Nhàn cư vi thiện (kỳ 2)

Trong bài trước, nhân bàn chuyện chữ nghĩa, nhà cháu có đưa ra cái ví dụ “cư vi” của Đài tiếng nói VN. Phải thật thà thế này: dân ta dễ tính. Chuyện rành rành là vậy, có cả văn bản lẫn âm thanh, nhưng vẫn có những bác xuê xoa bảo có nhẽ đài rút tít khác thường để câu khách, v.v.. Nhà cháu chỉ xin ngỏ thêm rằng, nếu đài rút tít kiểu ấy thì đài vừa dốt, vừa tự coi rẻ giá trị của một đài quốc gia.

Mà thôi, không bàn chuyện ấy nữa, còn nhiều việc thiện đáng quan tâm hơn. Không nhàn rỗi bởi còn lo cuộc mưu sinh, nhưng nếu rỗi rãi, nhà cháu chả hơi đâu tỉ mỉ ngồi đếm Trấn Thành đã bao lần khóc lóc, cô diễn viên nọ hoặc anh diễn viên kia đã mấy lần lấy chồng lấy vợ. Sự nhảm và kiểu thông tin nhảm thế, xứ này đã “bội thực” rồi, thêm nữa làm gì.

Cũng chuyện chữ nghĩa, nhưng hệ trọng hơn bởi liên quan đến cả quốc hội, cả bộ máy cai trị. Chắc nhiều người đọc báo nghe đài đã thấy không ít phóng viên trích dẫn điều trong Bộ luật Hình sự về tội của cán bộ sai phạm “khi thi hành công vụ”. Điều 356 Bộ luật Hình sự (năm 2015) ghi rõ “Tội lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ”. Mới nghe, mới coi thì thấy có vẻ bình thường, nhưng với người rành tiếng Việt thì nó rất… mắc cười.

Nhàn cư vi thiện

Các cụ xưa có câu “nhàn cư vi bất thiện”, nghĩa là khi con người ta không có việc gì tử tế làm, cứ nhàn nhã rảnh rỗi quá sẽ sinh làm điều không hay không tốt. Vì vậy, đối với đám người, nhất là dân chúng, cứ phải giao thật nhiều việc bắt chúng làm, để chúng không có thời gian rảnh rỗi nghĩ ngợi hoặc ngứa chân ngứa tay làm điều này nọ. Mọi cuộc thi đua, mọi phong trào, cuộc ra quân ra qiếc, áo đỏ áo xanh chiến dịch này nọ cũng đều nhằm đến mục đích sâu xa ấy.

Những chế độ độc tài hoặc “độc tài che đậy” đều rất thạo ngón nghề cai trị này. Nghe kể, ở Triều Tiên, từ thời Kim Nhật Thành, qua Kim Chính Nhật, tới Kim Chính Ân (Jong-un), các bạn í đều bắt dân ban ngày làm hết thời gian quy định, tối về ăn uống xong là phải đi tập trung sinh hoạt văn nghệ, ca hát nhảy nhót. Ai không biết cứ tưởng chính quyền tốt quá, hết sức chăm lo đời sống văn hóa tinh thần của dân chúng, đời sống văn hóa quá cao, nhưng đâu biết mẹo ấy đã vắt kiệt tinh thần, ý chí, suy nghĩ của con người, khiến họ không còn có tí thời gian nào mà nghĩ ngợi nữa, nghĩ về chế độ, về lãnh tụ, về đảng, về thân phận… lại càng không. Cứ thế ngày qua ngày, tháng qua tháng, năm này qua năm khác, con người chỉ còn như cái máy được lập trình: làm việc - ăn uống - ca hát - ngủ nghê - làm việc - ăn uống… Với dân chúng như thế, chế độ vững như bàn thạch, 100% dân tin yêu đảng, nguyện suốt đời theo đảng, ơn đảng ơn chính phủ.