Ác

Sáng nay 29 tết ta, gần khu mình ở, có mấy nhà dọn rác rưởi, lá cây, cành mục... quanh nhà cho sạch sẽ để đón tết chào xuân.

Nếu chỉ có vậy thì không nói làm gì. Lúc mình đi chợ, thấy một ông trung niên chất cả đống rác củi to dưới gốc cây bàng đã trồng gần 20 năm, đốt cháy phừng phừng. Cành lá trên cao tới cả chục mét cũng khô cong, gốc thì cháy đen thui. Mình dừng xe bảo, anh ơi, sao anh đốt thế, chết hết cây, anh thử nhìn kỹ xem. Phải đốt xa ra chứ. Anh ta trố mắt nhìn mình, nhưng vẫn vun tiếp cành lá vào gốc cho lửa cháy, kiểu thách thức, tao cứ đốt đấy, mắc mớ gì tới mày. Mình giận lắm, nói, nếu có ai đốt anh vậy, anh có chịu được không. Cây nóng cũng như người nóng. Anh ta vẫn nhìn mình nhơ nhơn. Mình tung "đòn" cuối cùng: Tôi nói cho anh biết, trông anh cũng có học, có hiểu biết, đừng tưởng cây cối không có hồn, không có thánh thần ẩn náu trong nó. Anh cứ đốt nó đi, rồi hồn nó vong nó chả để yên cho anh đâu. Cứ nghiệm xem năm nay thế nào nhé. Anh ta tái mặt, đợi mình quay xe chạy một đoạn mới len lén cào bớt lửa và than hồng ở gốc bàng ra.

Lúc về, lại gặp một thanh niên đang vun rác đốt gốc cây me già. Cây cháy rũ rượi. Mình nói luôn, cây này có thần, nó sẽ quả báo những người hại nó. Anh ta sợ, vội cào hết đám than hồng xa gốc. Chắc cũng biết thế nào là quả báo.

Mình không mê tín, nhưng mình tin cây cối, nhất là những cây già, cổ thụ, có hồn (để lúc nào rảnh kể cho nghe chuyện thực). Nó biết vui buồn, đau đớn. Nó biết trả thù và trả ơn. Anh Ma Duy Giang người dân tộc Tày quê Thái Nguyên học cùng với mình, kể nhà anh ấy trồng một cây vải, cũng hơn 2 chục tuổi. Năm ngoái cần mở rộng cái sân, phải hạ cây. Đêm trước, cây về báo mộng rằng chẳng ở cùng nhau được nữa thì cũng nên có trước có sau. Anh Giang hôm sau phải biện cái lễ, cúng cây, xin phép hạ giải, sau đó mới dám chặt. Vậy mà ốm cả tháng giời.

Đối với một sự sống, nếu con đỉa thì ta sẽ đập chết bởi nó hút máu ta, con cá thì ta nấu nó bởi luật sinh tồn cho phép..., nhưng cái cây sống xanh lá, tươi tốt kia nó gây hại gì mà nỡ đốt nó, làm nó đau đớn. Chỉ những người ác, thiếu sự từ tâm mới làm điều thất đức, vô cảm ấy. Đừng đợi tới khi nhận "quà" của tự nhiên siêu linh thì mới hối, lúc ấy đã muộn.

Chỉ buồn là xung quanh ta người ác vẫn rất nhiều. Ác trong lòng, và ác trong hành động.

Nguyễn Thông

Cái tên nó vận ngược vào người

Ngày xưa nhìn chung các cụ ít quan tâm việc đặt tên cho con cái. Tôi còn nhớ ở làng tôi, tên của thế hệ trước tôi, cả nam lẫn nữ đều rất xấu, khó gọi, kiểu như Thèo, Lộn, Sìu, Vớ, Són, Khoắn, Hểu, Vén, Gầu, Loa... Cả đời vất vả, bám mặt trên luống cày, tên hay mà làm gì.

Nhưng cũng có nhiều gia thế (thường ở ngoài phố) lại chăm chút cho tên con ngay từ khi chưa đẻ, nếu con trai thì phải là Hùng, Chiến, Dũng, Cường, Quý, Đạt, Công, Thành..., con gái thì phải Duyên, Hoa, Quỳnh, Lan, Ngọc, Huyền, Thanh, Thúy, Mỹ, Tiên... Họ mong tên con thế nào thì đời nó, số phận nó sẽ thế ấy.

Nhưng trải nghiệm cuộc đời, tôi thấy nhiều khi cái tên đúng là có vận vào đời, nhưng có lúc vận xuôi, có khi vận ngược.

Tôi có ông anh rể, các cụ đặt tên là Trữ. Anh tôi đúng là người tiết kiệm thượng đại hạng, không phí phạm thứ gì, bỏ đi cái gì. Thứ không dùng nữa cũng không vứt đi, cứ cất giữ, trữ trong nhà đã, bởi biết đâu có khi dùng đến. Có thời nhà anh cứ như cái kho của Bộ Vật tư, cần sửa chữa thứ gì cũng có, kể từ con ốc rỉ, mẩu dây thép gai, chiếc vung nồi đã sứt tay cầm, cái bút bi hết mực...

San bằng con người

VƯƠNG TRÍ NHÀN (nhà văn)

Trên đường Sài Gòn, một lần, tôi được nghe một người lái xe ôm kể rằng ông ta vừa về hưu, so với tuổi là hơi sớm. Có hai điểm làm cho ông chán:

Giám đốc là người quá dốt, không hiểu công việc. Trong xưởng, người chăm với người lười cũng như nhau, cuối năm ai cũng tiên tiến hết.

Tôi đoán chính ra ông là một người thợ giỏi. 

Tiếp tục câu chuyện về nỗi đau của con người thời nay, tôi nghĩ rằng cái đau của ông thợ nói trên là ở chỗ phải sống trong một xưởng máy mà chăm lười như nhau, vàng thau lẫn lộn.

Nhiều cuốn sách tôi mua là tập hợp hỗ lốn những bài báo hay lẫn với những bài dở, mỗi bài một kiểu, đến mức có lần mua về tôi phải xé hết những bài nhảm nhí thì mới yên tâm đọc tiếp các bài giá trị trong tập sách.

Trong nghề văn chương, các tuyển tập thường sắp xếp một cách vô cảm, nghĩa là theo abc tên tác giả. Và nếu nhìn vào chất lượng thì người ta thấy nhiều bài chỉ được chọn là do vai vế tác giả của nó thế nọ, thế kia chứ không phải do chất lượng.

Từ hồi đi học, tôi đã cảm thấy, người học giỏi thì hay bị làm phiền.

Các lớp tiểu học bây giờ có lối đưa cả những học sinh cá biệt vào, cá biệt theo nghĩa học kém, vì thế làm hỏng tiến bộ chung của cả lớp.

Một khía cạnh khác của việc san bằng con người đang được kéo dài là thù ghét những phần tử ưu tú.
Xã hội chỉ có thể đi lên nếu những người ưu tú có vị trí xứng đáng làm mũi nhọn kéo cả cộng đồng đi theo. Nhưng ở Việt Nam nhiều khi có tình trạng ngược lại.

Cái tội của cải cách ruộng đất không phải chỉ là khuyến khích người ta tố điêu, làm bậy. Mà cái chính là khích động sự căm ghét những người giàu có, cho rằng những người giàu có là những người hư hỏng, gian ác, đáng bị tuyệt diệt. 

Thật ra thì trừ một số cá biệt, những người giàu có này, chính là những người biết tính toán công việc và giỏi sử dụng nhân công dưới quyền.

Còn chiến tranh thì lại làm công việc san bằng con người giống như một cái máy gạt khổng lồ. Sẵn lòng tự trọng, những người ưu tú thường xuất hiện ở hàng đầu và đã chết. Tới ngày chiến thắng, chỉ còn lại những người kế theo tiếp nhận chiến công của đám ưu tú vừa bị hy sinh, tận hưởng vinh quang và lợi lộc.

Thứ mất mát thường bị người ta lờ đi này, thật ra không gì bù đắp nổi. 

Sau những cuộc chiến tranh kéo dài quá sức chịu đựng của con người, các xã hội hậu chiến thường lụn bại một thời gian, một phần lý do là vậy. Nơi ngắn nơi dài tùy mức độ của cuộc chiến.

Vương Trí Nhàn

Người ta tính bản gì?

PHẠM QUANG LONG (giáo sư)

Từ lúc mới mon men đến cái sự đọc đã thấy cổ nhân dạy: nhân chi sơ tính bản thiện. Rồi đọc thêm lại thấy: nhân chi sơ tính bản ác. Chuyện ấy xưa lắm rồi. Cách đây độ chục năm có một bậc thầy ghé tai mình "thiện ác qua rồi ông ạ. Giờ thì là nhân chi sơ tính bản tham. Ông cứ ngẫm mà xem".

Cụ là cây đa cây đề cả về tri thức lẫn độ từng trải. Nhìn cụ cười, nụ cười đầy day dứt mà thấy đau. Cụ bảo "thì ông xem đấy. Cái tay ấy còn lộc gì chưa hưởng nữa mà vẫn còn vơ vét cả đến cái danh hiệu còm". Rồi lắc đầu, bỏ dở câu chuyện, ra về.

Việc cuốn đi. Lo làm lụng kiếm ăn cũng ít chú ý đến điều này. Giờ, việc đã tạm ngơi, ngồi tỉ mẩn giở cái đống đồ tạp nham ra lại thấy có ảnh cụ đang cười. Nhìn ảnh, nhớ người, nhớ những điều cụ nói. Ngẫm và lai thấy đau hơn.

Bản tính tư hữu của con người có lẽ không bao giờ hết. Từ cổ xưa đã thế rồi. Khi người ta cố vẽ ra một xã hội không thừa nhận tư hữu, thì người ta khôn lắm, họ giấu cái đó đi, làm ra vẻ thế thôi. Những người vẽ ra chuyện đó, không biết có dối mình không, cũng nói khắp thiên hạ rằng đến một lúc nào đó tư tưởng tư hữu sẽ bị tiêu diệt và xã hội sẽ tốt đẹp hơn. Ngay ở các nước kiểm soát gắt gao thế mà từ bé đến lớn, nạn hối lộ, ăn cắp cả của công và tư còn làm rung rinh cả một chính thể, làm tiêu ma bao sự nghiệp, sụp đổ nhiều thứ... nữa là.

Ghê thay con người

Con người ta sống trên đời, còn gì quý hơn cái cơ thể của mình. Khi đã chấp nhận hủy hoại cơ thể thì tức là âm mưu, mục đích nó ghê gớm lắm, thậm chí không thể hình dung được.

Ngày xưa bên Tàu, Giới Tử Thôi tòng vong theo công tử Trùng Nhĩ nước Tấn để mưu sự nghiệp. Lúc lâm cảnh cơ hàn, chủ cùng tớ đói quá chả có gì ăn, Thôi cắt thịt đùi mình nấu cháo dâng chủ. Chỉ có điều sau khi dựng được cơ nghiệp, Nhĩ lại quên Thôi (xưa nay thường vậy), Thôi giận dỗi, cõng mẹ vào núi trốn, bị đốt rừng cũng không ra nên chết cháy. Kể lại chuyện này để thấy rằng để đạt mục đích thì sự hủy hoại cơ thể chính mình là chuyện nhỏ.

Nhiều tấm gương cộng sản cũng vậy, không ít người hy sinh đời bố để củng cố đời con, hoặc để mở đường làm quan, chả sá gì việc hủy thân mình, nhưng khác ở chỗ được ca ngợi là vì lý tưởng, vì dân vì nước.

Bên tây xưa nay cũng chẳng hiếm ai đó cho nổ cả cái máy bay, chết ngay chính mình cốt sao người thân còn sống được nhận bảo hiểm.

Nhưng đến cái vụ nhà cô kia ở Hà Nội chấp nhận nhờ người khác chặt chân tay mình để được thanh toán bảo hiểm thì quả thật tôi không bao giờ nghĩ tới. Một người như tôi, bị cái dằm như đầu kim đâm vào ngón tay cũng la oai oái thì không dám nghĩ tới là đúng rồi. Điều đang nói, cô ta làm chuyện ấy nhằm được thanh toán bảo hiểm thì quả thật không ngu nào ngu hơn, bởi bên bảo hiểm đâu dễ để mất tiền như vậy.

Nhưng cũng mới nghe công an và báo chí nói vậy, chưa biết đúng bao nhiêu phần trăm.

Nguyễn Thông

Ruồi và ong

Mình cứ nghĩ ông trời rõ khéo lẩn thẩn.

Cái con ruồi chả chịu làm gì, chỉ vo ve nhưng cứ bọn người làm được thứ nào ngon là chúng tới xơi trước, cũng giả bộ hai chân xoa xoa lễ phép trước khi ăn nhưng ăn không chừa món chi. Vậy mà bọn người phải chịu nó. Còn khen nó "tự nhiên như ruồi".

Còn con ong cả đời vất vả, cày cuốc vườn hoa khắp xứ hút mật ngọt đem về nuôi con, nhưng cứ được lít nào là đám người lấy luôn lít ấy, ong chả biết kêu ai.

Hóa ra, với đứa đểu như ruồi thì người sợ, với kẻ làm lụng như ong thì người coi không bằng nô lệ.

Tuy nhiên, con ong hơn con ruồi và con người ở chỗ nó không bao giờ đậu vào... cứt. Đó là sự công bằng trong sắp đặt của trời.

Nguyễn Thông

Ác như con người

Hôm qua, tỉnh Ninh Thuận chính thức triển khai diệt, tiêu hủy đàn chim yến khoảng 100.000 con làm tổ ở rạp Thanh Bình, thị xã Phan Rang-Tháp Chàm. Lực lượng chức năng bắt tất cả những con yến sống nhét đầy vào bao đem đi tiêu hủy.

Nhớ lại những lần trước, kẻ chịu nạn là những đàn gà đàn vịt, đà điểu khi có virus H5N1; là heo (lợn) khi có bệnh tai xanh... Hàng nghìn chuồng trại, hàng triệu cơ thể sống bị chôn sống, bị đốt cháy, bị vùi trong hóa chất, vôi bột.

Thấy người ta vì sợ virus cúm H5N1 mà bắt hàng chục vạn con chim yến còn sống còn khỏe đem đi tiêu hủy, bất giác rùng mình trước sự độc ác của con người. Theo luật nhân quả báo ứng của nhà phật, làm điều ác thì sẽ gặt ác. Đem hàng vạn con gà còn sống, hàng nghìn con heo còn sống, và chim yến nữa, ném xuống hố, sau đó đổ xăng đốt chết tươi chúng, nếu không mắc tội hủy hoại sinh linh thì là gì. Không thể lấy cớ bảo vệ con người (cũng là sinh linh) mà hủy diệt sinh linh khác.

Người ác lắm, ác không thể tả.

21.4.2013
Nguyễn Thông 
(viết thêm chút này sau khi đọc bài của anh Hoàng Hải Vân)