Thái Bình không thái bình

Người xứ ta đang xôn xao chăm chú tới vụ bắt bớ băng đảng Đường Nhuệ (theo như công an và báo chí, đó là đám xã hội đen) ở tỉnh Thái Bình. Hóa ra quê lúa hiền lành, tỉnh duy nhất ở miền Bắc không có đồi núi, lại gớm thế, sóng ngầm thế. Nói kiểu nhà văn Lê Lựu, là sóng ở đáy sông.

Vụ Đường Nhuệ có thể ví như vụ Năm Cam Thái Bình. Chỉ hơi khác tí, hồi những năm thập niên 90, vụ Năm Cam Sài Gòn do báo chí phanh phui, điều tra trước (công đầu thuốc về báo Thanh Niên và báo Tuổi Trẻ, than ôi, thời oanh liệt nay còn đâu), còn vụ Năm Cam Thái Bình thì phú lít công đầu, báo chí chỉ biết lẽo đẽo chạy theo phú lít, xin xỏ thông tin, phú lít xì ra được tí nào thì nhận “hồng ân” tí ấy.

Điều cần nói thẳng ra rằng, với thể chế này, kiểu cách quản lý xã hội như thế này, thì không chỉ ở Sài Gòn, Thái Bình mà bất cứ nơi nào trên xứ ta cũng có Nam Cam, Đường Nhuệ, chỉ có điều nó đã xuất lộ ra chưa mà thôi. Bịt chỗ này sẽ xì chỗ khác.

Đám Năm Cam, Đường Nhuệ, nếu không có kẻ chống lưng, nuôi dưỡng, quan hệ qua lại, cộng sinh, thì bố bảo chúng cũng không dám hó hé, chứ nói gì tung hoành ngang dọc như ở chốn không người. Tội chúng một, thì tội đám quan chức bảo kê phải mười, thậm chí trăm, nghìn, vạn. Lôi chúng ra, chả khác gì mới chỉ vặn tháo được mấy con ốc vít nhỏ trong cỗ máy tội phạm.

Họa sĩ Trần về cõi

Cách đây chưa lâu, tôi mò ra thủ đô. Từ Nội Bài đi xe buýt về đặc khu Ciputra miệt nam cầu Thăng Long, mấy người bạn đang chờ sẵn ở đó. Tới cái cổng hoành tráng lừng lững đàn ngựa phi lên giời thì đến nơi. Phải công nhận chỗ này còn dáng vẻ, ấn tượng hơn cả Phú Mỹ Hưng của Sài Gòn.

Nhà bác tướng về hưu, thiếu tướng Phạm Chuyên, lặng lẽ thanh bình trong vườn xanh. Hai bác thân tình đón thằng em từ xa lặn lội về đón mùa đông xứ bắc. Bác giai bảo mấy đứa bay ngồi chơi thêm tí nữa, đợi thằng Mỹ một chút, nó đang đến. Ông bạn tôi, đại tá Bình béo cười, ừ, phải có tay Mỹ mới vui.

Mỹ mà các ông ấy nhắc không phải “đế quốc Mỹ” mắt xanh mũi lõ, chẳng phải tây tiếc gì, mà là Trần Lưu Mỹ, họa sĩ. Cao to, đẹp giai, tóc cột đuôi sam vắt vẻo trông rất ngộ và đẹp, tất nhiên là rất nghệ sĩ, đúng kiểu họa sĩ. Bác chủ nhà đóng vai MC, anh giới thiệu với em, đây là Trần Lưu Mỹ, tác giả của nhiều bức tranh đang ngự trên tường nhà anh. Bình béo nói thêm, Mỹ là con giai họa sĩ Trần Lưu Hậu. Tôi giờ mới biết Mỹ, nhưng cụ Trần Lưu Hậu thì nghe tên từ lâu rồi. Đúng dòng cha truyền con nối.

Tôi cả đời chỉ học chữ nên thú thực dốt đặc cán mai táu về hội họa và âm nhạc. Xem tranh, chỉ khen mỗi loại tranh trong truyện Tam quốc, còn lại thì cứ nhắm mắt cho là đẹp tất. Không dám chê xấu, sợ người ta mắng cho, bảo biết gì mà khen với chê. Tranh thủ lúc rỗi rãi, họa sĩ Mỹ dẫn tôi đi các ngóc ngách, cầu thang, phòng tranh trong nhà tướng về hưu, dẫn giải từng tí, cặn kẽ về từng nét từng màu, bức này của ai, bức kia lai lịch thế nào, đây là tranh của cụ Trần Duy nhân văn giai phẩm, kia tranh của Nguyễn Khắc Phục nhà văn nhà viết kịch, kia nữa tranh Phạm Chuyên tướng công an, lại kia nữa mấy bức của cụ thân sinh ra Mỹ - họa sĩ tài danh Trần Lưu Hậu. Tất nhiên không thể thiếu tranh của Mỹ tóc đuôi gà trong khối gia sản nghệ thuật đồ sộ mà tôi đang chiêm ngưỡng.

Nhân văn giai phẩm

Hôm vừa rồi ra Hà Nội, tới thăm bác Chuyên. Ấy là tôi muốn nói về ông anh đáng kính, thiếu tướng Phạm Chuyên, cựu giám đốc Công an Hà Nội. Tới nơi đã thấy quan năm, đại tá Đào Lê Bình chờ sẵn ngoài cổng, cười bảo đi đứng kiểu đếch nào mà lâu thế. Y không biết tôi lạc đường.

Cả bác Chuyên giai lẫn bác Chuyên gái (bác Trinh) niềm nở ân tình. Ông anh bảo, lần trước em tới chưa kịp coi kỹ kiểm kê gia sản nhà anh, lần này anh cho em thực mục sở thị. Tưởng vàng bạc châu báu ngọc ngà sừng tê đồi mồi san hô đá quý gì, mà những thứ ấy làm sao hợp với một người trong sạch, hóa ra chỉ tinh tranh là tranh. Mua có, tặng có, sưu tầm cũng có. Ấn tượng nhất là mấy bức chân dung chủ nhà và tranh phong cảnh. Góc tranh, ký tên họa sĩ Trần Duy. Tôi đeo cái kính vào để coi cho kỹ, đang định hỏi thì đại ca đã đoán được ý thằng em, nói ngay, của Trần Duy đấy, Trần Duy nhân văn giai phẩm.

Cái tên gợi lại cả một thời kỳ lịch sử, một chặng đường oanh liệt và đau thương.

Thế hệ sinh giữa thập niên 50 chúng tôi, hầu như ai cũng được biết về cái gọi là vụ án Nhân văn giai phẩm, biết những con người dám xông lên đoạt trời như Phan Khôi, Nguyễn Hữu Đang, Trương Tửu, Phùng Quán, Trần Dần, Trần Duy, Phan Kế An, Hữu Loan, Văn Cao, Lê Đạt, Nguyễn Bính... Đó là những "người nhất" trong mười mấy triệu người ở miền Bắc trước năm 1960.

Tôi nghi lý lẽ của quan năm công an có thể đúng, ông Dương Trung Quốc sai

Chứ công an chả nhẽ lại sai. Cụ Hồ xưa dạy công an 6 điều, chú phú lít nào mà chả thuộc. Công an nhân dân thì chỉ vì nhân dân thôi chứ chả nhẽ vì... con ma.

Tại quốc hội hôm 7.11, quan năm phó giám đốc Công an Hà Nội, ông đại tá Đào Thanh Hải rất dõng dạc giả nhời các vị dân biểu (chả biết có phải dân biểu thật không) rằng không có chuyện công an bắt bớ, hành hung làm gãy đùi cụ Lê Đình Kình trong vụ cưỡng chế đất đai thôn Hoành, xã Đồng Tâm, huyện Mỹ Đức. Cụ Kình gãy chân là do gia đình cụ "giằng co" với nhà chức việc. Có nghĩa là, nói như quan năm Hải, gãy chân vỡ xương đùi là tại cụ Kình, tại người nhà cụ Kình tác động, chứ không phải công an.

Sau đó, cũng ngay trên nghị trường, ông Dương Trung Quốc chất vấn: một ông già 82 tuổi có thể tự gãy chân không? Kiểu này ông Quốc nghi công an. Tôi cho là xưa nay ông Quốc rất hùng biện, khôn ngoan, nhưng lần này có thể ông đã sai.

Tôi là tôi cứ phản đối ông Quốc dân biểu (dù ông này đúng nghĩa đại biểu của dân, do dân bầu) nói cụ Kình Đồng Tâm không thể tự gãy chân. Này nhé:

Gặp nhau trong dinh Độc Lập

    Nổ thế cho oai chứ thực ra là cái nhà khách ở góc tây nam khuôn viên dinh, chỗ giáp đường Nguyễn Du.

    Bác Phạm Chuyên, cựu giám đốc Công an Hà Nội du xuân muộn phương nam, kêu Thông ơi, anh ghé Sài Gòn, em đến chơi nhé. Mình phi xe máy tới, chậm khoảng 5 phút (ngày 18.2) so với giờ hẹn, là người đến cuối cùng. Bao giờ cũng tất bật lẫn lề mề, cái tính xấu không sửa được. Tất cả mọi người đều đứng ở ngoài sân chờ, làm mình ngượng chết đi. Quan năm Đào Lê Bình bảo, a, ông Thông tới rồi, vào thôi, cứ như chỉ còn chờ mình tới là ký hiệp định đem lại mùa xuân cho Sài Gòn.

    Vừa ăn vừa trò chuyện. Có bánh chưng nức tiếng thương hiệu chợ Đồng Xuân của bạn đại tá Bình mang từ ngoải vào, lẩu cá hú do bác Chuyên đặt, rượu ngon của cựu nhà báo Quang Thắng và những người bạn của Bình, thơ của bác thi sĩ kính nể Nguyễn Duy. Còn mình chỉ có cái mồm để ăn, thêm cái tai để nghe thơ. Thơ Phạm Chuyên, thơ Nguyễn Duy làm mình cứ tưởng đang ngồi ở Hà Nội, đậm không khí văn nghệ Bắc Kỳ. Hai ông này già rồi nhưng trí nhớ đều tuyệt vời. Mình bảo, già, xấu và hâm như các bác cũng đủ bỏ mẹ các cô chân dài. Hai ông cùng cười.

Không có đề

PHẠM CHUYÊN

“Con cóc là cậu ông trời

………………………….”

Hoàn cảnh: Vào hồi 9 đến 10 giờ sáng ngày 7/10/2010, tức ngày thứ bảy của mười ngày đại lễ một nghìn năm Thăng Long -Hà Nội. Tại bất cứ địa điểm nào thuộc quận Tây Hồ, đang lúc trời quang mây tạnh, mà tiếng sấm rền vang. Vào thời khắc ấy, tôi như bị ma làm, mà ghi lại những cảm xúc sau đây.

Thăng Long Hà Nội những ngày đại lễ

Có một cái gì đó

Không của riêng ai

Cóc đã mở miệng

trút bỏ bộ da xấu xí xù xì

trút bỏ những nỗi lo toan dằn vặt vu vơ

Cóc nghiến răng ken két

Sấm vang chớp giật giữa trời.

Sấm vang chớp giật lòng người.

Thu Hà Nội

Đến rồi

Đấy nhỉ mình ơi.

7/10/2010

Phạm Chuyên

Lời của chủ trang

Tối 4.3.2013, thiếu tướng Phạm Chuyên gọi tôi, bảo em ơi, có chai rượu ngon đây, anh chị chờ em đến nhé. Tôi dạ, rủ thêm ông bạn Xuân Ba đến hầu rượu ông anh mà chúng tôi rất kính phục, quý mến (cuộc gặp này tôi sẽ biên trong bài khác). Tửu không thể thiếu thi. Thiếu tướng Chuyên tặng tôi bài thơ bác viết cách nay đã hơn 2 năm, chưa hề đăng chỗ nào, bảo tôi toàn quyền sử dụng, như một thứ ưu đãi đặc biệt cho đứa em ở xa lâu lâu mới gặp. Tôi chả dám giữ một mình thứ tài sản ý tại ngôn ngoại quý hiếm này, xin đưa lên đây cho mọi người cùng thưởng thức.

7.3.2013

Nguyễn Thông

Người hèn

PHẠM CHUYÊN

Đất nước ngàn năm

Hiếm kẻ bán nước

Có nhiều nhặn gì đâu,

Một Trần Ích Tắc

Một Lê Chiêu Thống

Một Hoàng Văn Hoan.

 Đất nước ngàn năm

Quá lắm người hèn

Hèn vì quyền cao chức trọng

Hèn vì nhà cao cửa rộng

Hèn vì miếng cơm manh áo

Hèn vì vợ dại con thơ

Hèn vì danh hão danh hờ.

Lời hay ý đẹp (4): Thua dân chẳng có gì phải xấu hổ cả !

Người nói câu trên là thiếu tướng Phạm Chuyên, nguyên Giám đốc Công an Hà Nội. Khi đề cập đến vụ chính quyền, nhất là lực lượng công an, quyết tâm cưỡng chế cho bằng được (một cách sai trái) khu đầm và nhà của anh Đoàn Văn Vươn ở xã Vinh Quang, huyện Tiên Lãng, TP Hải Phòng, ông khẳng định các lực lượng cưỡng chế đã làm rất sai, làm bậy. Ngay cả trường hợp chính quyền có lý mà dân chưa thông cũng chả nên thế, đằng này họ hằm hè quyết thắng dân.

Theo ông Chuyên: "Thua dân chẳng có gì phải xấu hổ cả !".

Lời này đã được tướng Phạm Chuyên nói trong cuộc gặp các bạn bè ở Hải Phòng, sau đó ông còn nhắc lại trong một cuộc gặp khác ở Hà Nội.

Đó mới là thân dân, biết trọng dân. Còn nếu xem dân như cỏ rác, con sâu cái kiến thì hãy đọc lại Nguyễn Trãi "phúc chu thủy tín dân do thủy" (lật thuyền mới biết sức dân mạnh như nước), "tải chu, phúc chu giả, dân dã" (đẩy thuyền hoặc lật thuyền, đều là dân).

Một người có tâm với dân như bác Chuyên tất phải về hưu sớm, như các vị Mai Liêm Trực, Chu Hảo, Đặng Hùng Võ, Nguyễn Minh Thuyết... vậy.

28.1 Nhâm Thìn (19.2.2012)
Nguyễn Thông

Ba vị tiên chỉ nói về Tiên Lãng

 Ba vị tiên chỉ, từ trái sang: NSND, đạo diễn Đào Trọng Khánh; thiếu tướng Phạm Chuyên; nhà thơ Thi Hoàng (ảnh: Nguyễn Thông, chụp 10.2.2012)

Khi biết tôi đang ở Hải Phòng, lại vừa đi Tiên Lãng về, ông bạn tôi, một quan năm an ninh nhưng rất đàng hoàng gọi điện bảo có đi nữa không. Tôi rằng Tiên Lãng lúc này tới bao nhiêu lần cũng chả đủ nhưng hôm nay mưa rét, quan anh tính sao. Bạn tôi nói, thế thì cùng đi với anh Chuyên nhé, sẽ có dịp gặp một số nhân vật đặc biệt đấy, chỉ cần ông trả phí bằng sự thông thạo đường đi lối lại đất Tiên Lãng thôi.

Đầu chiều 10.2 xe bác Phạm Chuyên xuống tới Phòng. Cũng may bữa qua mưa rả rích sụt sùi, hôm nay chỉ loáng thoáng đúng kiểu "mưa xuân lất phất bay". Theo điện đã hẹn trước của gã đại tá, mấy anh em tôi vừa tới thì các vị thành hoàng đất cảng cũng có mặt. Cuộc gặp gỡ nho nhỏ, đầm ấm trong một quán ăn giản dị, trao đổi trò chuyện thân tình. Ngoài anh Phạm Chuyên mà tôi từng được biết được gặp, quả tình tôi phải cám ơn ông bạn tôi bởi cuộc diện kiến những nhân vật nổi tiếng, "người của công chúng" này, nhất là với sự xuất hiện của đạo diễn Đào Trọng Khánh và thi sĩ Thi Hoàng.

 Từ trái sang: Thiếu tướng Phạm Chuyên, nhà thơ Thi Hoàng

Cũng nên giới thiệu sơ qua cho phải đạo. Thiếu tướng Phạm Chuyên, nguyên Giám đốc Công an Hà Nội gặp một lần thì khó quên. Ông làm tướng, mà lại tướng công an, tuy nhiên chả dáng con nhà võ tí nào, chỉ toát lên dáng vẻ và phẩm chất một trí thức đúng nghĩa. Hiểu biết sâu sắc sự đời. Nhỏ nhẹ, từ tốn, không đao to búa lớn nhưng khi cần làm rõ điều gì thì nhiệt thành kiên quyết dứt khoát lắm.

Cái ông đạo mạo mà tếu tếu kia, đã lâu tôi chỉ gặp trên hình ảnh, bữa nay lại thân tình nắm chặt tay tôi. Nhiều người, rất nhiều người biết ông, nể trọng ông, nhà đạo diễn phim tài liệu lừng danh, NSND Đào Trọng Khánh, cùng quê Kiến Thụy (Hải Phòng) của tôi. Chỉ cần nghe ông nói một châp là bạn như bị thôi miên, không dứt ra được. Không hẳn bởi cái duyên ăn nói của một nghệ sĩ quảng giao mà chính là sự hiểu biết gần như vô tận, sâu đậm, tinh tế thông qua cách diễn đạt cực kỳ dí dỏm, thông minh. Tôi thì thầm với bác Chuyên, anh ạ, giờ thì em hiểu hơn cái câu đúc kết của các cụ ngày xưa mà em hay phê phán "một ngày tựa mạn thuyền rồng/còn hơn muôn kiếp ở trong thuyền chài", bên bác Khánh có nửa buổi mà em tỉnh hẳn ra, bội thu bác ạ.

 Nhà thơ Thi Hoàng

Vị tiên chỉ thứ ba, tôi nghe tên đã lâu nhưng cũng trực diện lần đầu, nhà thơ quê tôi, Thi Hoàng. Rất hiền lành. Bác cùng thời với Đào Cảng, Thanh Tùng, giọng thơ gân guốc chất chứa tình người đất cảng. Anh em văn nghệ sĩ Hải Phòng quý bác lắm, bác mà ngồi đâu thì họ xúm đến đấy để được nghe những nhời chậm rãi nhưng chắc như đinh đóng cột và cực vui. Cô em gái tôi chơi với nhà thơ Vũ Thị Huyền kể rằng khi rảnh rỗi mấy đứa đến thăm bác, nghe ông cụ đưa đẩy vài câu là đã cười nghiêng cười ngả. Duyên dáng và hóm hỉnh lắm. Nhìn Thi Hoàng, tôi ngớ ngẩn tự hỏi trong cái thân thể nhỏ thó giản dị kia sao mà chứa nhiều sức hấp dẫn lạ lùng đến thế.

Tôi là cái thằng liều, tự biết mình chả là thứ đinh gì nhưng cứ gọi các tiên chỉ bằng anh tuốt. "Các anh" chả thèm chấp, thấy thằng em chịu khó hóng chuyện nên không nỡ đuổi mà còn cho cụng ly rôm rốp. Chuyện các anh giữa chiều mưa phùn đất cảng lại xoáy vào chủ đề Tiên Lãng. Nhiều lắm, hay lắm, tôi chỉ biên ra đây mấy ý.

Thiếu tướng Phạm Chuyên trên đống đổ nát của căn nhà anh Quý, anh Vươn (chụp chiều 10.2.2012)

Nhà thi sĩ đất cảng Thi Hoàng nhỏ nhẹ, ngắn gọn: Vụ Tiên Lãng chả cần bàn nhiều, các ông ạ, chỉ cần gút lại thế này: Mấy cha lãnh đạo Hải Phòng và cả trung ương nữa hãy bỏ thói sĩ diện, tự ái đi. Làm sai thì nhận, thì sửa, càng sớm càng tốt, cứ quanh co che đậy gian dối chỉ tổ làm cho dân ghét.

Thiếu tướng Phạm Chuyên nhân nhắc vụ Tiên Lãng bèn kể lại mấy vụ cưỡng chế thời ông làm giám đốc Công an Hà Nội, trong đó có vụ sân golf Uy Nỗ. Không ít vị lãnh đạo cấp cao hồi đó đã "có ý kiến" khi ông không điều quân trấn áp những người dân, thậm chí có người quá khích khi ngăn cản lực lượng cưỡng chế. Theo ông "chả có gì phải xấu hổ khi thua dân", mấy đứa công an Hải Phòng không biết thế lại còn rùm beng việc cưỡng chế nhà Vươn bảo là trận hợp đồng lực lượng tuyệt đẹp, đó mới là xấu hổ, nhục nhã. Chiều nay (10.2) thủ tướng kết luận vụ việc ra sao, xin cứ chờ, nhưng theo tôi để hạ nhiệt, giảm bức xúc trong dân, giữ nghiêm phép nước, hãy rút ngay 3 thanh củi trong cái bếp rừng rực đó ra mà trị, cách chức ngay bí thư, chủ tịch và giám đốc công an thành phố này; tiếp nữa là tha ngay, tha bổng cho Đoàn Văn Vươn.

Những vật dụng còn sót lại trên đống đổ nát chứng minh rằng đây là nơi cư ngụ của một gia đình chứ không phải cái lều coi cá, nhà chòi như ông bí thư thành ủy Hải Phòng Nguyễn Văn Thành rêu rao (ảnh Nguyễn Thông chụp ngày 10.2.2012)

Bác Khánh dẫn câu của đức thánh Trần, nên lấy việc đặt mồi lửa dưới đống củi nỏ làm nguy; lấy điều kiềng canh nóng mà thổi rau nguội làm sợ. Nhất trí với ông Chuyên, phải cách chức 3 thằng củi ấy ngay, để ngày nào hại ngày ấy. Vụ thằng Vươn đó chính là cơ hội vàng để nhìn nhận và chỉnh đốn lại cái bộ máy cai trị này. Không làm, sẽ hối tiếc. Cá chép vượt vũ môn chính là lúc này đây, phải mạnh dạn dứt bỏ bọn cá làng nhàng nheo nhệch giói giếc ra thì mới có cơ lên được. Cứ bảo thằng Vươn có tội, đúng ra là nó có công, không biết ơn nó thì thôi, sao lại bắt tội. Đúng như ông Chuyên nói, tha thằng Vươn có nghĩa là mày vẫn có tội nhưng tội mày không đáng, tao bề trên, đàng hoàng tao tha cho mày. Như thế có phải ân uy không nào.

Vết đạn từ ngoài bắn vào còn hằn rõ trên bức tường gạch nhà Vươn đã bị phá

Ngồi nghe các cụ rôm rả, tôi cứ lo muộn về Tiên Lãng theo kế hoạch. Rồi chúng tôi cũng chia tay nhà đạo diễn và nhà thơ đáng kính cùng một số bạn bè để lên đường. Mưa, mặc, chúng tôi cứ đi. Lần này là lần thứ 3 trong vòng 4 ngày tôi đến đầm Vươn, tuy nhiên đi cùng vị sĩ quan an ninh kỳ cựu nên tôi biết thêm được khá nhiều. Trên nền nhà Vươn-Quý, bác Chuyên đã làm tôi sửng sốt khi bới ra một đống dép nhựa, đủ loại người lớn trẻ con, đàn ông đàn bà, lại lôi ra cả khẩu súng nhựa đồ chơi, mảnh gỗ bàn thờ, một tấm ảnh cưới và nhiều thứ khác nữa trong đống xi măng bê tông đổ nát. Bác Chuyên bảo, đây là những bằng chứng hùng hồn cho thấy căn nhà của Vươn là nơi sinh sống, sinh hoạt hằng ngày của một gia đình chứ không phải nhà chòi, lều coi cá như chúng nó lếu láo. Và rất tinh, bác còn chỉ cho tôi xem mảnh tường gạch đầy vết đạn từ ngoài bắn vào, bảo tôi chụp làm chứng tích, nhưng trầm ngâm không nói gì thêm.

Tôi hiểu nỗi lòng của vị tướng già khi ấy.

Bác Phạm Chuyên trầm ngâm bên những vật dụng còn sót lại của gia đình Vươn - Quý sau cuộc cưỡng chế tàn bạo

Tiết xuân 2012

Nguyễn Thông