Tôi vừa đọc trên một tờ báo uy tín vào loại hàng đầu xứ ta, khi
tường thuật buổi Bí thư Thành ủy Đinh La Thăng làm việc với Công an
TP.HCM có thuật rằng bí thư chỉ đạo trong 3 tháng phải giảm thiểu tối đa
tình hình tội phạm.
Không phải đang có phong trào khen anh
Thăng mà tôi a dua, nhưng tôi nghĩ rằng một người có trình độ như anh ấy
mà tôi biết lâu nay có lẽ không dùng cụm từ sai “giảm thiểu tối đa”, mà
do p
hóng viên viết tán vào thôi, lọt sang tay một biên tập viên chưa cứng nên mới có câu đó trên mặt báo.
Trong cụm từ “giảm thiểu tối đa” ta thấy toàn từ Hán Việt. Trong
đó, tối có nghĩa là hết sức, hết mức, để chỉ sự vô hạn; ví dụ: tối ưu
(tốt nhất), tối mật (bí mật nhất), quy chế tối huệ quốc (quy chế cho
nước được nhiều ưu đãi nhất). Đa là nhiều, lắm; tối đa là nhiều nhất,
nhiều hết mức; ví dụ: đa mưu là lắm mưu, đa dục là nhiều ham muốn, ham
muốn hết mức. Văn cổ có câu “quý hồ tinh, bất quý hồ đa”, tức là chỉ cần
tinh chất mà không cần nhiều, thà ít mà chất lượng cao, còn hơn nhiều
mà thấp; hoặc truyện dân gian có câu “đa mao thiểu nhục, tắc phù” nghĩa
là nhiều lông ít thịt thì nổi (trong truyện, câu này để chỉ con vịt.
Nghe anh thư sinh nói vậy, anh ít chữ mới vặn thế cái thuyền kia thì
lông đâu thịt đâu mà nó vẫn nổi). Đối lập với đa là thiểu. Thiểu nghĩa
là ít. Ví dụ thiểu số là số ít; dân tộc thiểu số tức là dân tộc có ít
người (so với người Kinh); thiểu năng là khả năng, năng lực, cái sức làm
bị hạn chế; tối thiểu là ít nhất.
Theo cái cách dùng từ của
nhà báo kia, có thể tạm hiểu “giảm thiểu tối đa” tức là hạ xuống, giảm
xuống còn ít nhất. Nhưng khổ nỗi, không ai lại trái khoáy cưỡng ép, gán
ghép thiểu với đa vào nhau như vậy. Đã ít chữ, hiểu không hết, thì tại
sao không diễn đạt đơn giản “kéo giảm tình trạng tội phạm xuống mức thấp
nhất”.
Có lẽ các chi hội nhà báo cần tổ chức lớp bồi dưỡng về từ Hán Việt cho phóng viên và biên tập viên của báo mình.
Nguyễn Thông
