Bài hát tặng bạn ngày chủ nhật: Hai con chim xinh

Tuổi thơ dù khổ dù nghèo dù vất vả nhưng luôn là điều đáng nhớ. Đầy kỷ niệm dễ thương. Tuổi thơ tôi, và các bạn cùng lứa, đều như thế.

Bài hát này theo suốt tuổi thơ tôi, chị Ga phụ trách đội thiếu nhi thôn Trà Phương dạy cho chúng tôi, chỉ vài lần là thuộc. Sau chị lấy anh Cư anh họ tôi, hai anh chị chỉ kịp sống với nhau vài tháng thì anh lên đường vào Nam chiến đấu, chưa kịp có con. Anh hy sinh năm 70-71 gì đó, tôi xa quê lâu cũng chả biết chị có đi bước nữa không.

Nhạc sĩ Hoài Giang chuyên viết cho thiếu nhi, hồi những năm 60 do điều kiện phương tiện nghe ít ỏi, chủ yếu nhờ cái loa phát thanh nho nhỏ gắn trên tường nên tôi không biết ông còn có bài nào khác nữa. Nhưng đời người làm văn nghệ, chỉ cần một tác phẩm vậy thôi cũng đủ góp mặt với đời.

Đội Sơn Ca của Đài tiếng nói Việt Nam mà hát thì khỏi chê. Giọng lĩnh xướng là chị Kim Oanh, người sau này hát rất nhiều bài thành công, ví dụ Quảng Bình quê ta ơi, Đường chúng ta đi. Hồi trước tôi có viết một bài trên blog, kể hồi bé chỉ thích nghe Kim Oanh hát, bảo lớn lên thế nào cũng yêu chị Kim Oanh (lớn tuổi hơn tôi). Một người đọc được, mách với chị, chị (đã thành bà lão ngoài 70, sống ở phố Hàng Trống, Hà Nội) cười "hóa ra có những người thích mình thế cơ à". Người bạn kể lại với tôi như vậy. Cứ mong có dịp ghé phố Hàng Trống thăm giọng ca lừng lẫy một thời, mãi chưa thu xếp được.

Bản ghi âm này cực tốt, lại có những hình ảnh kèm theo cực kỳ xúc động, của nhà sưu tầm Zanhanoi (Nguyễn Văn Dân). Xin cảm ơn anh Dân.

Chúc cả nhà cuối tuần vui vẻ. Và nghe hai con chim hát vang cuối trời.
Nguyễn Thông

Bài hát tặng bạn ngày chủ nhật: Chế độ ta tươi đẹp

Lúc này, mọi người cần nghe bài hát ấy để ráng giữ niềm tin tươi sáng.
Sáng tác: Xuân Oanh
Trình bày: Tốp ca nữ đài Tiếng nói Việt Nam, lĩnh xướng: Kim Oanh.

Chúc bà con vui vẻ.

Xin cám ơn nhà sưu tầm Zanhanoi.

16.6.2013
Nguyễn Thông

Những bài hát của một thời (51): Lời ru theo sóng

Tôi không nhớ ca sĩ-nhạc sĩ Trần Khánh viết Lời ru theo sóng vào năm nào, chỉ loáng thoáng những năm sau hòa bình 75 đã được nghe bài này trên làn sóng đài Tiếng nói Việt Nam với giọng hát Kim Oanh. Đây là một cặp từng tạo nên những giai điệu tuyệt vời của nền âm nhạc thời chiến tranh chống Mỹ.

Khác với nhiều, rất nhiều ca khúc hồi chống Mỹ và hậu chiến thường hừng hực khí thế tinh thần cách mạng, chủ nghĩa anh hùng, biểu hiện niềm tự hào hơi thái quá, thì có một số rất ít bài hát đã theo lối riêng, lúc bấy giờ bị coi là lạc lõng, lẻ loi, khi xoáy sâu vào tình cảm, tâm tư con người bình thường, cuộc sống bình thường. Mấy bài ấy không được dư luận phải đạo đương thời đánh giá cao, tuy nhiên sức sống lại rất lâu bền. Lời ru theo sóng, theo tôi, nằm trong số ít đó.

Tôi có nghe nói nhạc sĩ Trần Khánh viết Lời ru theo sóng khi ông sinh đứa con đầu lòng. Thông qua lời người mẹ, ông dành tình thương cho con. Đời ông quá nhiều khốn khổ nên đặt hy vọng vào đời con. Nhà thơ Nguyễn Thụy Kha kể lại ngay từ năm 1957 ông đã đầu quân về đài Tiếng nói Việt Nam, là giọng ca trụ cột, quý hiếm của đài. Nhưng có tài liệu nào đó bên công an rằng ông từng khai báo với mật thám Pháp (phòng nhì) lúc bị bắt, dù rất vu vơ không căn cứ nhưng người ta cứ thế hắt hủi Trần Khánh. Suốt hơn 22 năm đằng đẵng, ông chỉ là kẻ hát rong, làm thuê, không biên chế, không chế độ đãi ngộ gì; lương không, sổ gạo cũng không. Mãi cuối năm 1979 người ta mới xét biên chế cho Trần Khánh, chưa kịp hưởng lương nhà nước được bao lâu thì ông qua đời do tai nạn giao thông năm 1981 trong chuyến xe về Quảng Ninh công tác. Thương thay cũng một kiếp người, tài hoa bạc mệnh.

Những bài hát của một thời (45): Nhanh tay lưới chắc tay súng

Nghệ sĩ ưu tú Trần Thụ là cái tên quen thuộc với người yêu nhạc trên sóng phát thanh đài Tiếng nói Việt Nam những năm đánh Mỹ. Giọng ông khỏe, trầm ấm, đầy tình cảm, đặc biệt tròn vành rõ chữ nên chỉ nghe ông hát vài ba lần là có thể nhớ và thuộc bài mà ông thể hiện. Đây cũng chính là đặc điểm của đời sống âm nhạc những năm 60-70. Mặc dù đài TNVN có hẳn chương trình dạy hát mỗi tuần nhưng hầu hết thế hệ chúng tôi thuộc các ca khúc là nhờ ca sĩ. Lời ca và giai điệu cứ nhập tâm một cách tự nhiên, theo mãi theo mãi phần đời còn lại.

Trần Thụ không chỉ nổi tiếng ở cương vị ca sĩ, ông còn được nhiều người biết đến trong vai trò sáng tác, mặc dù chưa bao giờ ông tự nhận là nhạc sĩ. Những năm chiến tranh ông có mặt trên tuyến lửa khu 4 để hát phục vụ bộ đội, TNXP, nhân dân; đồng thời sáng tác những bài ca vừa hào hùng vừa trữ tình tha thiết. Bài hát Nhanh tay lưới chắc tay súng ra đời trong hoàn cảnh như thế. Những lời ca thật đẹp "Nhanh tay lưới, chắc tay súng ta sẵn sàng từng giờ/Không cho chúng mon men tới lên bãi biển thân yêu/Nhanh tay lưới, chắc tay súng vây bắt lùng kẻ thù/Ta chiến đấu không lui bước giữ lấy biển khơi"... mang dấu ấn một giai đoạn lịch sử khó quên.

Lẽ dĩ nhiên Trần Thụ hát bài này mới bộc lộ hết những gì ông gửi gắm. Và đừng quên giọng nữ Kim Oanh tạo cảm giác không có cặp hát nào hợp hơn, đẹp hơn.

Xin cám ơn nhà sưu tầm Quốc Việt- QV75.

12.8.2012

Nguyễn Thông

1

Làng quê tôi bên bờ cát trắng dài
Biển mênh mông sóng vờn hàng dừa xanh
Buồm căng thuyền ta ra khơi tung lưới quăng chài
Vừng đông hé sáng chân trời tia nắng soi màu hồng
Giặc vô đây súng này ta sẵn sàng
Giặc vô đây chớ hòng tìm đường ra
Vì ta là dân quân tay súng tay chài
Cùng chiến đấu với quân thù ta giữ yên biển khơi.

Nhanh tay lưới, chắc tay súng ta sẵn sàng từng giờ
Tay ta kéo, tay giăng lưới, cho cá đầy khoang
Nhanh tay lưới, chắc tay súng ta sẵn sàng từng giờ
Cho thôn xóm bao em bé giữ giấc ngủ yên.

2

Biển quê tôi có nhiều luồng cá bạc
Rặng phi lao mới trồng ngày một cao
Nhìn ra ngoài khơi xa xa bao lớp sóng bạc đầu
Biển hát khúc hát yêu đời ta giữ yên biển đẹp
Đoàn dân quân súng bên mình ta sẵn sàng
Giặc vô đây nhất định phải vùi thây
Bàn chân thanh niên ta in trên khắp bãi bờ
Mài sắc ý chí căm thù ta giữ yên làng quê.

Nhanh tay lưới, chắc tay súng ta sẵn sàng từng giờ
Không cho chúng mon men tới lên bãi biển thân yêu
Nhanh tay lưới, chắc tay súng vây bắt lùng kẻ thù
Ta chiến đấu không lui bước giữ lấy biển khơi.

Những bài hát của một thời (31): Lá thư hậu phương

Xin tặng bài này cho các chị, những người vợ bộ đội ở miền Bắc hồi chiến tranh chống Mỹ. Tặng bạn tôi Lê Minh Độ (K17), người đã hát nhiều bài hát "của một thời" thời sinh viên chất chứa kỷ niệm.

Những năm 60 thật khó quên. Khắp miền Bắc, nơi đâu cũng thấy những khẩu hiệu hết sức ngắn gọn, quyết liệt, như: "Tất cả vì miền Nam ruột thịt", "Tất cả cho tiền tuyến, tất cả để chiến thắng", "Hậu phương thi đua với tiền phương", "Quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược"... Tôi còn nhớ như in trên bức tường đất căn nhà 3 gian của thầy bu tôi, phía phải là câu "Toàn dân thực hiện 3 không", phía trái là "Tất cả cho tiền tuyến", kẻ bằng vôi thật rắn rỏi, rõ ràng. Hình như những năm ấy, bất kể già trẻ gái trai, tất tần tật đều hướng ra chiến trường, với niềm tin thắng lợi.

Trông mong nhất, chờ đợi nhất người lính trở về chính là các chị. Cày bừa cấy hái, chăm sóc bố mẹ ông bà, nuôi dạy con cái, các chị gánh vác hết phần mà người ra đi để lại. Hàng triệu "thiếu phụ Nam Xương" thời ấy đáng được tạc tượng ngọc, chí ít cũng bằng đá hoa cương cho muôn đời sau biết ơn, ca ngợi.

Bài hát Lá thư hậu phương của nhạc sĩ Phạm Tuyên đã phần nào ghi lại những chiều sâu khuất của tâm hồn người phụ nữ nông dân trẻ miền Bắc thời chống Mỹ, qua vẻ đẹp giản dị mà khó quên. Một vài lời trong ca từ có thể không hợp với người nghe thời nay, nhưng không sao, đó là dấu ấn một chặng đường lịch sử. Ca sĩ thể hiện là NSƯT Kim Oanh và tốp ca nữ đài Tiếng nói Việt Nam.

Xin cám ơn nhà sưu tầm Zanhanoi.

29.4.2012
Nguyễn Thông

Những bài hát của một thời (28): Những cô gái quan họ

Mình chẳng biết bài hát Những cô gái quan họ có phải tác phẩm đầu tay của nhạc sĩ Phó Đức Phương không bởi chưa bao giờ nghe ông đề cập đến điều này nhưng có thể khẳng định mà chả sợ sai rằng nó là tấm thông hành cho ông bước vào làng nhạc. Sự thành công và nổi tiếng đến ngay từ sáng tác ban đầu, có lẽ ở nước ta trường hợp như Phó Đức Phương hơi hiếm.

Nhạc sĩ Phó Đức Phương sinh năm 1944, người Hà Nội nhưng với bài Những cô gái quan họ đã rất nhiều người lầm tưởng ông quê Bắc Ninh. Tuy nhiên người kinh Bắc có quyền tự hào về nhạc sĩ đã viết ra bài hát hay nhất ca ngợi quê hương mình. Ông là tác giả của nhiều ca khúc nổi tiếng khác nữa, như Tình ca trên những công trình mới, Nha Trang thu, Về quê, Hồ trên núi,  Huyền thoại hồ núi Cốc, Một thoáng Tây Hồ, Trên đỉnh Phù Vân, Chảy đi sông ơi...

Những cô gái quan họ ra đời năm 1967, có thể coi là thời kỳ ác liệt nhất của miền Bắc trong bom đạn máy bay Mỹ. Lời ca trong trẻo, giản dị cùng giai điệu thiết tha của dân ca đồng bằng Bắc bộ đã vang lên khắp chốn cùng quê. Nhiều người ngơ ngác không biết Phó Đức Phương là đứa nào mà cho ra tác phẩm nuột nà đến thế. Trên làn sóng đài Tiếng nói Việt Nam, bài hát qua sự thể hiện của tốp nữ nổi tiếng, Kim Oanh lĩnh xướng, càng làm mọi người thêm yêu quê hương quan họ và những cô gái hậu duệ thái hậu Ỷ Lan.

Bắc Ninh với mình cũng có vô số kỷ niệm dù thời gian lưu cư chẳng bao lâu. Trường đại học Tổng hợp Hà Nội sơ tán đợt 2 tỏa về khắp nơi. Khoa văn về Hà Bắc và Hưng Yên (đợt 1 về Đại Từ, Thái Nguyên), lần này bọn từ năm thứ 2 trở lên đi Văn Giang (Hưng Yên) còn năm thứ nhất về Yên Phong và Hiệp Hòa (Bắc Ninh, Hà Bắc). Sau tết Quý Sửu 1973 cả bầu đoàn "sư tử" thầy trò lại lục tục chuyển về Hà Nội. Bắc Ninh chỉ thoáng có mấy tháng mà nặng nghĩa nặng tình, nhất là sự đùm bọc của người nông dân với bọn sinh viên nghèo. Khi mình đã chuyển về ở nhà D2 khu đại học Ngoại ngữ gần đường tàu điện ga Thanh Xuân tháng 4.1973, anh Thuận chủ nhà còn lặn lội từ Yên Phong lên thăm mình và thằng Nguyễn Sĩ Đại (cùng ở chung nhà anh), gặp gỡ thật cảm động. Mấy chục năm qua, chính xác là hơn 40 năm, mình cũng chưa có dịp về thăm lại Yên Phong bên bờ sông Cầu, qua cái phà Đông Xuyên (nghe nói đã bắc cầu), ghé chợ Chờ, đi trên con đường đê rợp bóng tre, thăm lại những người ơn nghĩa thời khó khăn vất vả. Chả biết anh chị Thuận có khỏe, có còn không? Mình tự dặn lòng thế nào cũng phải làm một chuyến về nơi xưa cũ cho trọn nghĩa vẹn tình.

Xin cám ơn nhà sưu tầm Zanhanoi.

18.4.2012

Nguyễn Thông