Bộ Văn hóa dốt đặc cán mai

Sáng 30.1.2019 ở thành phố Hải Phòng diễn ra lễ khánh thành và đưa vào hoạt động nhà tưởng niệm một nhân vật cách mạng, ông Nguyễn Đức Cảnh. Dự lễ này có cả Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc. Chính ông Phúc đã cắt băng cho công trình mới toanh.

Tôi không nói gì về ông Cảnh, bậc tiền bối của đảng cầm quyền; cũng không nói gì về ông Phúc. Tôi chỉ nói về cái dốt của Bộ Văn hóa – Thể thao – Du lịch, một thành viên trong bộ máy hành pháp xứ này do ông Phúc đứng đầu.

Nhà tưởng niệm nói trên được xây hoàn toàn mới, kể từ cái nền đất cho tới viên gạch viên ngói. Tính tới hôm nay, ngày ông Phúc cắt băng khánh thành, nó mới được 1 ngày tuổi. Có thể nó sẽ tồn tại qua năm tháng thời gian, chục năm, trăm năm hay nghìn năm, chưa biết được. Nhưng rất buồn cười là đám láo nháo ở Bộ Văn hóa vội vã cấp cho nó cái bằng “Di tích lịch sử cấp quốc gia”, trao ngay trong ngày nó mới 1 tuổi.

Có lẽ tôi phải phân tích cho những vị ấy hiểu. “Di tích” là từ Hán Việt. “Di” là để lại. Những thứ mà người xưa, cha ông để lại gọi là di. Tức là phải trải qua thời gian lâu dài, thường là vài chục năm, trăm năm, thậm chí nghìn năm. Di sản là tài sản (sản) để lại. Di huấn là lời dạy (huấn) của ai đó để lại cho con cháu. Di chúc là chúc thư, lời dặn dò (chúc) của người sắp qua đời hoặc đã qua đời để lại. “Tích” có nghĩa là dấu vết, thứ gì đó còn tồn tại. Biệt tích là mất (biệt) dấu vết. Tung tích là dấu chân (tung). Người ta đi thường để lại dấu chân, muốn truy tìm thì căn cứ vào dấu chân coi xem đã đi những đâu. Cổ tích là dấu vết từ xưa (cổ) còn lại. Chứng tích là dấu vết làm chứng (chứng) về điều gì đó…

Như vậy, di tích phải là những dấu vết, những thứ đã trải qua thời gian, do các thế hệ trước, cha ông, tổ tiên, quá khứ để lại. Nó là một phần của quá khứ, của lịch sử đã trôi qua. Hình ảnh của di tích thường gắn với màu thời gian, rêu xanh, cũ kỹ, phong sương, cổ kính; nếu mới thì ít nhất nó cũng phải được phục dựng lại dựa trên cái cũ.

Một công trình hoàn toàn mới, chưa có lấy một tuần tuổi, thế mà mấy ông bà ở Bộ Văn hóa, cái cơ quan được coi là hiểu biết về văn hóa nhất, tinh những giáo sư tiến sĩ, lại làm một việc rất ngớ ngẩn, vô học, hoàn toàn không hiểu gì về di sản.

Đau nhất là họ có quyền, nên họ bắt thiên hạ phải ngu theo.

Nguyễn Thông

Chuyện ngày 23 tháng chạp

Đang có một sự nhầm lẫn trong dư luận chê. Hôm nay thiên hạ thả cá (chép) là để ông Táo ông Công có phương tiện cưỡi phi lên giời, chứ không phải là thả cá phóng sinh.

Cá cho ông Táo, theo "luật giao thông cổ" phải thả đúng vào ngày hôm nay, 23 tháng chạp, để ông bà Táo khi tạm ngưng nhiệm vụ 1 tuần, rời nhà bếp ra tới cửa là có tàu xe ngay, giống như ta gọi xe Grab vậy. Thả sớm quá, như "ông hai việc" hôm trước (21 tháng chạp) thả thì chả có tác dụng gì bởi các táo lúc ấy còn bận bịu, đâu dám tự dưng cưỡi cá chép nhong nhong đi vớ vẩn, Ngọc hoàng phạt bỏ mẹ. Không nắm được luật mà cứ diễn, là rất dở, thậm chí phải bị phạt.

Nhà nào tin vào chuyện cúng ông Táo ông Công thì cứ tin, cứ cúng, cứ đi thả cá. Còn người đời, nếu có ai đó neo sẵn thuyền, chuẩn bị sẵn lưới, thấy cá thì bắt, cũng là bình thường. Cá các vị thả ra đã thành cá nước chim trời, người ta bắt để ăn để bán là chuyện của người ta, có chi mà báo chí lên án, mỉa mai "cá chép vừa thả ra đã có người giăng sẵn lưới bắt". Ông Táo không lên án thì thôi, mắc mớ chi báo chí.

Mà này, những người thả cá nếu họ đứng tuốt trên cầu cao đổ xuống sông, cá có chết cũng là chuyện của người ngu thôi, khi đã tin vào Táo mà lại cho Táo cưỡi cá chết thì chỉ có anh ngu mới làm vậy, khuyên họ cũng bằng thừa.

Tôi cũng thấy chả hay ho gì chuyện những thanh niên xung kích chờ sẵn ở bờ sông bờ hồ nói người thả cá đưa túi ni lông cho mình, đừng vứt xuống sông hồ gây rác rưởi, ô nhiễm. Cứ cái thói osin hầu hạ, làm thay như vậy, thì muôn đời dân xứ này không khá được. Chỉ mỗi việc cỏn con, thả cá xong thì vo viên cái bịch đựng cá đem về bỏ vào giỏ rác cũng không biết, không làm nổi, dân trí như thế, mà cứ đòi dắt họ tiến nhanh tiến mạnh tiến vững chắc lên chủ nghĩa xã hội.

Còn chuyện phóng sinh, đầu têu là mấy ông thầy chùa. Bắt rồi lại thả, thả rồi lại bắt, cái vòng luẩn quẩn, cũng diễn mãi được. Tôi không nói phải dẹp chuyện phóng sinh, ai ra chợ mua mớ cá tươi sống, mua con chim còn sống, rồi đem ra sông, đem vào rừng thả (để chuộc cái tội lỗi mà mình gây ra, để làm cái việc tu nhân tích đức, để có "lý lịch tốt" trước khi về cõi phật, v.v..) thì cứ việc. Nhưng mấy ông sư thì nên kết hợp với chuyên chính vô sản dẹp ngay đám bán chim lồng cá chậu ở cửa chùa hoặc trong chùa. Ngó chối bỏ bà. Mấy người mua thứ chim thứ cá này đi phóng sinh, thực chất là tiếp tay cho kẻ ác, phóng sinh chẳng những không rửa được tội mà còn chất chồng thêm tội.

Ngày 23 tháng chạp Mậu Tuất, ông táo chầu giời

Nguyễn Thông

Đảo chính

Trong vụ Venezuela, đám "ngụy quân tử" Nga, Trung, Cuba, và cả báo chí An Nam nữa, hay nhắc tới từ "đảo chính", theo nghĩa xấu, giống như làm loạn, cướp quyền, phi pháp...

Theo bản tin của TTXVN, "Cũng trong ngày 27.1, Ngoại trưởng Cuba Bruno Rodriguez đã bác bỏ cáo buộc của Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo cho rằng Cuba "là thế lực nước ngoài can thiệp vào tình hình Venezuela". Trên trang mạng xã hội Twitter, Ngoại trưởng Rodriguez nhấn mạnh Mỹ "dàn dựng" một cuộc đảo chính chống lại chính quyền của Tổng thống Venezuela Maduro. Ông Rodriguez nêu rõ Cuba kịch liệt bác bỏ những cáo buộc mà Ngoại trưởng Mỹ Pompeo đưa ra tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, đồng thời khẳng định sự công kích của quan chức Mỹ nhằm vào giá trị pháp lý của hiến pháp của Venezuela cuối cùng sẽ thất bại" (báo Tin Tức/TTXVN, 27.1.2019).

Cần nói thẳng rằng, nếu đảo chính là cuộc lật đổ bọn cầm quyền độc tài, hủ lậu, cố sống cố chết đẩy dân đẩy nước vào cuộc sống nghèo đói, bất hạnh, kìm hãm sự phát triển của đất nước; thủ phạm của tình trạng tham nhũng, bất công, phản dân chủ... thì cuộc "đảo chính" đó cần được ca ngợi chứ không phải là lên án, dè bỉu.

Hợp hiến cũng cần, nhưng trước hết và trên hết, đó là hợp lòng dân. Cái thứ "hiến" chỉ do một nhóm người đặt ra phục vụ cho chính nó thì chỉ đáng vứt vào sọt rác.

Nhân loại cần nhiều cuộc "đảo chính" như thế để xóa tan hết sự độc tài, nghèo đói, bất công, tham nhũng, giả dối.

Nguyễn Thông

Khách quan

Báo Tin tức của TTXVN đăng tin "Nhiều quốc gia tiếp tục ủng hộ chính phủ hợp hiến của ông Maduro" ở Venezuela. Đọc kỹ thì thấy số nhiều đó chỉ gồm Cuba (đương nhiên rồi), Nga (mới bán được mớ S300 cho Venezuela), Mexico (bị Mỹ xây tường biên giới không cho dân tràn vào nên tức). Cuba còn cao giọng tố cáo "chính quyền tay sai Guaido" do đế quốc Mỹ giật dây, một cách nói không khác gì 60-70 năm trước trong khi nhân loại đã đi được bước dài, đã thay đổi quá nhiều.

Họ ủng hộ nhà độc tài Maduro, có thể vì nhiều lý do, như ngu lâu (Cuba), lợi dụng để gây thanh thế, đục nước béo cò và bán vũ khí (Nga, như đã từng làm ở Syria), dỗi (Mexico), chứ chẳng đứa nào vì nhân dân Venezuela cả. 

Đưa tin quá "khách quan", lờ đi bao nhiêu nước đồng tình với lực lượng dân chủ chống lại chính quyền độc tài, chỉ nhặt ra 3 nước và gọi là "nhiều", đó là thủ thuật dối trá xưa nay của nền báo chí tự do trong khuôn khổ.

Ủng hộ một chính quyền cai trị đã đưa đất nước từ quốc gia giàu có bậc nhất khu vực Mỹ Latinh thành nước nghèo đói khổ sở bất hạnh nhất thế giới, chỉ riêng sự ấy đã đủ nói lên tư cách của những kẻ "bỏ phiếu". Cần nhắc thêm rằng, để "đạt" được sự nghèo đói ấy, đám cai trị Venezuela đã kiên định con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, đi ngược lại xu thế phát triển của nhân loại.

Trung Quốc chưa lên tiếng chính thức, nhưng bọn Tàu xưa nay thâm như đít nồi, chứ chúng sẽ đánh Mỹ tới người Venezuela cuối cùng.

Xứ An Nam cũng ra vẻ khôn ngoan, theo cái thói gió chiều nào che chiều ấy, phù thịnh chứ không phù suy, lên tiếng theo kiểu nước đôi, đợi bên nào thịnh sẽ phù. Thiên hạ gọi đó là khôn vặt, ngày xưa có thể lừa được vài kẻ dại khờ, nhưng bây giờ thế giới tinh những người khôn, chả lừa được ai nữa, chỉ gây trò cười.

Nguyễn Thông

Không quên

Dù say với chiến thắng trên đường đi tới của đội tuyển bóng đá, dù bận rộn với việc tạm biệt năm cũ và chào năm mới, đón tết (âm lịch), nhưng mọi người đừng quên rằng bọn bóc lột đang ráo riết chuẩn bị để từ ngày 14.2 (sau Tết) sẽ thu phí trấn lột trở lại ở bốt (BOT) Cai Lậy.

Tái bóc lột trấn lột vào đúng ngày lễ Tình nhân 14.2, quả là sự lựa chọn không tồi của nhà cai trị.

Tôi tò mò hỏi thằng cháu là tài xế, y ngày nào cũng phải đi qua bốt Cai Lậy này, rằng chúng mày đã có đủ tiền lẻ chưa, cứ vào các siêu thị, nhà chùa để đổi tiền từ hòm công đức, hòm từ thiện, lại chả đầy. Nói cười, cách trị bọn bóc lột ấy xưa rồi, chúng cháu không cần, bây giờ cứ xác định bọn đểu đó đặt trạm vô lý, bất công là hiên ngang qua thôi. Không sợ nữa. Không rụt rè nữa. Cần gì tiền lẻ.

Nó hát: "Đấu tranh này là trận cuối cùng, kết đoàn lại vì ngày mai" không còn BOT trấn lột trên cả nước.

Sực nhớ nhà thơ đỏ Tố Hữu khi xưa có câu thơ có thể vận vào chuyện này: "Đường ta đó tự do cuồn cuộn/BOT đồn tây đã cuốn sạch rồi". Bốt đồn bóc lột ở miền Tây Nam Bộ sẽ bị cuốn phăng thôi.

Đừng đùa với người Nam Bộ. Họ dại vài lần, họ tỉnh ra rồi.

Nguyễn Thông

Chuyện con lợn nhân năm Hợi

Con lợn ở miền Bắc, dân Nam gọi là con heo. Nó là vật nuôi trong nhóm gia súc gia cầm thân quen gần gũi người nhất, cùng hạng với gà, trâu, mèo, chó. Ở nông thôn miền Bắc thập niên 50 - 70, hầu như nhà nào cũng nuôi lợn. Vì sao nuôi, cứ thủng thẳng tôi sẽ kể.

Năm nay 2019, nếu tính theo lịch âm, là năm con lợn. Người Tàu cổ xưa đặt ra lịch tính ngày tháng năm căn cứ vào tuần trăng, gồm 10 can và 12 chi, mỗi chi ứng với một tháng trong năm, được gọi tên theo con vật. Trong hàng chi, con lợn (heo) xếp cuối cùng, gọi là Hợi. Đám chúng tôi hồi nhỏ, ngoài việc thuộc bảng cửu chương, thì hầu như đứa nào cũng biết tính năm kiểu âm lịch, thuộc làu 10 can “giáp ất bính đinh mậu kỷ canh tân nhâm quý” và 12 chi “tý sửu dần mão thìn tỵ ngọ mùi thân dậu tuất hợi”. Cứ hết một hồi tròn 60 năm thì trở lại tên năm cũ, ví dụ năm âm lịch sắp tới là Kỷ Hợi-2019 thì sau 60 năm nữa mới lại có Kỷ Hợi-2079 . Các cụ gọi là lục thập hoa giáp (tròn một vòng 60 năm), xem đó như một đời người. Phần thời gian được sống tiếp sau hoa giáp này coi như phần lãi, trời cho.

Thời trước, các cụ sinh đẻ con vào năm nào thì thường đặt tên con bằng tên năm ấy. Cả 12 chi đều thành tên, dễ nghe dễ gọi, lại dễ nhớ tuổi. Trong truyện “Tắt đèn” của cụ đầu xứ Tố (Ngô Tất Tố), nhân vật chính là anh Dậu (sinh năm con gà), em trai là anh Hợi (sinh năm con lợn), các con là Tý (chuột), Dần (hổ), chỉ có cái Tỉu chưa được đặt tên chữ. Nhưng đó là những năm ở vài thập niên đầu thế kỷ 20, chứ càng về sau thì người ta không thích đặt như vậy nữa. Cứ hình dung cả làng có vài chục anh Sửu, mười mấy chị Tỵ dễ bị lẫn lộn lung tung lắm. Làng tôi bớt những chị Mão, chị Ngọ, chị Mùi thì lại thêm nhiều tên nôm na dân dã của các cô các chị như Lộn, Són, Vén, Gầu, Nhỡ, Vớ, Khỏe, Khoắn, Khợi, Hểu, Ga… Chả như ngoài thành phố, tinh tên nghe réo rắt dễ thương, kiểu “Nào xem thử đoán tên con gái/Oanh, Yến, Đào, Trâm, Bích, Ngọc, Hồi” (thơ Nguyễn Bính). Cô em gái tôi, sinh năm con lợn nhưng thày bu tôi chắc cũng bị ảnh hưởng lối Âu hóa nên không đặt là Hợi mà là Ngọt. Tôi nghiệm từ thực tế, thấy hầu hết những phụ nữ sinh năm Hợi đều rất dịu dàng, hiền thục, giỏi giang, đảm đang, được mọi người quý mến. Em tôi là một cô Hợi như vậy.

Mỹ

Là một công dân, tôi đề nghị chính phủ, nhất là bộ ngoại giao nước này bỏ ngay, không dùng từ "Hoa Kỳ" để chỉ nước Mỹ (USA, hoặc America) nữa.

Hoa Kỳ là cách gọi nôm na, đùa cợt, không nghiêm túc, không thể hiện sự tôn trọng trong quan hệ quốc tế. Nó cũng giống như ta thường diễn đạt nôm na: xứ kim chi (để chỉ Hàn Quốc), xứ củ sâm (Triều Tiên), cảng thơm (Hồng Kông), đội bóng phố núi (Gia Lai), gái đất cảng (Hải Phòng); thậm chí miệt thị như: quê rau má (Thanh Hóa), đất cầu tõm (Hà Nam), nhà máy cháo (Thái Bình), dân cá gỗ (Nghệ An), địa đạo chỉ cu (Củ Chi)...

Khi trò chuyện với nhau, thân mật, gọi đùa thì được, còn dùng "Hoa Kỳ" trong ngôn ngữ ngoại giao, quan hệ nghiêm túc thì chả khác gì trò đùa. Ngay trong nước, chẳng ai nói, chẳng hạn năm nay tỉnh rau má thu được bao nhiêu ngân sách, xứ Nghệ có mấy trường đạt chuẩn...

Thấy lá cờ (quốc kỳ) của nước người ta có nhiều ngôi sao, nói trẹo thành hoa, gọi là cờ hoa là đã đùa cợt, nôm na rồi; lại còn tới mức đặt thành tên nước là "Hoa Kỳ" thì quá thể, nhố nhăng.

Đừng bảo lâu nay từ thời các cụ đã gọi thế quen rồi có sao đâu, không bỏ cũng chả chết ai, v.v.. Đúng là không chết ai, nhưng nó như trò cười, bị khinh, bị coi thường. Tại sao không dùng tên gọi chính xác, phổ biến trên thế giới, và nhất là người Mỹ đang dùng để gọi tên chính nước của họ. Nếu thấy đổi sẽ gây nhiều phiền phức thì cứ gọi ngay là Mỹ (phiên âm kiểu từ Hán Việt xưa kia, Mỹ Lợi Kiên, gọi tắt là Mỹ), có phải nghiêm túc hơn không nào.

Chả dẫn đâu xa, cụ Hồ khi viết hoặc nói về đối phương đều dùng từ "Mỹ", chẳng hạn đế quốc Mỹ, nước Mỹ, nhân dân tiến bộ Mỹ, tổng thống Mỹ, "đế quốc Mỹ là con hổ giấy"; còn khi dè bỉu chê cười Mỹ thì gọi là Hoa Kỳ, Huê Kỳ, ví dụ cụ làm thơ "Cồn Cỏ nở đầy hoa chiến thắng/Đánh cho tan xác giặc Huê Kỳ". Rất rõ ràng.

Ngay trong rất nhiều văn bản của nhà nước, bài phát biểu của các ông bà cai trị xứ này, lúc thì Hoa Kỳ, lúc thì Mỹ, cứ tùm lum tà la, chẳng ra làm sao.

Vậy tại sao chính người Mỹ lại dùng từ "Hoa Kỳ" chỗ này chỗ khác (Đại sứ quán Hoa Kỳ, Đài tiếng nói Hoa Kỳ...)? Đơn giản bởi họ tư duy theo kiểu phương Tây, thoáng, ít quan tâm tới thứ vụn vặt, vả lại khi quan hệ với Việt Nam, thấy người Việt cứ gọi mình là Hoa Kỳ thì tặc lưỡi chấp nhận dùng cái tên ấy cho xong.

Ông ngoại trưởng Phạm Bình Minh nên gương mẫu đổi trước đi, để những ông bà kia thấy chối mà đổi theo.

Một việc như thế mà không làm được, lại cứ đòi thành hổ thành rồng.

Nguyễn Thông