Chuyện núi Chè

Mấy hôm rồi, mỏi mệt với cuộc mưu sinh, tôi kiếm cách mò về quê cũ vài ngày, giống như một cuộc chạy trốn chính mình. May mà quê hương thôn dã yên bình đã cứu vớt tôi, bao dung đón đứa con tha phương đi đã quá lâu rồi.

Làng Trà Phương quê tôi nằm ngay chân núi Chè (núi Trà Phương, huyện Kiến Thụy, Hải Phòng). Núi Chè với núi Đối (ven sông Đa Độ, nơi người ta vừa bắt được con ba ba nặng mấy chục ký) như hai hòn núi đá sinh đôi. Thật kỳ lạ, giữa vùng đồng bằng mênh mông chỉ có ruộng và đầm lầy, ao chuôm, tự dưng nhô lên hai ngọn núi đá sừng sững. Hồi nhỏ, nghe bu tôi kể rằng bà chúa Chè gánh đá đi lấp biển Đồ Sơn – Bàng La, chỗ cửa sông Văn Úc, đến đây thì gãy đòn gánh, đành phải bỏ đó thành 2 ngọn núi. Hồi học đại học, tôi đùa với bọn Xuân Ba, Bá Tân… rằng mình là người miền núi, cũng giống như anh Ma Duy Giang vậy, thế mà ối đứa tin.

Núi Chè cao hơn 5 chục mét, chạy dài gần cây số, tinh đá là đá. Trên núi có hang Bà Chúa, phía bắc núi gần làng Xuân La xã Thanh Sơn có hai cây quéo cổ thụ to cả mấy người ôm. Sau này hồi giữa những năm 60 công binh Trung Quốc sang đục rỗng quả núi làm hầm chứa đại bác chĩa nòng ra biển để bắn tàu chiến Mỹ. Nhưng tôi chưa thấy bắn được phát nào, chỉ nghe đồn rằng bọn nó sang đào bới của cải do tổ tiên nó chôn giấu từ thời xửa thời xưa. Nếu đúng vậy thì quả là kỳ công bởi đục rỗng hòn núi đâu phải chuyện đùa.

Nét đẹp trên xe buýt

Có đi mới biết. Những người cả đời chỉ ngồi ô tô con hoặc chạy xe máy sẽ không biết vẻ đẹp hằng ngày trên xe buýt.

 
Ở Sài Gòn, xe buýt có chỗ dành riêng cho người già, trẻ con, người tàn tật, phụ nữ có bầu. Tôi thỉnh thoảng đi xe buýt, thấy cũng có người vô tâm hoặc cố ý ngồi vào mấy hàng ghế đó, nhưng nhìn chung là tự hiểu chỗ đó không phải của mình, chấp nhận đứng dù ghế ấy còn trống. Đó là vẻ đẹp.

Tôi vừa có dịp đi xe buýt Hà Nội, mấy tuyến liên tục, người lên xuống nườm nượp nhưng hầu hết bạn trẻ đều có ý thức nhường ghế cho người già. Các bạn rất tự giác, đang ngồi, dù đường còn xa nhưng thấy người già là tự giác đứng lên, mời người lớn tuổi ngồi vào. Một chuyến xe có khi cả chục hành vi như vậy. Không đợi phụ xe nhắc nhở, họ chủ động đứng lên, kêu ông ơi, bà ơi, bác ơi, rồi mời vào chỗ của họ. Thật đáng yêu.

Đừng chỉ để ý chuyện móc túi rạch đồ trên xe buýt, xe chật chội, tiện gnhi kém, hay gây tai nạn... để mà u ám buồn rầu. Tôi thấy thế giới con người trên xe buýt dễ thương và đáng trọng lắm. Những con người bình dân, trẻ trung ấy làm ta thêm yêu cuộc sống.

Nguyễn Thông

Không thể và có thể

    Trong ngôn ngữ Việt, thỉnh thoảng người ta dùng từ “hy hữu” (hiếm có) để chỉ sự việc hoặc điều gì đó hiếm khi xảy ra. Nhưng nói như một vị bác sĩ (ông Vũ Bá Quyết, Giám đốc Bệnh viện Phụ sản Trung ương, khi bàn về vụ nữ tử tù có thai) thì hy hữu không có nghĩa là không có. Tức là chỉ hiếm, thậm chí cực kỳ hiếm thôi chứ vẫn có. Tôi hoàn toàn đồng ý với bác sĩ Quyết bởi thấy ở xứ ta còn có những chuyện lẽ ra không thể nào xảy ra được nhưng vẫn cứ xảy ra. Chẳng hạn phóng xe ngược chiều trên đường cao tốc. Nói một cách tự ti, hình như những chuyện như vậy chỉ có ở Việt Nam.

    Ai chả biết tình trạng giao thông ở nước ta lâu nay, cho tới tận bây giờ, và không biết sẽ kéo dài tới khi nào, rất lộn xộn. Tai nạn giao thông xảy ra như cơm bữa, người chết nhiều đến mức dư luận cũng chả thèm giật mình nữa. Luật lệ giao thông đủ cả, chỉ có điều người ta không tôn trọng, người ta nhờn luật. Nhờn đến mức xem thường tất tật, coi mình là ông giời, muốn là làm, đố ai cản.

    Hơn chục năm trở lại đây, hệ thống đường sá được xây dựng với tốc độ chóng mặt, đặc biệt là những con đường cao tốc không chỉ tác động mạnh mẽ thúc đẩy nền kinh tế mà còn làm thay đổi bộ mặt xã hội, tạo nên những vẻ đẹp hiện đại, kỳ diệu của một đất nước đang trên đà phát triển. Các đường cao tốc: TP.HCM - Trung Lương, Cầu Giẽ - Ninh Bình, Nhật Tân - Nội Bài, Nội Bài - Lào Cai, Long Thành - Dầu Giây… như bàn tay xòe ra ôm lấy mọi miền Tổ quốc. Tuy nhiên, bên cạnh niềm vui lớn lao ấy là điều đáng buồn: con người không theo kịp tốc độ của thời đại, hay nói cách khác, người rất vênh với con đường hiện đại.

Mỹ hay Hoa Kỳ, thoát Trung hay thoát Tàu?

Tháng 5 tới, ông Tổng thống Obama sẽ thăm Việt Nam. Nguyên thủ một siêu cường đến thăm, có lẽ việc đón rước sẽ linh đình, hoành tráng lắm. Tôi chỉ muốn góp ý thêm điều này:

Trên báo chí truyền thông, trên rất nhiều văn bản của nhà nước ta, hiện có 2 cách gọi nước Mỹ: Mỹ và Hoa Kỳ. Theo tôi, cần thống nhất lại, chứ để thế linh tinh quá.

Lại nhớ hồi ông Nguyễn Phú Trọng qua thăm Mỹ, các cơ quan báo chí được nhắc phải gọi là Hoa Kỳ, tôi thấy bật cười. Có người giải thích, gọi thế cũng để biểu hiện dần sự thoát Trung, tôi càng mắc cười.

Cờ (quốc kỳ) nước Mỹ có nhiều sao, trông như những bông hoa, nên được gọi nôm na là cờ hoa, nước có lá cờ ấy được gọi là nước cờ hoa, xứ cờ hoa. Nhưng đừng tưởng đó là thuần Việt, cách đó cũng do người Tàu nó gọi, nó đặt là Hoa Kỳ, Hoa Kỳ quốc, còn ta chỉ bắt chước nó thôi. Gọi một quốc gia bằng cái tên như thế, trước hết là thiếu nghiêm túc, cũng chả khác gì ta gọi Triều Tiên là nước củ sâm, Hàn Quốc là nước kim chi; sau nữa, vẫn học đòi Tàu mà thoát Trung thì thoát cái gì.

Mỹ cũng là cách gọi do người Tàu đặt ra, lấy từ cụm từ Mỹ Lợi Kiên (phiên âm tiếng Tàu của từ American) nhưng lâu nay Việt Nam dùng danh từ này quá quen rồi, ví dụ đế quốc Mỹ, hội Việt - Mỹ, đại sứ quán Mỹ, Mỹ là con hổ giấy, đô la Mỹ... Đếch ai nói đế quốc Hoa Kỳ, đô la Hoa Kỳ bao giờ. Xét về độ Việt hóa thì từ Mỹ có sự Việt hóa đậm đặc hơn so với từ Hoa Kỳ. 

Tôi đề nghị chính phủ, nhất là Bộ Ngoại giao nên sớm ra văn bản quy định thống nhất gọi là Mỹ cho hợp lý, càng không thể chiều theo ý cá nhân ông cả Trọng được.

(Tái bút: Được cái bọn Mỹ nó cũng dễ tính, gọi thế đéo nào cũng được).

Nguyễn Thông

Nguyễn Mai Trung Tuấn: Hôm nay là thứ tư

NGUYỄN VÂN ANH (luật sư)

Người ta nói có hai nơi mà con người ngại đến nhất là bệnh viện và toà án bởi nếu họ không lo lắng, muộn phiền về sức khỏe thì cũng phải vô phúc mới chứng kiến bao nỗi niềm buồn vui kiện tụng. Thật sự là chuyện không đành đoạn.

Vậy mà một dòng tin từ các luật sư trong vụ án em Nguyễn Mai Trung Tuấn đã đập vào mắt tôi hết sức lạ lùng. Có 40 thanh thiếu niên chẳng phải là bạn bè cùng trường lớp hay biết rõ về vụ án của Tuấn đã được triệu tập đến để lấp đầy các chỗ ngồi trong hội trường xét xử.

Hôm nay là thứ tư, như mọi ngày, lẽ ra tất cả các em đều phải đang bận bịu với chuyện sách vở ở trường hơn là chờ đợi lắng nghe một phán quyết của toà với những điều luật mơ hồ và xa vời so với thế giới của các em.

Hôm nay là thứ tư, như mọi ngày, lẽ ra tất cả các em đều đang hồn nhiên và tinh nghịch với các trò nhất quỷ, nhì ma hơn là khoác lên mình những bộ mặt nghiêm trang để mục sở thị không khí lạnh lẽo nơi pháp đình.

Nói và Làm

Hồi nửa cuối những năm 1980, sau khi ông Nguyễn Văn Linh được bầu làm Tổng bí thư thay ông Trường Chinh, trên báo Nhân Dân bỗng xuất hiện mục mới Những việc cần làm ngay. Tôi còn nhớ, ở trang nhất tờ báo, mục này nằm góc dưới phải, bài thường rất ngắn, có bài chỉ hơn trăm chữ thọt lỏn trên ô đóng khung bằng bàn tay, cũng có bài dài hơn chút ít thì được leo vào trang trong, nói chung là ngắn.

Cuối bài viết, tên tác giả viết tắt là N.V.L. Sau này thì ai cũng biết đó là ông Nguyễn Văn Linh, hồi ấy dư luận cũng tập trung vào ông Linh, nhưng chưa thể khẳng định chắc chắn. Chỉ đồn đoán, bàn tán, rồi chế thêm, chẳng hạn ông “Nói Và Làm” viết thế này, ông “En nờ vê e lờ” viết thế kia. Tự dưng ông Linh có thêm bí danh mới là “Nói Và Làm”, “En nờ vê e lờ”.

Ông Hữu Thọ sinh thời có kể lại trong một bài viết về ông Linh: “Lúc đó tôi công tác ở báo Nhân Dân. Tối 24 tháng 5 năm 1987 là phiên tôi trực ban biên tập. Vào khoảng 17 giờ 30, khi mọi người đã về, tòa soạn chỉ còn tôi và ban thư ký trực hôm đó thì đồng chí thường trực ở cổng 71 Hàng Trống đưa vào một phong thư nói là của một người đứng tuổi đi xe ô tô Lada màu sữa gửi ban biên tập. Tuy không đóng dấu hỏa tốc nhưng do phong bì của Văn phòng Trung ương nên tôi mở ngay. Trong phong bì có thư và một bài báo viết tay. Bức thư thì ký tên Nguyễn Văn Linh, nói rõ là gửi bài báo, nếu ban biên tập thấy được thì đăng. Còn bài báo có đầu đề "Những việc cần làm ngay", ký tên NVL”.

Những điều ông Linh viết ra cách nay mấy chục năm nếu so với bây giờ chả là cái đinh gì, nhưng hồi ấy chẳng khác quả bom nổ tung trên bàn dư luận. Ông đã thẳng thắn vạch ra những thứ mà đảng và chính quyền lâu nay cố tình giấu diếm, bằng thứ ngôn ngữ giản dị, chất phác, yêu cầu phải thực hiện sửa chữa, khắc phục ngay. Và người ta cũng thừa hiểu, đã đăng trên báo Nhân Dân (tức không phải chuyện đùa), do đích thân Tổng bí thư (dù chưa chắc lắm) yêu cầu thì chỉ còn nước thực hiện ngay thôi. Có lẽ bởi cái uy ấy mà khá nhiều vụ việc được giải quyết chóng vánh. Thời ấy nó thế, chứ như bây giờ, báo Nhân Dân có gào lên năm thôi bảy hồi cũng chả xi nhê gì, thậm chí chúng còn cười khẩy. Một phần do báo hết thiêng. Quả thật bãi bể nương dâu, chả biết đâu mà lần.

Chuyện rơm rạ (4)

Tôi còn nhớ như in cái ngày loa truyền thanh phát thông báo máy bay Mỹ khởi đầu ném bom miền Bắc. Chiếc loa nhỏ xíu màu xanh nhạt bằng gỗ gắn trên tường mà thời ấy quen gọi là loa kim báo rằng hôm 5.8.1964 Mỹ đã ném bom bắn phá vùng mỏ Quảng Ninh, rồi mấy tỉnh miền trong là Thanh Hóa, Quảng Bình. Vậy là chiến tranh đã lan ra tận Hải Phòng quê tôi. Mấy ngày đầu còn hoảng hốt, lo lắng nhưng sau có cảm giác quen dần, thấy cũng bình thường. Nhiều hôm nhìn hàng đàn tàu bay nối nhau cao tít trên trời từ phía biển Bàng La, Quần Mục, cửa sông Văn Úc tiến sâu vào đất liền, đám trẻ con chúng tôi thậm chí không chịu nhảy xuống tăng xê hoặc hố cá nhân mà còn nhí nhố chỉ trỏ, chỉ khi nghe bom nổ ùng oàng từ mạn Thượng Lý, cầu Niệm vọng về mới hơi sờ sợ.

Vài ngày sau, dân sơ tán từ nội thành kéo về. Thường thì những hộ thị dân có họ hàng, người thân ở quê thì tự động về nhà người thân, còn gia đình nào không có bà con họ tộc nơi đến sơ tán sẽ được HTX sắp xếp vào những nhà còn lại trong xóm. Tình cảm đùm bọc nhau lúc tao loạn khó khăn thật xúc động, đẹp đẽ. Sau này có những đứa trẻ thành thị lớn lên ở vùng quê sơ tán cứ nhớ mãi những kỷ niệm đẹp về mảnh đất và con người nông thôn. Riêng đám trẻ con bản xứ chúng tôi, được làm quen, được chơi, học chung với chúng cũng giúp học hỏi được nhiều điều. Chúng nó ngoài dáng vẻ sạch sẽ, xinh đẹp hơn mình, còn nhanh nhẹn, thông minh hơn, nhiều sách nhiều truyện, biết nhiều thứ hơn. Mình chỉ hơn chúng sự chất phác, thật thà, rụt rè thôi.