Tháng 3

Cách nay 45 năm, 1975, cũng vào tháng 3, cuộc nội chiến huynh đệ tương tàn, chiến tranh ý thức hệ đi tới chặng chót, và kết thúc vào cuối tháng 4.

Trên thế giới, không phải chỉ có An Nam nồi da xáo thịt, củi đậu nấu hạt đậu. Nước Mỹ cũng từng phải chiến tranh nam bắc chết biết bao người rồi mới thống nhất. Người Ý chia làm hai phe hai miền bắn giết hơn 3 chục năm trước khi hàn gắn thành nước Ý bây giờ. Người Đức suốt từ năm 1945 tới 1991 đông tây mới chính thức hòa hợp, bắt tay nhau chấm dứt sự phân rã hận thù. Ngay cả Tàu cộng cũng đánh nhau chí chết từ bắc xuống nam, từ đông sang tây rồi mới như bây giờ. Nói thế để thấy rằng “đường vinh quang xây xác quân thù” đâu phải chỉ được đầu tư ở xứ ta.

Nhưng... Vâng, xứ ta vẫn khác biệt. Ngạo nghễ. Tất cả những nước kia, kể cả Tàu cộng “anh em như môi với răng”, nó làm gì ta cũng bắt chước, thế nhưng đánh nhau xong là… xong. Không ngạo nghễ “thế ta là thế đứng trên đầu thù” nữa, buông súng là cho qua mọi giận hờn, khác biệt, cùng gác lại quá khứ, cùng sống với hiện tại, cùng nhìn về tương lai. Không còn hơn thua, tôi thế này anh thế kia, tao thắng cái này mày thua cái nọ. Không khoét vào nỗi đau của nhau nữa. Không rầm rĩ hét hò say chiến thắng, cái sự say cuồng chẳng khác gì khoét sâu vào vết thương của kẻ khác, chẳng khác gì miệng thì bảo hòa giải hòa hợp, tay thì nắm chặt lưỡi lê thách mày cứ vào đây ông đâm lòi ruột mày.

Nhớ lại thời ‘Thái Thanh cũng bị cấm’

Từ sáng sớm, thứ tư 18.3.2020, nếu tính theo lịch ta thì trùng với ngày 25.2 Canh Tý, gần như đồng loạt trên các báo tiếng Việt, tất nhiên là bản điện tử chứ bản giấy phải đợi tới sáng hôm sau, xuất hiện bản “cáo phó”, đăng cái “tin buồn”, rằng nữ ca sĩ Thái Thanh từ trần.

Vẫn biết luật tự nhiên và cũng là luật đời, sinh lão bệnh tử, dù có bậc thánh nhân hay hoàng đế vĩnh cửu, dù có là “giọng hát vượt thời gian”, là Thái Thanh chăng nữa, cũng không thoát được, nhưng khi nghe tin bà ra đi, thọ 86 tuổi (bà sinh năm 1934), vẫn thấy buồn, vì nhiều lẽ.

Có nhẽ chưa khi nào một ca sĩ hải ngoại (cách gọi quen thuộc để chỉ những ca sĩ người Việt bỏ nước ra đi, hành nghề ca hát ở nước ngoài) được báo chí trong nước nhanh nhảu đưa tin nóng sốt, mến mộ, tiếc thương như vậy. Thử điểm nhặt trên các báo, đủ dạng thông tin, nào là bài, tin, là chuỗi ký ức, kỷ niệm xưa, là những câu chuyện kể, và nhiều nhất là hình ảnh nữ danh ca lừng lẫy một thời. Tất cả đều gắn với cái tên đã bám chặt, đi vào cuộc sống âm nhạc xứ ta: Thái Thanh.

Lứa chúng tôi, sinh giữa thập niên 1950, lại ở miền Bắc, lớn lên trong thời chiến tranh đối địch bắc - nam nên càng ít biết về Thái Thanh. Nguồn thông tin thì thào, kín đáo, loáng thoáng chỉ hé ra rằng nữ danh ca vốn là con gái Hà thành, theo nghiệp cầm ca từ hồi kháng chiến 9 năm, rồi cùng gia đình bỏ kháng chiến, bỏ cách mạng di cư vào Nam. Những người hiểu biết hơn về thời ấy, về những con người ấy thì ‘hé” thêm Thái Thanh là em vợ Phạm Duy, một nhân vật mà cách mạng rất ghét, họ nói xong còn đưa ngón tay lên miệng suỵt suỵt, chỉ biết thế thôi, đừng nói ra mà lụy. Mở rộng hơn nữa, chị của Thái Thanh là ca sĩ Thái Hằng, vợ Phạm Duy (lại nhắc Phạm Duy, lại suỵt suỵt), em của nhạc sĩ nổi tiếng Phạm Đình Chương. Chỉ cần biết tới bấy nhiêu thôi là có vẻ đã có kiến thức hơi bị nhiều về thứ văn nghệ bên kia chiến tuyến.

Quy hoạch báo chí và Tự do báo chí

Ban Tuyên giáo và Bộ 4T (Thông tin – truyền thông) vừa công bố đã làm xong bước 1 của cái gọi là quy hoạch báo chí. Theo đó, có gần 2 chục tờ báo in hoặc báo điện tử đang hoạt động dưới danh nghĩa “báo” bị chuyển thành tạp chí. Số bị xử lý đợt này đều thuộc các hội đoàn, tức các hội chuyên ngành, đoàn thể, tổ chức dạng tầm tầm, dễ bị “đưa ra xét xử” mà không ai dám đứng ra bảo vệ. Bản thân cơ quan chủ quản cũng chỉ dạng làng nhàng, đố dám cãi lại mấy anh siêu quyền lực.

Trong cuộc “cải cách báo chí” này, Tuyên giáo và 4T thương ai thì kẻ đó được nhờ, chúng cóc cần quy định, càng không thèm đếm xỉa tới quyền tự do ngôn luận và tự do báo chí như ở những nước văn minh, dân chủ.

Cứ nói nôm na thế này, một tờ báo khi bị chuyển thành tạp chí thì nó phải hoạt động theo cái cùm đang trói buộc nó. Không được thông tin hằng ngày, không được cập nhật thời sự, phải đứng ngoài những vấn đề chính trị xã hội nóng bỏng đang diễn ra… Dù là tạp chí giấy hay điện tử thì cũng cứ phải xuất bản theo thời gian quy định trong giấy phép, có thể 1 tuần, nửa tháng, hoặc 1 tháng, mới ra 1 số. Chỉ được bám vào nội dung liên quan đến ngành, hội đoàn mình, ví dụ tạp chí của hội nuôi ong thì chỉ viết về tổ ong, có bao nhiêu loài ong, con đực thế nào, con cái ra sao, cách làm mật, cách kiếm phấn hoa, cách ong đực ong cái giao phối… Đụng đến thứ khác, lĩnh vực khác, ví dụ truy bắt Tuấn khỉ, nhiễm Covid-19, đồng bằng sông Cửu Long bị hạn, máy bay hết xăng suýt rơi, v.v.. là bị phạt. Trời sập nhưng không phải lĩnh vực mình cũng cứ phải lờ đi.

Như thế, ai cũng rõ, thời đại công nghệ lên ngôi như thế này, mạng xã hội làm bá chủ thế này, sự tồn tại những tờ tạp chí kiểu vậy chắc chỉ có ma đọc. Ai thèm quan tâm, nếu đọc nó, họa có anh nào khùng khùng dở dở ương ương.

Bình đẳng trước dịch

Người ta hay nói bình đẳng trước pháp luật. Chả thế mà đảng và nhà nước ở xứ này thỉnh thoảng lại nhắc cho dân chúng khỏi quên, rằng họ chống tham nhũng không có vùng cấm. Cấm hay không thì các vị ấy biết, chứ dân biết đằng nào mà lần. Càng nhắc càng khiến người ta nghi, kiểu như nếu không cấm thì cứ thế mà chống, cần gì lâu lâu lại nhắc. Vả lại, cấm hay không, nào phải cứ căn vào lời nói, dù của cụ tổng chủ, mà cứ nhìn thực tế là rõ ngay. Dân bây giờ nó quái lắm, đâu cả tin ngây thơ như hồi xưa dễ bị dụ khị.

Thiên hạ cũng thường nói với nhau bình đẳng trước cái chết. Thì đúng rồi, người ta có thể khác nhau một tỉ điều, nhưng ai cũng giống nhau hai điều: được sinh ra và chết đi. Làm to đến hoàng đế, nhà vua, tổng bí thư, chủ tịch nước, tổng thống, hay chỉ là đứa dân quèn nón mê áo vá bụng lỏng chạy ăn từng bữa mướt mồ hôi, đều giống nhau cái chết. Có đổ sâm cao ly vào mồm, được ban chăm sóc sức khỏe trung ương lo cho từng giây, nhưng thần chết tới mời về âm ti họp thì vẫn cứ chết. Có mà chạy đằng giời. Bình đẳng ở chỗ ấy, chỉ chỗ ấy thôi, chứ nhiều ông bà tới chết vẫn không chịu bình đẳng, đòi chôn riêng, đòi quốc tang tỉnh tang, bãi tha ma riêng, đòi mộ to mả lớn, chiếm hết bao nhiêu đất ruộng của nông dân. Nói đâu xa, trường hợp tử sĩ Trần Đại Quang và Đỗ Mười rõ nhất. Với quan chức cộng sản, họ sẽ nói, có mà bình đẳng cái khối ông đây, còn khuya nhá.

Thôi, kệ. Chính chuyên chết cũng ra ma, lẳng lơ chết cũng đem ra ngoài đồng. Đã làm bạn với giun, lăng mộ hoành tráng hay nấm cỏ tẹt, 60 nghìn mét vuông hay chỉ 2 mét, thì cũng thế thôi. Vì vậy chỉ bàn sự bình đẳng trong đời sống thực.

Họa sĩ Trần về cõi

Cách đây chưa lâu, tôi mò ra thủ đô. Từ Nội Bài đi xe buýt về đặc khu Ciputra miệt nam cầu Thăng Long, mấy người bạn đang chờ sẵn ở đó. Tới cái cổng hoành tráng lừng lững đàn ngựa phi lên giời thì đến nơi. Phải công nhận chỗ này còn dáng vẻ, ấn tượng hơn cả Phú Mỹ Hưng của Sài Gòn.

Nhà bác tướng về hưu, thiếu tướng Phạm Chuyên, lặng lẽ thanh bình trong vườn xanh. Hai bác thân tình đón thằng em từ xa lặn lội về đón mùa đông xứ bắc. Bác giai bảo mấy đứa bay ngồi chơi thêm tí nữa, đợi thằng Mỹ một chút, nó đang đến. Ông bạn tôi, đại tá Bình béo cười, ừ, phải có tay Mỹ mới vui.

Mỹ mà các ông ấy nhắc không phải “đế quốc Mỹ” mắt xanh mũi lõ, chẳng phải tây tiếc gì, mà là Trần Lưu Mỹ, họa sĩ. Cao to, đẹp giai, tóc cột đuôi sam vắt vẻo trông rất ngộ và đẹp, tất nhiên là rất nghệ sĩ, đúng kiểu họa sĩ. Bác chủ nhà đóng vai MC, anh giới thiệu với em, đây là Trần Lưu Mỹ, tác giả của nhiều bức tranh đang ngự trên tường nhà anh. Bình béo nói thêm, Mỹ là con giai họa sĩ Trần Lưu Hậu. Tôi giờ mới biết Mỹ, nhưng cụ Trần Lưu Hậu thì nghe tên từ lâu rồi. Đúng dòng cha truyền con nối.

Tôi cả đời chỉ học chữ nên thú thực dốt đặc cán mai táu về hội họa và âm nhạc. Xem tranh, chỉ khen mỗi loại tranh trong truyện Tam quốc, còn lại thì cứ nhắm mắt cho là đẹp tất. Không dám chê xấu, sợ người ta mắng cho, bảo biết gì mà khen với chê. Tranh thủ lúc rỗi rãi, họa sĩ Mỹ dẫn tôi đi các ngóc ngách, cầu thang, phòng tranh trong nhà tướng về hưu, dẫn giải từng tí, cặn kẽ về từng nét từng màu, bức này của ai, bức kia lai lịch thế nào, đây là tranh của cụ Trần Duy nhân văn giai phẩm, kia tranh của Nguyễn Khắc Phục nhà văn nhà viết kịch, kia nữa tranh Phạm Chuyên tướng công an, lại kia nữa mấy bức của cụ thân sinh ra Mỹ - họa sĩ tài danh Trần Lưu Hậu. Tất nhiên không thể thiếu tranh của Mỹ tóc đuôi gà trong khối gia sản nghệ thuật đồ sộ mà tôi đang chiêm ngưỡng.

Ngỏ

Đã hơn 1 tháng, nhà cháu bận việc gia đình. Chả nói giấu gì, bà chị cả bị bệnh nặng, qua đời. Tình chị em máu mủ ruột rà, không thể không quan tâm lo lắng, chia sẻ trong họ tộc.
Tiếp đó lại cữ Tết Nguyên đán, bận bịu nọ kia, cứ lấn bấn mãi tới hôm nay.
Và quan trọng nhất là nhà cung cấp dịch vụ mạng chặn đường tới blog, chỉ có ngồi vào cái máy tính này thì mới dám mở cổng vượt tường lửa để vô "nhà" mình, dùng máy khác e ngại tường lửa lôi virus về sẽ không an toàn cho việc bảo vệ dữ liệu của máy.
Xin kính chúc mọi người cuộc sống an lành, đầy đủ, hạnh phúc.
Kể từ ngày mai 12.2.2020, bài vở lại được đưa lên bình thường đặng phục vụ những người bạn tốt.
Nguyễn Thông

Diệt phong kiến để tệ hơn phong kiến

Hồi xưa, khi tôi còn bé, sống ở nhà quê thiếu thốn đủ thứ, điều này ai trải qua cũng biết rồi, lúc thèm kẹo thèm bánh, thèm miếng thịt gà, thèm bộ quần áo mới… thì thường chọn những “thời cơ” thuận lợi nhất năn nỉ thày bu. Tất nhiên có lần được lần không, nhưng bu tôi thường mắng chúng mày dẻo mồm vừa vừa chứ.

Giờ nghĩ lại, thấy sự dẻo mồm của mình chả là cái đinh gì so với nhà chức việc. Họ còn dẻo gấp trăm gấp nghìn lần. Nghe họ nói, con cua trong lỗ cũng bò ra để… bị tóm. Người Nam Bộ bảo khoảng cách giữa lời nói và sự thực ấy là “vậy mà không phải vậy”.

Cuộc cách mạng của những người cộng sản ở xứ này đã làm thay đổi, biến thiên xã hội tới tận gốc. Nếu có thể đổi được cả trời, họ cũng chả chừa. Họ đã đánh đổ được chế độ phong kiến từng tồn tại suốt nghìn năm, mà theo sự tuyên truyền, đó là chế độ phong kiến thối nát, đầy rẫy những xấu xa tệ hại. Lứa chúng tôi, khi học ở nhà trường, trải qua cấp 1, cấp 2, cấp 3, lên tới đại học, đều căm ghét bọn phong kiến lắm. Sách giáo khoa, lời thầy cô giáo, những tuyên truyền của đoàn đội, rồi cả những lớp bồi dưỡng về chính trị và lập trường giai cấp v.v.. đều nhét vào đầu thanh thiếu niên lòng căm thù phong kiến, coi tất cả những gì của nó đều cần phải đào sâu chôn chặt, không cho nó ngóc đầu dậy.