Xương gà Thủ Thiêm

Vụ Thủ Thiêm chính thực là cái xương gà mắc ở cổ, “khạc chẳng ra cho, nuốt chẳng vào” chứ không phải miếng gân gà. Gân còn có thể ăn được, đằng này xương thì chịu.

Hôm qua 17.6, người ta lại tổ chức cuộc gặp giữa đại diện Thanh tra chính phủ (cùng ông nọ bà kia liên quan) với dân Thủ Thiêm bị mất đất. Cả ngàn người bị mất đất nhưng chỉ cho 20 người tham dự, riêng điều này đã báo trước sự thất bại của sự kiện rồi. Người trong cuộc không được nói ra những phẫn uất của mình và gia đình mình, dù có tổ chức vạn cuộc đối mặt nữa cũng chả đi đến đâu. Xương gà vẫn hóc ở cổ, đừng hòng khạc ra.

Nói thẳng, tất cả những “cuộc gặp Thủ Thiêm” từ trước tới nay đều thất bại khi hai bên, nhất là phía nhà nước, giữ nguyên quan điểm và thái độ bề trên ban đầu. Đã bao nhiêu cuộc gặp, không đếm hết được, chỉ còn lại những Nguyễn Thiện Nhân, Nguyễn Thị Quyết Tâm, Đặng Công Huẩn, Phan Nguyễn Như Khuê, Tất Thành Cang, Nguyễn Thành Phong… với những lời hứa gió bay “tôi không lừa bà con đâu” và sự ê chề, bị khinh bỉ. Và tất nhiên còn cả hàng ngàn dân Thủ Thiêm sống trong nỗi bất bình ngày càng tăng và lòng tin cạn dần.

Nhặt nhạnh

Trước khi đưa tiếp bài về "Văn hóa", nhà cháu nhặt nhạnh vài điều này đã.

-Hai ngày qua, chính quyền Sài Gòn tổ chức bán đấu giá hàng chục nghìn mét vuông đất ở Thủ Thiêm, giá mỗi mét vuông lên tới cả tỉ đồng (báo thì nói 1 tỉ, báo nói tỉ 2, báo nói 2 tỉ, thậm chí có báo khẳng định là 2 tỉ 4, nhưng chung quy lại đều trên 1 tỉ). Vẫn biết để có giá ấy, người ta đã bỏ ra nhiều tiền xây dựng hạ tầng (đường sá, điện nước...) tạo nên giá trị gia tăng, nhưng có mấy ai nhớ lại lúc người dân Thủ Thiêm bị cướp đất (mà nhà cai trị gọi bằng từ mỹ miều giải tỏa đền bù), giá bèo mỗi mét vuông chỉ vài tô phở không. Cướp của dân là lời nhất.

 
-Nguyễn Đức Chung chủ tịch Hà Nội ra tòa, tất nhiên do sai phạm của y, nhưng cần thấy rằng đó là để trả tội lỗi mà y đã gây ra, đã tham gia trong vụ Đồng Tâm (sắp 2 năm tròn). Luật nhân quả, luật trời, làm ác phải tội, phải trả giá, không kẻ nào tránh được. Chỉ hơn 1 năm sau vụ việc, trời bắt Chung đền tội ngay. Kẻ nào đó nghĩ rằng mình lọt lưới là nhầm to. Lưới trời lồng lộng, thưa mà khó thoát, không sớm thì muộn, mà chả muộn lắm đâu, không hẳn cứ phải ra tòa.

-Trước tòa, đám quan lại như Trần Vĩnh Tuyến, Nguyễn Thành Tài, Nguyễn Đức Chung đều thiếu tư cách, hèn hạ, không dám mình làm mình chịu, tự gánh vác hậu quả hành vi của mình. So với Vũ nhôm, hoặc thậm chí trùm ma túy Văn Kính Dương cũng còn kém xa, chứ làm sao so được với con người trượng nghĩa hiên ngang như Trương Duy Nhất.

Nguyễn Thông

Đất, tội lỗi, và sự khốn cùng

Hôm nay 6.12, Sài Gòn mở phiên tòa xử đám quan chức ăn đất. Nhân vật chính là phó chủ tịch thành phố Trần Vĩnh Tuyến, cùng đám quan tham Lê Tấn Hùng em cựu bí thư Thành ủy Lê Thanh Hải...

Sắp tới, cựu phó bí thư thường trực Thành ủy Tất Thành Cang cũng được ưu tiên nhận tội. Và còn nhiều kẻ nữa trong bộ máy cai trị phải đối mặt với pháp luật, dù dân chúng không tin vào pháp luật xứ này cho lắm.

Không chỉ Tuyến, Cang, Hùng, những Nguyễn Thành Tài, rồi thượng tướng đô đốc Nguyễn Văn Hiến, đám đầu lĩnh chính quyền ở Khánh Hòa, Đà Nẵng... đều chết nghẹn bởi đất. Đất là cái mồ chôn sự nghiệp, danh tiếng của chúng. Nhưng đất cũng đẩy dân chúng lương thiện vào sự khốn cùng. Lôi kẻ phạm tội ra vành móng ngựa thì đồng thời cũng phải trả lại quyền lợi chính đáng cho người dân bị tước đoạt đất đai.

Nhớ trong quyển sách hồi nào, cuốn "Những con đường đói khát" của nhà văn Brazil G.Amado có dẫn lại câu của nhà thơ Petofi (Hungary) "Đất hỡi, mi ăn gì mà quá khát/Sao uống nhiều nước mắt, máu tươi", rất đúng với hiện trạng đất và người ở xứ ta nhiều năm nay.

Thờ ơ với Thủ Thiêm

Cái chính quyền trung ương ở xứ này, mỗi khi có việc động dao động thớt ăn uống chè chén là mau mắn điểm danh có mặt ngay, chả lọt suất nào. Họp bàn thì tinh dững bàn làm thế nào huy động được vàng được tiền trong dân, thuế khóa sẽ tăng làm sao, vơ vét cái gì, ngân sách chia cho mâm nào... Tất tật đều móc từ dân, nhờ cậy sức dân.

Khi dân bị tai vạ, nó cứ mất mặt biệt tăm, đẩy cho đám tay chân phía dưới mặc sức hứa hẹn, thề thốt, xin lỗi, kể lể vòng vo câu giờ, kệ sự phẫn nộ trong lòng dân ngày một bốc cao.

Vụ Thủ Thiêm là rõ nhất. Đã biết vụ này không thể để chính quyền địa phương "múa tay trong bị" bởi chúng dính dáng liên kết với nhau, che chở nhau, không dễ gì dứt khoát làm rõ trắng đen, nhưng chính quyền trung ương, ngoài việc cử mấy chú thanh tra làm phép lấy lệ thì chưa hề có động thái nào vì dân, giải nỗi oan khuất cho dân. Nó cứ mũ ni che tai, nhắm tịt mắt trước một Thủ Thiêm mỗi ngày thêm nóng bỏng.

Một sự việc kéo dài cực kỳ hệ trọng như vụ Thủ Thiêm, lẽ ra phải chính những vị trong tứ trụ, tam trụ, phải đích thân tổng bí thư, chủ tịch nước, thủ tướng lên tiếng, chỉ đạo, nếu chưa giải quyết được ngay thì ít nhất cũng có tác dụng an dân, tạo cho dân sự tin tưởng ở cấp cao nhất chính quyền trung ương, đằng này họ cứ cố tình lẩn tránh, coi như không phải việc của mình, xem như đó chỉ là chuyện vặt, chuyện nhỏ, không đáng kể, không đáng bận tâm.

Một người dân Thủ Thiêm nói với tôi, rằng không chờ đợi được gì ở cái chính quyền trung ương này. Còn chính quyền địa phương thì hết hy vọng ở nó rồi. Cái nhọt Thủ Thiêm không chóng thì chầy sẽ bể.

Nguyễn Thông

Di sản bị lãng phí

Nhà hát TP.HCM (còn gọi là nhà hát lớn, nhà hát thành phố) ở trung tâm Sài Gòn, do người Pháp xây từ năm 1900, tới nay vẫn là một mẫu mực về công trình kiến trúc, đặc biệt là kiến trúc dùng cho hoạt động nghệ thuật.

Với hơn 1.000 chỗ ngồi (cả trệt lẫn lầu, ban đầu theo thiết kế của Pháp là 1.800 chỗ, sau bị sửa chữa, bớt dần), nhà hát đủ để tổ chức những hoạt động nghệ thuật, nhất là nghệ thuật hàn lâm, bác học, kinh điển bởi việc xây dựng đã đáp ứng chủ yếu cho nhu cầu này. Nếu chính quyền muốn có một nhà hát cho việc thưởng thức nhạc giao hưởng thì thiết nghĩ hiện tại không nơi nào phù hợp và tốt hơn nhà hát này.

Đừng nghĩ phải có một nhà hát giao hưởng riêng. Xứ này đa phần là dân chúng cần lao, không ai rỗi hơi đêm nào cũng đi nghe giao hưởng. Mà ngay cả nếu có dàn nhạc giao hưởng, không phải đêm nào cũng diễn, diễn quanh năm suốt tháng.

Nhà hát hiện tại, tốt thế, đẹp thế, phù hợp thế, vị trí đắc địa thế, vậy nhưng chỉ hoạt động cầm chừng, chập chờn sáng tối, lúc đóng lúc mở, chủ yếu chỉ cho thuê tổ chức sự kiện, hội họp, liên hoan không dính gì tới nghệ thuật. Đó là sự quản lý thiếu văn hóa, tùy tiện, lãng phí.

Đề nghị nhà cai trị hãy trả nhà hát lớn về đúng vai trò và chức năng của nó, tạm dừng ngay việc thực hiện dự án xây nhà hát bên đất Thủ Thiêm. Khi nào hội đủ điều kiện, cả về nhu cầu, tiền bạc, tâm tư dân chúng, v.v.. thì hãy tính đến xây cái mới. Cố tình nhắm mắt làm bừa, cũng chỉ là kiểu theo đòi trọc phú học làm sang mà thôi.

Nguyễn Thông

Nhà hát Thủ Thiêm và cái gốc của âm nhạc

Tôi muốn nói với ông Bí thư Nguyễn Thiện Nhân thế này: 

Tôi hoàn toàn đồng tình với ông việc xây nhà hát và bồi thường cho dân là hai chuyện khác nhau.
Quá đúng, cái nào phải ra cái ấy, đừng có linh tinh.

Tôi cũng đồng tình với ông Nhân và cả ông Phong chủ tịch khi các ông bảo rằng dự án nhà hát đã có từ rất lâu rồi, hơn chục năm nay rồi, đến giờ mới triển khai cũng đã là chậm, là muộn.

Quá đúng, rất muộn là đằng khác, phải làm thôi.

Nhưng, vâng ạ, tôi có tí "nhưng", các ông cần nghe cho rõ: 

Cả việc xây nhà hát lẫn việc bồi thường có điểm giống nhau, đó là: Thủ Thiêm, và tiền.

Người dân ở Thủ thiêm bị cướp đất, đòi mà không được giải quyết rốt ráo những 20 năm nay rồi, đến bây giờ đang vẫn rất bức xúc, đang sôi sùng sục, sao không thấy nói? Dự án đòi đất này dài và lâu hơn dự án nhà hát nhiều.

Tiền trả cho dân, những đồng tiền chính đáng từ mồ hôi nước mắt, từ số phận cha ông họ, sao không thấy trả, cứ ngâm mãi, ngâm mãi, neo đến bao giờ? Tiền này cần kíp hơn tiền chi cho nhà hát nhiều.

Và cái chính là trong khi Thủ Thiêm còn vang tiếng khóc hờn oán ngất trời, chỉ thiếu điều dân và chính quyền hò hét lôi nhau ra ngã ba Cát Lái nện nhau "lành làm gáo, vỡ làm muôi", thì các ông lại định xây nhà hát vang những âm điệu du dương réo rắt cho át tiếng oán hờn kia. Ông có nhớ cụ Nguyễn Trãi xưa nói về cái gốc của nhạc là gì không, hở ông Nhân?

Tôi trích một đoạn cho ông ngẫm nhé: "Thần vâng chiếu soạn nhạc, không dám không dốc hết tâm sức. Nhưng vì học thuật nông cạn, sợ rằng trong khoảng thanh luật , khó được hài hòa. Xin bệ hạ yêu nuôi muôn dân, để chốn xóm thôn không còn tiếng oán hận buồn than, như thế mới không mất cái gốc của nhạc”. (Đại Việt sử ký toàn thư, bản kỷ, quyển 19).

Còn ông làm ngược lại. Chán ông như cơm nếp nát ăn kèm thịt mỡ, ông ạ.

Không làm gì được những điều tốt thiết thực cho dân, thì tụt mẹ nó xuống đi, cứ đứng bấm bấm điện thoại nhắn tin, ngứa mắt, dở hơi bỏ mẹ.

Nguyễn Thông

Thủ Thiêm và làng Mùi

Sau 20 năm vụ chính quyền cướp đất của dân ở Thủ Thiêm, nay đã có kết luận chính thức của Thanh tra chính phủ. Kết luận không chỉ ra được cụ thể "tội ác" của đứa nào, chỉ đề nghị thủ tướng xem xét xử lý những người liên quan.

Tôi đồ rằng sau 20 năm nữa, nếu chính thể dạng này còn tồn tại, thủ tướng (khi ấy không biết là lão XYZ nào) sẽ chính thức kết luận đã xem xét và tiếp tục đề nghị bộ chính trị xử lý, thi hành kỷ luật, rồi khoảng 20 năm nữa sẽ có kỷ luật cách chức những nguyên, những cố, những mồ ma, hồn ma bóng quỷ và con vịt giời.

Cuối cùng chỉ dân Thủ Thiêm gánh chịu cái quy trình khốn nạn ấy. Điều mà họ nhận được trên thực tế là đất bị cướp, nhà bị tan, ruộng vườn bị mất, mồ mả bị đào bới, tài sản do ông cha bao đời truyền lại cho con cháu bị cướp sạch, cha mẹ vợ chồng con cái thì sống vất vơ vất vưởng "tạm cư"; và nhận được những lời hứa hão của nhiều nhiệm kỳ con ma nhà họ hứa.

Rồi cuối cùng cũng chẳng chết đứa có quyền nào, chỉ chết dân Thủ Thiêm.

Vụ Thủ Thiêm có thể được coi là một trong những tấn bi - hài kịch lớn nhất của chế độ này suốt gần nửa thế kỷ qua.

Những xử lý thanh tra điều tra hứa nhăng hứa cuội của nhà cai trị với vụ Thủ Thiêm làm tôi sực nhớ tới cuộc cách mạng được Lỗ Tấn viết trong AQ chính truyện. Làng Mùi vật vã với phong trào cách mạng, dân chúng hy vọng sẽ có thay đổi, nhưng rốt cuộc các cụ cố họ Triệu, họ Tiền vẫn y nguyên, lão Tây giả vẫn là lão Tây giả, còn đám dưới đáy xã hội như AQ, vú Ngò, cu D, Vương râu xồm... càng bị đẩy vào chân tường, và nhận bản án tử hình, chết mà chưa kịp sống.

Nguyễn Thông

Thủ Thiêm (phần 3, cuối)

Một vùng đất nghèo khó và khá yên bình như Thủ Thiêm (Sài Gòn) sẽ cứ lặng lặng cựa mình chuyển đổi dần nếu nó không mắc phải cái nghiệp. Nghiệp không tránh khỏi bởi nằm sát nách nội ô Sài Gòn, nơi đô thành hiện đại, hoành tráng, sôi động bậc nhất nước. Nhưng nếu chỉ có thế thì cũng chưa đủ thành nghiệp chướng, chưa bị nghiệp hành, bằng chứng là suốt trăm năm trải qua thời Pháp, thời Mỹ - Việt Nam cộng hòa (một thời gian dài vẫn bị chính quyền mới gọi là ngụy), nó vẫn cứ khá bình yên, lầm lụi với những phận đời thương khó, với nhà thấp nhỏ lè tè ẩn sau sắc xanh mênh mông của ngút ngàn dừa nước, ô rô, bần đước.

Tới khi cả nước này hăm hở kéo nhau vào sự đổi mới, mở cửa, chuyển mình từ đất đai và tài nguyên, thì nghiệp của Thủ Thiêm không còn mù mờ, ẩn hiện, sương khói ảo ảnh gì nữa, mà hiển hiện thành những thứ rất cụ thể. Vùng đất nghèo bỗng nhiên như gặp trận động đất, bị xâu xé tan tác chia lìa. Những đổ vỡ, tang thương, đau đớn, uất ức, căm giận, dồn nén, mất mát, khiếu kiện, chùa bị đập, nhà thơ bị đe phá, cây cối bị chặt, mồ mả động dời… được che giấu phía sau vẻ ngoài thay đổi bằng nhà cao chót vót mọc lên chỗ này chỗ nọ, đường sá mở mang, cầu cống nối thông kênh rạch. Người ngoài nhìn vào sẽ dễ có cảm tưởng một vùng đất thay da đổi thịt, hạnh phúc, sung sướng, thỏa mãn sự thèm thuồng mơ ước. Không phải người trong cuộc sẽ khó biết cái giá phải trả đau đớn và uất ức thế nào.

Hồi còn tòng sự ở báo Thanh Niên, tôi thân tình với một anh ở phòng kỹ thuật, Lương Quốc Hưng. Nhà Hưng bên Thủ Thiêm, nằm ngay trong vùng mà dân Sài Gòn quen gọi là bán đảo. Nhớ hồi cuối thập niên 90 gì đó, gia đình y có việc hiếu, chúng tôi kéo nhau sang thắp nén hương cho người đã khuất. Đi vào buổi tối, qua cầu Sài Gòn rồi rẽ phải, cứ vòng vèo lặn lội trong rừng cây lá mãi mới tới nơi. Ếch nhái ì ọp tưởng không bao giờ không dứt. Cả nhà cả vườn cả ruộng nhà y rộng mênh mông, phải vài nghìn mét vuông. Đủ thức cây trái, gà vịt thả đầy. Chẳng bõ cái công chạy xe gần chục cây số mới tới cơ quan, chịu tiếng dân vùng sâu vùng xa. Chúng tôi đùa gọi Hưng là địa chủ, y cười bẽn lẽn, thật thà bảo chừng ấy đất cũng chẳng bằng một cái nền nhà ống trên đường Cống Quỳnh (nơi cơ quan đóng).

Thủ Thiêm (phần 2)

Kể sau cái đận cùng ông anh sĩ quan biên phòng đồn Nhà Rồng đứng bên bờ tây sông Sài Gòn nhìn sang mạn đông vào tháng 4.1977 ấy, vùng đất Thủ Thiêm trong tôi rất mờ nhạt, có lúc bặt hẳn đi. Cũng khá nhiều lần từ Chợ Lớn đạp xe mò lên chơi tận bến Bạch Đằng, ngắm coi những bảng quảng cáo đèn lập lòe xanh đỏ ven kia sông, thấy phía sau đám nhấp nháy ấy vẫn là màn đêm tối thẫm mênh mông. Sau tháng 4.1975 bản đồ hành chính không có quận 2, vùng Thủ Thiêm quận 2 bây giờ suốt bao năm một phần thuộc quận Thủ Đức, một phần thuộc huyện Nhà Bè. TP.HCM thời đó các quận số chỉ có 1, 3, 4, 5, 6, 8, 10, 11, chưa có 2, 7, 9, 12 như hiện nay. Nhiều lúc tôi thắc mắc tại sao các bác nhà ta lại đánh số nhảy cóc thế nhưng rồi cuộc mưu sinh bận rộn, chưa có lúc rảnh rỗi lật tìm tài liệu để giải đáp sự tò mò.

Bẵng đi gần chục năm, chính xác là mãi tới năm 1985 tôi mới có dịp lần sang đất Thủ Thiêm. Chả là có ông em rể họ, Đinh Văn Thọ, thủy thủ phó tàu Thái Bình thuộc công ty vận tải viễn dương Vosco. Tàu y vừa đi Nhật về, nhưng không cập bến cảng kho 5 đường Trịnh Minh Thế - Nguyễn Tất Thành như mọi bận mà neo tận ngoài sông, phía bờ Thủ Thiêm. Hình như chuyến ấy anh em khuân đồ “sì cơn hen” Nhật về hơi nhiều, hơi lố nên bị ách lại chưa cho vào bờ, để mấy chú hải quan thuế vụ lên kiểm tra kiếm chút ít đã.

Thọ bắt đò vào bờ, khệ nệ khuân lên cho tôi một bọc quà tướng đủ món ăn chơi của bọn tư bản, những sô cô la, thuốc Dunhill, 3 số, bia Asahi, dầu nóng hiệu đại bàng, lố ly thủy tinh Nhật… Dù Thọ bảo chả đáng bao nhiêu, em chỉ cần bán con 81 kim vàng giọt lệ kia thì anh em mình ăn nhòe, nhưng thú thật những sơn hào hải vị ấy vợ chồng tôi chỉ dám ngắm cho thỏa thuê rồi sau đó đem ra ngã sáu Chợ Lớn tham gia thị trường tự do. Cái mồm mình mà ăn sô cô la, hút thuốc 3 số, thuốc Dunhill nó phí đi, trong khi hai gói 3 số ấy có thể đủ tiền mua gạo cho cả tuần. Suốt tháng vừa rồi, cả nhà chỉ có 5 ký gạo hẩm lẫn tinh hạt cỏ, số tiêu chuẩn khẩu phần lương thực còn lại bị thay bằng hạt bo bo, củ sắn, nên thèm cơm lắm. Bà xã tôi thì thầm, mỗi lần chú Thọ đi cứu nước cứu nhà về, nhà mình cũng được thơm lây, lại có mùi cơm, anh ạ.

Thủ Thiêm

Có lẽ tra trên Gu gồ thời điểm này, Thủ Thiêm là từ nóng sốt nhất. Nóng cháy mạng.

Thằng con tôi bình luận toàn dân đang quan tâm đến những gì đã và đang xảy ra ở Thủ Thiêm. Giống như người ta từng hồi hộp, lo âu, buồn đau theo dõi những thứ diễn ra ở tỉnh Thái Bình năm 1997, Tiên Lãng Hải Phòng năm 2012, Dương Nội Hà Đông năm 2013, Văn Giang Hưng Yên năm 2014, xã Đồng Tâm, huyện Mỹ Đức ở Hà Nội năm 2017... Những trang sử viết bằng đất thấm máu và nước mắt người dân cứ nối ngày một dày, không biết bao giờ mới chấm dứt. Tất cả đều xảy ra dưới chính thể treo câu slogan “của dân, vì dân, cho dân, do dân” được cả bộ máy cai trị tụng niệm hằng ngày. Đổ bao nhiêu xương máu cốt xóa được một đồng Nọc Nạn nhưng sau đó lại sinh ra muôn nghìn đồng Nọc Nạn khác.

Tôi tận mắt thấy Thủ Thiêm cách nay vừa đúng 41 năm, hình như hơi bị sớm so với nhiều người bắc. Chả là cuối tháng 4.1977 tôi khăn gói ba lô (toàn bộ hành trang chỉ có một chiếc ba lô lép kẹp, đựng 2 bộ quần áo, cái màn đơn và chăn đơn, vài quyển sách quý) xuống tàu biển khách Thống Nhất trực chỉ Sài Gòn. Lên bến Nhà Rồng được ông anh trung úy biên phòng Nguyễn Quốc Vương bạn của anh trai tôi đón, cho tắm rửa ăn uống tử tế, sáng hôm sau đưa đi một vòng chiêm ngưỡng Sài Gòn hoa lệ trước khi về nơi nhận việc. Tôi khoác ba lô ngồi sau ba ga, hai anh em rong ruổi xe đạp trên đường Hàm Nghi, vòng tới chợ Bến Thành, ngược lên đường Nguyễn Huệ, ra bến Bạch Đằng. Chỉ cái cột cao cao, anh Vương bảo đó là cột cờ Thủ Ngữ, nhích xuống dưới tí nữa là bến đò Thủ Thiêm. Ngó sang bên kia sông, anh nói đó là Thủ Thiêm, đò nối sang bên ấy. Ôi cái con đò Thủ Thiêm mà tôi từng được nghe từ hồi nảo hồi nào.

Tôi ngắm Thủ Thiêm trong lúc mặt trời đã lên hơn con sào, cả một vùng mênh mông chỉ um tùm cây cối xanh ngắt, vài ba căn nhà thấp lè tè, đường ven sông thưa thớt người đi. Giống như một vùng đất bị bỏ hoang, đất chết, thiếu sinh khí. Thật lạ, bên này, bờ tây sông Sài Gòn nhà cao cửa rộng, lô nhô chọc trời, phố phường xe cộ người ngợm chen chúc đi lại nườm nượp như mắc cửi, còn bên kia, chỉ cách một con sông rộng gần 200 mét lại là xứ đìu hiu xơ xác nghèo nàn thảm hại. Anh Vương bảo bên ấy là đất của Việt cộng, làm sao mà phát triển như bên này được. Phải công nhận Việt cộng giỏi, bám ngay sát nách thủ đô mà chính quyền Sài Gòn không làm gì được. Giờ bần thần nhớ lại lời bác cựu sĩ quan biên phòng, sực nghĩ hóa ra dân bên ấy phần lớn đều có công với cách mạng cả, họ đã chở che mấy anh giải phóng, biệt động, đặc công; nay con cháu thế hệ kế tiếp mấy anh lại xuống tay chiếm đất đuổi họ ra khỏi nơi đã “che bộ đội, vây quân thù”. (còn tiếp)

Nguyễn Thông