Cuba

Bị cấm vận (cứ cho là bị đi, còn vì sao bị thì thiên hạ đã có câu trả lời) dẫn đến cuộc sống khó khăn, không phát triển, thậm chí thụt lùi.

Nhưng không thể cứ đổ tất cho cấm vận, đó là chưa nói lúc nào họ cũng đề cao sự độc lập tự chủ.
Nó cấm mình thì mình cấm lại nó. Rõ ràng, sòng phẳng, mẹ nó, sợ gì.

Một nước khí hậu nhiệt đới, đất đai thổ nhưỡng tươi tốt rất thích hợp trồng lúa, mà năm nào cũng phải vác rá đi ăn xin thì phải biết nhục.

Trồng lúa chả liên quan tới cấm vận, ngay cả kém phân bón thì vẫn đủ gạo ăn. Miền Bắc VN những năm 60 - 80 là minh chứng cụ thể. Không có điện, thiếu thốn máy móc... có thể do bị cấm vận, nhưng thiếu gạo thì dứt khoát không.

Đừng giở thói đổ cho cấm vận. Nghèo khổ do đường lối, chủ trương, chính sách và sự ngu muội, ích kỷ, chứ không phải do bị cấm vận. Đừng thứ gì xấu tồi cũng trút vào thùng rác cấm vận.

Con nợ 'tình xưa nghĩa cũ'

Cùm trói cả một dân tộc, một đất nước vào ý thức hệ lạc hậu không tưởng, để nghèo đói triền miên cả nửa thế kỷ, cứ vục đầu vào cái máng lý luận dở hơi chứ không chịu đổi mới tìm lối ra, chỉ suốt ngày đổ tại bị cấm vận... thì đáng trách, đáng giận hơn là đáng thương.

Nếu có thương, chỉ là thương những người dân bị tước đoạt quyền sống. Còn nếu chính họ hài lòng với cuộc sống ấy thì đó là quyền của họ, không phải thương hại họ.

Cũng đừng đặt vấn đề ơn nghĩa, tình xưa nghĩa cũ, bởi chính họ mới phải chịu ơn, máu của người Việt đã đổ mười mấy năm để cho họ được tồn tại yên ổn. Không có chuyện vô ơn.

Không bị chiến tranh mà cứ để dân nghèo đói, sống dựa vào sự giúp đỡ của người khác, đấy cũng là tội ác.

Đó là tôi nói tới Cuba. Cả về lý trí và đạo đức, hãy tỉnh táo nhìn nhận sự thật.

Nguyễn Thông (chỉ nói ra sự thật)

Bần cùng hóa và mất niềm tin

Công ty xổ số của các tỉnh thành năm nay 2023 bội thu. Theo báo chí mậu dịch, chưa khi nào "ngành" xổ số thành công tốt đẹp đến thế. Cũng như chưa bao giờ đất nước ta có được cơ đồ như ngày nay.

Kết quả ấy nói lên điều gì, nhất là trong bối cảnh năm 2023 kinh tế - xã hội xứ này xuống dốc thê thảm, gần như xuống đáy thấp nhất từ trước tới nay?

- Nó chỉ ra rằng sự bần cùng hóa, bế tắc, cùng quẫn đang phủ đầy cuộc sống, mỗi gia đình, mỗi cá nhân. Tình trạng mất việc, thất nghiệp, không công ăn việc làm, không thu nhập tối thiểu đã cung cấp nhân lực cho đội ngũ bán vé số đông chưa từng thấy. Càng đông "lao động vé số" thì các công ty xổ số càng phát hành được nhiều, càng bội thu. Đó là chưa kể không phải trả 1 xu lương cho đội ngũ lao động ấy.

Thương thời thiếu thốn

Tôi không có ý định viết một bài “toàn chữ th” mặc dù cái tít tự dưng đủ cả 4 chữ ấy. Về vụ viết “văn” chỉ dùng một phụ âm suốt từ đầu tới cuối bài, phải hỏi hai bậc cao thủ là bọ Nập (nhà văn Nguyễn Quang Lập) và chủ tịch Hùng (nhà báo Đỗ Hùng). Đọc văn của hai tướng này, ôm bụng cười nắc nẻ. Sinh nghề tử nghiệp, bọ Nập mấy lần lên bờ xuống ruộng bởi thứ văn thuần đó, còn lão Hùng đã suýt giã từ dĩ vãng sau khi viết bông lơn đụng đến “bàn thờ”, bị bộ trưởng 4T Trương Minh Tuấn ra tay trừng trị. Những chuyện đó để kể sau.

Tôi đang định nói cái gì nhỉ, à nhớ rồi, thương một thời thiếu thốn, mà chính mình đã trải, là người trong cuộc. Bây giờ không kể, lỡ cái thế hệ cũ như mình trôi đi, bọn trẻ sau này lại ngơ ngác, chả biết có phải cha anh chúng nó đã sống thế không, hay chỉ nghe người ta nói phét.

Miền Bắc những năm thập niên 60 - 70. Khoảng thời gian đó chiếm hết của tôi thời thơ ấu, thiếu nhi (tức độ tuổi nhi đồng, thiếu niên) và tuổi hoa niên trưởng thành (còn gọi là thanh niên). Tuổi ấy đã bắt đầu hiểu đời, thứ gì in vào não thì bám chắc khừ, gỡ cũng chả ra. Nhớ 17 triệu dân miền Bắc hăm hở tiến lên chủ nghĩa xã hội, quyết xây dựng chủ nghĩa cộng sản. Vừa đi qua cuộc chiến tranh, cứ tưởng yên hàn mà làm ăn, ai ngờ lại đánh nhau nữa. Dồn hết sức người sức của cho miền Nam. Giá như chỉ có tiêu tốn cho chiến tranh khiến chịu nghèo đã đi một nhẽ, đằng này nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, bao cấp, nhất nhất theo chỉ đạo của trung ương, từ việc mỗi năm làm ra bao nhiêu ký muối, mấy chiếc bát sành, nuôi bao nhiêu con lợn, sản xuất mấy hộp mứt, bao nhiêu lít nước mắm, in bao nhiêu cuốn sách, v.v.. đã không chỉ giết chết nền kinh tế mà còn đẩy gần hết xã hội vào thảm cảnh thiếu thốn, thèm khát đủ mọi thứ. Nói gần hết bởi vẫn còn “một bộ phận không nhỏ” là tầng lớp cầm quyền, nhất là trung ương, luôn no đủ, thậm chí thừa thãi. Câu ca một thời “Tôn Đản chợ của vua quan/Nhà Thờ chợ của trung gian nịnh thần/Đồng Xuân chợ của thương nhân/Vỉa hè chợ của nhân dân anh hùng” chính là thứ biên niên sử ngắn gọn lột tả chính xác chế độ bao cấp, phân biệt đối xử tàn bạo lúc bấy giờ.

Chuyện cũ về cái nghèo qua một từ đã mất

Hôm trước ăn cá kho, nồi cá nục kho với khế, với dưa chua thật ngon, tôi theo thói quen của kẻ nghèo khó còn cố quẹt quẹt đáy nồi. Vợ con thấy vậy cười bảo ông bố nhà này cả đời chả bao giờ giàu được là phải. Ngẫm “chúng hắn” nói đúng, mình khó mà “tự diễn biến” thay đổi bởi cái nghèo đã ngấm vào máu rồi, chỉ có đi thay máu thì may ra… Bần thần ngắm cái nồi cá còn trơ đáy, nhớ đến một chữ đã từng đi theo mình suốt thời niên thiếu, và cả sau này nữa.

Tôi lật giở hết các từ điển tiếng Việt, cả sách giấy lẫn sách điện tử để truy tìm chữ “bẫn” (bờ ân bân ngã bẫn) nhưng tuyệt nhiên không có, chỉ thấy bần (bần thần…), bẩn (bẩn thỉu, ở bẩn…), bấn (bấn bíu, bấn xúc xích, túng bấn…), bận (bận rộn, bận bịu…). Không có “bẫn”. Trong tiếng Việt, dấu ngã không hề lép vế so với các dấu thanh: huyền, sắc, hỏi, nặng, nhưng riêng trường hợp này thì không có ngã. Nhưng tôi cứ khăng khăng là có. Cái chữ “bẫn” ấy đã từng tồn tại khá phổ biến ở vùng quê tôi duyên hải Hải Phòng, thậm chí mở rộng ra cả nhiều tỉnh thành khu vực đồng bằng Bắc Bộ.

Vì không có trong từ điển nên tôi đành phải giải nghĩa. “Bẫn” để chỉ thứ vụn vặt, vụn, không mấy giá trị, như đồ bỏ đi. Đó là một dạng rác, phế thải, phế phẩm. Giữ lại chẳng đáng, dùng cũng chả có giá trị gì mấy, chỉ có điều không nỡ vứt, bỏ thì tiếc. Nói tóm lại, khi cuộc sống trở nên giàu có, sung túc rồi thì thứ bẫn ấy tự nó mất đi. À, thì ra là vậy, nó không tồn tại trong thực tế nên nó không còn trong từ điển. Qua sự phát triển, thay đổi của ngôn ngữ, chúng ta cũng có thể hình dung một cách khá cụ thể cuộc sống đã chuyển động, biến thiên như thế nào.

Chuyện không vui đầu năm: Cứu đói cho dân đón Tết

Đầu năm mới, nhất là lại sắp đến Tết cổ truyền, nói hoặc bàn chuyện vui thì mới phải đạo. Nhưng lẽ đời tuy vậy, mà thực tế lại hay vênh, ít khi hòa hợp. Vậy nên khi nhiều tờ báo của nhà nước chính thức đưa tin rằng cho đến thời điểm này đã có 12 tỉnh trên cả nước đề nghị Chính phủ cấp gạo cứu đói để dân đón Tết thì quả thật thông tin này rất buồn.

Cứ như các báo, theo thống kê của Cục Bảo trợ xã hội (Bộ Lao động - Thương binh - Xã hội), đến ngày 3.1.2017 đã có 12 tỉnh gửi công văn về Bộ xin Chính phủ hỗ trợ gạo cứu đói cho dân dịp giáp Tết Đinh Dậu. Các địa phương gồm: Cao Bằng, Tuyên Quang, Yên Bái, Lào Cai, Hà Nam, Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Trị, Quảng Ngãi, Bình Định, Ninh Thuận, Đắk Nông. Tổng số gạo cần cứu đói khẩn cấp hơn 14.700 tấn. Một vị lãnh đạo của Cục Bảo trợ cũng cho biết thêm con số tỉnh thành chưa chắc đã dừng lại ở số đó mà còn có thể tăng, chưa chốt lại bởi còn khá nhiều tỉnh đang rất khó khăn, dân rất đói, đang làm đề nghị nộp lên Chính phủ.

Được biết trước Tết Bính Thân 2016 cũng đã có 19 tỉnh xin Chính phủ cứu đói. Chính quyền các địa phương dù hiểu nền kinh tế đất nước còn nhiều khó khăn nhưng họ không đành lòng nhìn dân chúng nơi mình đói cơm ngay trong những ngày đón Tết.

Đói, đương nhiên là buồn. Dân chúng bị đói, lại càng buồn hơn. Nhưng đói vào đúng những ngày cần phải được no, được vui để đón Tết đón xuân thì đúng là quá bi thảm. Vẫn biết trên nước mình không phải nơi nào, tỉnh thành nào cũng bị nạn đói hoành hành, tuy nhiên “một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ”, không mấy ai nỡ nhìn đồng bào mình đói kém, thiếu cơm ngay lúc xuân về. Lúc ấy, những hình ảnh quen thuộc như sắc thắm hoa đào, mai vàng đang độ, cánh én chao liệng trời xuân, không khí dập dìu nơi phố xá… bất chợt trở thành vô tình, xa lạ. Có lẽ chả ai nỡ cười vui trong cảnh đói kém, rét mướt của đồng bào mình đang ở khắp nơi.

Lý luận phản lý luận

Có nhẽ bây giờ cần nghiêm túc đặt vấn đề: Ông tổng bí thư đương nhiệm từng nói đại ý rằng có khi cả trăm năm nữa chúng ta vẫn chưa xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội.

Lịch sử một dân tộc rất dài, nhưng cuộc đời mỗi con người rất ngắn. Liệu ai có đủ kiên nhẫn để phấn đấu cho sự nghiệp trăm năm mờ mịt ấy. Vả lại, một nước, một dân tộc, một thế hệ đặt ra cái đích, cái mục tiêu xa vài chục năm trong tương lai cũng đã là quá thể rồi, không đạt được thì phải chuyển sang cái khác hợp lý hơn, chứ ai lại ngu si cắm mặt cố đi với sự ảo vọng như vậy.

Thời gian không phải là thứ tài sản mà các ông ấy muốn lãng phí thế nào cũng được. Số phận của gần trăm triệu người không phải là thứ muốn đem ra thí nghiệm thế nào cũng được.

Các ông ấy cứ khoe giỏi về lý luận, có cả ban lý luận của trung ương, vậy thì hãy trả lời cho cái lý luận nông cạn của tôi xem nào.

Có cái ví dụ quá sinh động. Một nước có mức sống tương đối cao và phát triển ổn định, từng là niềm mơ ước của nhiều nước nghèo, trải qua 2 triều đại xây dựng chủ nghĩa xã hội của Hugo Chavez và Nicolas Maduro, đến thời điểm này Venezuela đã cán đích nghèo đói, đang trên bờ vực thẳm đói rách bần hàn. Cái gọi là cuộc cách mạng XHCN ở đây đã mau chóng "thành công" hơn những nước đồng chí của nó, hoặc đi trước nó, như Việt Nam, Cuba, Triều Tiên, Mozambique, Etiopia, Afganistan.

Chỉ có thể nói: Một lũ điên. Sướng không muốn sướng, cứ đâm đầu xuống hố, đường quang không đi lại đâm quàng bụi rậm.

Nguyễn Thông