như anh ấy ở khoa Văn đếm trên đầu ngón tay. Vừa nghe nhạc (bác Cường có chiếc máy quay đĩa than, cả khoa chỉ mỗn bác ấy có) vừa nhìn lướt qua tác phẩm tâm huyết của mình, lát sau bác gật một nhát, buông một câu: được. Mình sướng củ tỉ, bèn năn nỉ hỏi bậc đàn anh vậy thì em gửi cho báo nào để chắc ăn, anh Cường bảo mày đừng bắt chước mấy ông Nguyễn Dương Côn, Đỗ Minh Tuấn, Triệu Xuân Điến (Triệu Xuân), Nguyễn Tri Nguyên, Thái Kế Toại… (mấy anh học khóa trước thường có văn thơ đăng trên báo Văn Nghệ, Nhân Dân), cứ gửi cho những tờ làng nhàng thôi, kiểu Độc Lập, Chính Nghĩa, Tổ Quốc, Hà Nội Mới thì dễ lọt. Sáng hôm sau, mình cất công làm cuốc xe điện Bờ Hồ, lân la đến tờ Hà Nội Mới, rụt rè đưa cho bác bảo vệ cái phong bì dán kỹ lưỡng, ngoài ghi nắn nót “Bài đăng báo” nhờ bác chuyển. Ông già nhận, bỏ tọt vào chiếc ngăn kéo, xong chả để ý gì đến mình nữa. Vậy mà về lòng cứ lâng lâng. Hơn hai tháng sau nhận được giấy báo đến lĩnh nhuận bút, 3 đồng rưỡi, nhưng báo biếu thì không còn nên mình cũng chả biết đứa con tinh thần của mình đẹp xấu thế nào. Dẫu sao cũng là một kỷ niệm đẹp với tờ báo của thủ đô.

Năm 1977 mình vào Nam, bẵng hơn hai chục năm không đọc báo Hà Nội Mới. Thỉnh thoảng ra Hà Nội vẫn lượn qua căn nhà phố Lê Thái Tổ hướng mặt hồ, vẫn thấy cái hòm trước cổng nhưng đã thay vỏ đẹp hơn, lưới mắt cáo được thay bằng kính, phía trong trưng bày số báo mới ra. Khác ngày xưa, giờ họa hoằn lắm mới có người dừng lại liếc nhìn, thoáng chốc rồi quày quả đi ngay. Báo chí nhiều quá, lá cải quá khiến bạn đọc nản, mất cả hứng thú, niềm tin, niềm say mê. Mình cũng làm báo, lại kiêm luôn người mê báo nên mình thấy rất rõ điều này. Cô bạn mình, một thời là thư ký tòa soạn, trưởng một ban quan trọng của tờ báo Hà Nội Mới nhưng hầu như mình chỉ được đọc bài viết của nó trong những số báo xuân, thường là phỏng vấn mấy vị trung ương hoặc quan đầu tỉnh; nói ra sợ nó chửi, những bài dạng vô thưởng vô phạt. Nó tốt tính, làm quan báo nhưng xuề xòa, hay rủ bạn bè đi ăn uống, nó bao tất, giờ về hưu kinh doanh, nghe đâu còn giầu gấp mấy lần hồi làm báo.

Bản này cụ thể hơn

Suốt mấy tháng trời vừa qua, thủ đô lên cơn chộn rộn khiến con người bao nỗi truân chuyên. Báo chí nhận được lệnh án binh bất động nên cứ nín khe, im hơi lặng tiếng. Ấy thế mà lại hay, đỡ phải nghe chửi. Vậy mà đánh đùng một cái, nhận lệnh chỉ đạo của cấp trên, nghe nói từ cục Báo chí-xuất bản, bộ 4T, mấy báo thủ đô lĩnh ấn tiên phong, đánh cho bọn biểu tình yêu nước nhiều trận tơi bời hoa lá. Ngoài mấy anh chị nhà báo có tên tuổi nhưng chắc sợ người ta chửi nên giấu tên, chỉ dám ký cóc ổi xoài, còn có cả phó giáo sư, tiến sĩ, nhà văn múa bút rất hung hăng. Một bên nắm cơ quan truyền thông trong tay, tha hồ nói, ngang dọc phải trái kiểu nào cũng được, còn một bên cứ đớ lưỡi vì tay không, chỉ dựa vào ba cái anh bờ lốc bờ leo, mạng này mạng nọ, nhằm nhò gì. Dân tình ớ ra chả biết tin ai. Mình vội sục sạo tìm báo Hà Nội Mới thân yêu, ở Sài Gòn tuy khó kiếm nhưng không phải không có. Đọc được mấy bài, cười ngất. Choáng. Tờ báo là tiếng nói của nhân dân thủ đô, nhưng sao các tầng lớp nhân dân thủ đô dạo này ăn nói linh tinh nhỉ. Cái bài báo mà mình chụp tấm ảnh kỷ niệm kèm theo đây là dẫn chứng rõ nhất. Hay là không phải, mình vẫn cứ hồ nghi, người Hà thành nào có thế bao giờ. Dứt khoát không phải là giọng điệu của người Hà Nội mà mình xưa nay yêu mến.

Còn bản này dễ xem nhất

3.9.2011

Nguyễn Thông

Quà ngày lễ

Tôi là người ham mê ca sĩ Trần Khánh (cực đoan đến mức chỉ tôn sùng có hai người trong làng ca hát, đó là ông và ca sĩ Khánh Ly). Tự tặng cho mình bài hát này của nhạc sĩ Chu Minh do ông (Trần Khánh) và dàn nhạc đài tiếng nói VN trình bày: Ta tự hào đi lên, ôi Việt Nam.

Chả giải thì đừng

Hoa đào năm ngoái còn cười gió đông

Mình không phải loại người ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng bởi việc nhà cả đống, làm mửa mật chả hết, hơi đâu quan tâm đến chuyện thiên hạ. Vả lại, các cụ nói, ôm rơm rặm bụng, thứ rơm này ngứa lắm, ôm vào có mà phát điên. Nhưng…

Thì cứ nói toẹt ra, kẻo bứt rứt, tự dặn mình, một lần này thôi nhé. Lần này thôi, ngắn thôi, với tinh thần xây dựng, kẻo các thế lực thù địch tưởng mình ở phe nó, nó tung tiền bạc nữ sắc…mồi chài chèo kéo, phiền phức lắm lắm.

Chả là người ta đang nói quá nhiều, bàn quá nhiều về các giải thưởng Nhà nước và Hồ Chí Minh đang được đề cử và sẽ trao năm nay. Do lùm xùm inh ỏi quá nên đáng lẽ ngày kia 2.9 trao thì phải dời lại, chưa biết đến bao giờ. Sư nói sư phải, vãi nói vãi hay, chẳng biết đường nào mà lần.

Khổ nhất là cụ nhạc sĩ Phạm Tuyên. Năm nay đã 82 xuân xanh rồi, dường như chả còn mấy để ý gì thói đời trần tục nhưng đám hậu sinh nó cứ lôi ra vần vò, lật lên đè xuống. Giời ạ, khen hay chê thì cũng thế thôi, đều làm khổ người già. Cũng có lúc mình hơi giận cụ Phạm, thầm trách sao cụ không chửi chúng nó một mẻ, dứt khoát rằng tao không cần, chúng mày đừng lẵng nhẵng nữa. Nhưng người như cụ Phạm Tuyên đâu thể dùi đục chấm mắm cáy như mình, có gì cũng phải nhẹ nhàng lịch thiệp. Ngày qua ngày, lại nghe hội âm nhạc thủ đô, hội nhạc sĩ Việt Nam, Hội đồng thi đua-khen thưởng bộ VH-TT-DL đổ qua đổ lại, né như bò né, đâm phát chán, càng thương cụ nhạc sĩ già.

Sáng nay 31.8, trên tờ Thể Thao-Văn hóa có bài của Vi Tú (hình như là giọng văn nữ sĩ Vi Thùy Linh) phỏng vấn cụ Phạm bữa qua. Hai cụ cháu trao đổi nhiều, ai muốn biết thêm cứ tìm báo mà đọc. Câu trả lời sau đây của nhạc sĩ, xin các vị có chức có quyền hãy cứ coi là tuyên bố dứt khoát của cụ, bởi thưa các vị rằng, có những điều nói thẳng ra thì không hay, nó tế nhị lắm, dễ mất lòng mất mặt nhau lắm. Tôi xin trích nguyên văn lời cụ Phạm Tuyên: “Tôi không còn vui lắm. Tôi không vui vì có thể khi trao giải cho tôi người ta đã nghĩ, thôi thì trao cho ông ấy cái giải để dư luận yên đi. Ở tuổi tôi, những hư danh, giải thưởng chẳng còn ý nghĩa nữa”. Các vị ạ, đừng cố làm thêm động tác này nọ vì cụ Tuyên thì ít, vì cái sự sĩ diện hão cho cá nhân, tổ chức, đoàn thể nào đó thì nhiều. Dư luận biết cả đấy, hiểu cả đấy.

Tôi thiết nghĩ, giải thưởng Nhà nước, giải thưởng Hồ Chí Minh cũng như những danh hiệu nhân dân, ưu tú cho văn nghệ sĩ là rất thiêng liêng, việc xét chọn phải cực kỳ chính xác, có quy định rõ ràng, không thể tùy tiện. Công lao đóng góp của nhạc sĩ Phạm Tuyên, hầu như ai quan tâm đến nền âm nhạc cách mạng đều biết rõ, đã được khẳng định trước cả khi hình thành các giải. Sự nghiệp và tác phẩm của Phạm Tuyên mà được trao giải thưởng Hồ Chí Minh ngay từ đợt đầu rất xứng đáng. Vậy mà qua mấy lần xét, cụ đều bị văng, nay người ta lại rủ rỉ bảo rằng Phạm Tuyên xứng đáng lắm. Thế thì mấy ông bà cầm trịch mấy lần trước vô trách nhiệm à, làm sai à? Và những người được giải những lần trước có xứng đáng không khi chấm giải cho họ là những vị như vậy? Hay là chỉ là động tác chữa cháy cho yên chuyện, như cụ Tuyên thổ lộ?

Cứ tưởng đền thiêng thì sạch sẽ, ai ngờ…

31.8.2011

Nguyễn Thông

Nhớ bài thơ xưa về ngày quốc khánh

Địa linh Tam Điệp, Ninh Bình, nơi mỗi lần giặc phương bắc tràn sang lại biến thành căn cứ vững chắc của quân dân Đại Việt (ảnh Nguyễn Thông)

Hôm nay 31.8, qua ngày mai, đến ngày mốt (miền Bắc gọi là ngày kia) trúng ngày quốc khánh 2.9. Hồi nhỏ, lứa tuổi mình hầu như chả đứa oắt con nào không thuộc bài thơ này vì nó là bài học thuộc lòng trong sách giáo khoa lớp 2 (hệ 10 năm). Cứ gân cổ gào, làm gì chả thuộc. Mình nhớ bạn cùng lớp với mình là anh Hữu con bác Tư hình như mải chơi nên cứ ê a đoạn nói về ngày tháng, lẫn lộn lung tung, bị thày giáo Lập lấy thước kẻ đánh mấy nhát quắn tay. Năm 1971 anh Hữu đi bộ đội cùng đợt với anh Hiển con bác Vình vào Nam đánh Mỹ, cả hai anh đều hy sinh.

Bài thơ ấy mình vẫn nhớ như in, tiếc là quên mất tên tác giả. Nhân ngày kỷ niệm quốc khánh, biên ra đây tặng lại những người cùng thế hệ mình và các bạn yêu thơ. Cùng đọc nhé:

Ngày mùng hai tháng chín

Ngày sinh của nước ta

Tháng mười ngày mùng một

Quốc khánh nước Trung Hoa

Nước Việt Nam gan dạ

Có Trung Hoa anh hùng

Bên nhau luôn sát cánh

Tiêu diệt kẻ thù chung

Việt Nam có Bác Hồ

Trung Hoa có Bác Mao

Nhi đồng cả hai nước

Yêu hai bác như nhau.

Lời bình:

Bài thơ này chỉ dành cho trẻ con, chứ hồi ấy còn có nhiều thứ dành cho cả miền Bắc, cho tất cả mọi người, ví dụ "Mối tình hữu nghị Việt-Hoa/Vừa là đồng chí vừa là anh em" (thơ Bác Hồ), rồi ca khúc của nhạc sĩ Đỗ Nhuận "Việt Nam-Trung Hoa, núi liền núi sông liền sông, chung một biển Đông mối tình hữu nghị sáng như rạng đông...". Nói chung, quan hệ ta tàu chả có chút lăn tăn gì (mà có cũng bị giấu biệt, sau này đảng mới liệt kê ra trong cuốn sách trắng Sự thật về quan hệ Việt Nam-Trung Quốc, năm 1979, sự thực tùm lum tóe loe). Trẻ con bị nhồi nhét ngay từ lúc tóc để chỏm về công ơn của Trung Quốc, bác Mao. Thì sách bảo thế nào, mình biết như vậy thôi.

Nhưng người lớn thì không nghe kiểu thuận nhĩ thế. Mình có ông anh con bác ruột, anh Nguyễn Quang Huy, khi đó là giáo viên cấp 2, vài năm sau là hiệu trưởng. Nghe mình học vẹt đọc ra rả, anh Huy trò chuyện với thày mình: Ông ạ, nghe chú Cào (tên gọi ở nhà của mình) học, cháu chả hiểu hữu nghị gì mà chỉ cốt chơi với nhau để đi đánh nhau, tiêu diệt kẻ thù, chả thấy làm ăn, hòa bình, chỉ rặt thích chiến tranh. Thày mình ôn tồn, chuyện cho trẻ con ấy mà. Anh Huy nhỏm lên, ông ạ, càng cho trẻ con càng phải kỹ, cứ dạy chúng nó những thứ tai ách nhố nhăng thế rồi có ngày chết.

Giờ đầu đã hai thứ tóc, mình nghiệm ra điều anh mình nói. Nhưng cũng có điều mình cảm nhận được hơi sơm sớm. Đọc câu kết bài thơ này cứ thấy buồn cười, cả hồi ấy cũng như bây giờ. Tại sao lại nhi đồng cả hai nước yêu hai bác như nhau? Có biết cái mặt bác Mao nó mồm ngang mũi dọc thế nào bao giờ đâu mà yêu với chả yêu; bác Hồ thì còn có thể yêu (dù cũng chả được nhìn thấy long nhan bao giờ) bởi đi đâu cũng gặp ảnh bác Hồ, nghe nói về bác Hồ, chứ bác Mao thì dứt khoát không là không. Hóa ra mình bé tí ti mà nghĩ già dặn ra phết.

31.8.2011

Nguyễn Thông

Cháu đi học xa

Các cháu gái, hai đứa Hằng-Hà (gọi chị Khoắn mình là bà ngoại), một lên Hà Nội, một ra Hải Phòng, kéo nhau ra phố học cả, chỉ còn mẹ mình (chúng gọi bằng cụ) ở nhà.

Cháu đi, cụ lại thêm buồn
Cửa nhà thưa vắng, mưa nguồn nẻo xa.

Cuối tháng 8.2011

Cụ và cháu Hà

Hai chị em Hằng-Hà

Cụ và cô Ngọt (cạnh mẹ) cùng các cháu Hằng-Hà

Cụ và (từ trái qua) cô Ngọt, cháu Hằng, cháu Hà, cháu Nghĩa và mình

Cụ và con cháu (từ trái qua: Nghĩa con chị cả Khoắn, mình, cháu Hà con anh Giá (cháu Hà đang là chủ tịch Hội nhà báo tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu)

Mẹ mình và các bạn cùng khóa 17 khoa Ngữ văn, Tổng hợp của mình: Thu Hà, Thu Thủy, Nguyễn Thị Bé, Trần Thị Sánh

Tháng 11.2006, mẹ mình cùng các bạn đồng môn đồng khóa với mình, từ trái qua: Xuân Ba, Thu Thủy, mẹ, cháu Hà, Nguyễn Thị Bé, Trần Thị Sánh, và Thu Hà (dưới đất), còn người ngồi quá xa chỉ thò ra cái chân là anh Vũ Lệnh Năng.