Chuyện không nhỏ

Chính quyền, Ban tổ chức Si gêm (SEA Games), thậm chí chính thủ tướng Hunsen của Campuchia hôm qua ra thông báo cấm cổ động viên Việt Nam đem ảnh "bác Hồ" vào trong sân vận động. Họ chỉ cấm mà không nói rõ lý do. Không nói ra nhưng ai cũng biết căn nguyên.

Này, có nhẽ từ chuyện Campuchia cấm đem ảnh idol vào sân chơi thể thao để nhảy nhót hò hét ủng hộ, xứ An Nam cũng cần coi lại cái cách dung túng những trò tuyên truyền dở hơi lâu nay.

Trước hết, nó không hợp, sân bóng không phải là chỗ biểu dương lãnh tụ. Sau nữa, trong thế giới văn minh văn hóa, nó có vẻ thô lậu, nhố nhăng, chả giống ai, cứ kiểu một mình một chợ, anh hùng làng này cóc thằng nào bằng ta. Sau nữa, đừng để thiên hạ người ta chê cười, mà lệnh cấm vỗ mặt như Campuchia vừa ban hành là biểu hiện dứt khoát của sự chê cười ấy.

Cuộc "gặp" ngắn ngủi

Từ bé đến giờ mình chưa được gặp Andre Menras Hồ Cương Quyết. Chả bù cho các bác A, B, C cứ là diện kiến xoành xoạch, bắt tay bắt chân với bác Hồ, chuyện nở như ngô rang, cả tiếng Việt lẫn tiếng Pháp. Đã từ lâu mình ngưỡng mộ bác ấy, nhất là sau quốc sự biểu tình chống Tàu ngày chủ nhật 1.7 lại càng thêm ngưỡng thêm mộ. Cái đề thi văn vào đại học vừa rồi có phê phán chuyện mê muội thần tượng, ra điều trước thần tượng cũng phải tỉnh táo mà xét đoán, chứ mê muội thì chả ra giống con người. Nhưng đối với mình, Andre Menras là thần tượng, mình mê ông, còn có muội không chả biết. Mà nếu mình mê muội bác Hồ Cương Quyết Andre Menras thì cũng tốt chán, cứ mê đấy, ai làm gì nhau nào.

Nhân chuyện thần tượng, lôi ra cho học sinh làm bài thi, cho các em tha hồ thể hiện quan điểm, cũng tốt thôi, nhưng xin cảnh báo, điều chi cũng có hai mặt của nó. Xã hội ta đang tuyên truyền mê thần tượng đến mức siêu mê, ra đề thế khác chi phản đối chủ trương, chống lại đường lối. Ông nào ra cái đề ấy coi chừng, có ngày bị coi là xét lại, thù nghịch, lại được ưu tiên lên cao nguyên Đồng Văn thăm thú Cổng trời dăm bảy năm, giống như nhà văn Bùi Ngọc Tấn nhàn rỗi chăn kiến hồi xưa thì hết nghiệp văn chương.

Lại nói mơ-xi-ơ Menras. Bữa đó đương ngồi đọc bài cho tuần san, chuông réo, nhận ra giọng bạn Trần Thanh Bình cùng cơ quan. Y bảo anh ơi, có người muốn nói chuyện với anh. Anh nói chuyện với Menras nhé, Hồ Cương Quyết ấy. Mình thích quá nhưng chợt giật thót, thôi thôi, tớ dốt ngoại ngữ Tây lắm, tiếng Anh tiếng Pháp ngu như con bò, sao mà trao đổi được với ông ấy. Bình cười khớ khớ, đừng lo, Andre Menras xài tiếng Việt tốt lắm. Gớm, thở hắt ra, nhẹ cả người.

Đầu dây bên kia nhỏ nhẹ, chậm rãi: "Chào anh Thông, chúc anh khỏe nhé. Cám ơn anh về bài thơ anh đã tặng tôi. Tôi xúc động lắm, cái bài thơ ấy. Nhưng có điều này tôi không đồng ý với anh". Nghe ông tây-ta thổ lộ vậy, mình lo quá, hệt như cái đứa nho sinh ngày xưa đi thi phạm phải trường quy, trót dùng chữ kỵ húy, hoặc văn cách có điều gì không phải không nên. Mình rụt rè hỏi sao hả anh, anh cứ nói đi để em rút kinh nghiệm. Bác Andre Hồ bảo "không không, anh hiểu nhầm rồi, tôi nói là nói cái này cơ. Anh viết trong bài thơ, tự nhận rằng anh hèn, các anh hèn, không dám yêu nước như tôi. Chưa đúng đâu, các anh không hèn. Chỉ có điều tôi có thể làm được điều đó một cách công khai, bởi tôi là người tự do, còn các anh vẫn bao nhiêu thứ ràng buộc, công ăn việc làm, gia đình vợ con... Nhưng tôi tin vào lòng yêu nước của các anh, dù bộc lộ ra hay không bộc lộ". Đại loại ông Menras an ủi mình, khuyên mình thận trọng, đừng như ông kẻo dễ bị "người ta" làm khó dễ. Than ôi, một người tây mà sao tấm lòng nhân ái gần gũi đến thế, cứ như hiểu hết cả gan ruột mình.

Mình bảo ông Menras ơi, moi (moa) muốn được bắt tay ông, cám ơn ông, cúi đầu chào ông. Andre Hồ cười, tôi biết anh bận, Bình nói với tôi thế. Kỳ này tôi đang có một số chương trình, phải ra miền Trung, lúc quay về chúng ta gặp nhau nhé. Anh nhớ lời tôi, kẻ hèn không phải là chúng ta.

Mình nhờ bạn Trần Thanh Bình nâng cốc, thay mặt chúc cho thần tượng - Andre Menras Hồ Cương Quyết. Qua giọng viễn liên vô tuyến điện mà mình cứ nghĩ đang được nắm chặt tay ông mà lắc lắc.

11.7.2012
Nguyễn Thông

Thần tượng, ôi...

Đây là mình nói về anh chàng Lôi Phong bên Tàu, cấm hiểu méo mó xẹo xọ nhá.

Mấy bữa nay, nghe những người hàng top cầm quyền xứ Tàu như Tập Cận Bình, Ôn Gia Bảo nói này nói nọ, mình càng tin chắc rằng bên họ đang có dịch sụp đổ thần tượng. Tự đổ, hết thiêng chứ không phải do thế lực thù địch nào.

Có người bảo, thần tượng cũng giống như đồ cổ, càng xưa càng quý.
Cũng có người ví nó như thời trang, sau một thời gian lỗi mốt, được dùng lại, chả khác gì mới.

Riêng mình không nghĩ thế.

Thời gian qua, bên xứ "bạn vàng" Trung Quốc, người ta lôi thần tượng Lôi Phong ra dụ khị nhân dân, nhất là thanh niên. Nhưng xem chừng thất bại. Theo báo chí Trung Quốc, có cả tờ chính thống Nhân dân nhật báo, thì cuộc vận động làm theo tấm gương của Lôi Phong đã không được hưởng ứng rộng khắp, không thu được kết quả nào đáng kể. Than ôi, thời oanh liệt nay còn đâu.

Lại nhớ hồi mình còn bé, chưa được chục tuổi, tức còn nhãi ranh, đã cầm trên tay cuốn sách dịch Lôi Phong, người ta xuất bản, bán nhan nhản ở các hiệu sách Việt Nam. Hình như xứ mình hồi ấy thiếu thần tượng nên Trung Quốc cho mượn miễn phí. Hình ảnh anh chàng đội mũ vải mềm gắn ngôi sao đỏ ngoài bìa trông thật ấn tượng. Còn bên trong thì, ơi Lôi Phong, sao đáng yêu và vĩ đại thế. Mình không nhớ hết, nhưng có câu này trong sách, thấy bảo của Lôi Phong, thì mình thuộc: "Với đồng chí ấm áp như trời xuân/ Với việc chung cháy nồng như nắng hạ/ Với chủ nghĩa cá nhân gió mùa thu quét lá/ Với kẻ thù như băng giá đêm đông". Khoan hãy nhận xét về cái lý tưởng ấy, mình chỉ hé lộ rằng thời những năm 60 nhiều người chép câu này vào sổ tay nhá, đặt bên cạnh câu của Pavel Korsaghin (Thép đã tôi thế đấy- N.Ostrovski): "Đời người chỉ sống có một lần...".

Xài hàng ngoại mãi cũng chán. Khi mình đã hơn 10 tuổi, có hàng nội. Đó là Lê Mã Lương. Cuốn Lê Mã Lương và lý tưởng chiến đấu của nhà báo Khánh Vân, mỏng thôi, nhưng là sách gối đầu giường cho thế hệ mình. Lôi Phong biết nói nhời vàng ngọc, chả nhẽ Mã Lương thua kém. Anh Lương bảo "cuộc đời đẹp nhất là trên trận tuyến đánh quân thù", góp phần lôi cuốn được hàng triệu thanh niên miền Bắc lên đường chiến đấu. Theo mình, idol Lương là hàng Việt Nam chất lượng cao, hơn hẳn Lôi Phong hàng Tàu.

Cuộc sống như dòng sông. Nước không bao giờ dừng mãi dưới chân cầu. Thần tượng cũng thế, chả thể mãi mãi. Thần tượng tài tâm đức có thật ngoài đời còn khó vững bền, huống hồ thần tượng được tô vẽ, xây dựng, tỉa tót. Nghĩ mà thương chả ít người, cũng hiểu biết, thông minh, cũng từng trải, hiểu đời, nhưng chẳng biết vì lý do gì, người ta vẽ cuộc sống thế nào họ chỉ biết tô đời mình theo đúng thứ màu ấy. Với họ, cuộc sống đa diện đa chiều, mặc kệ; cứ phải xem cái gì cũng toàn thiện toàn mỹ, ngọc không tì vết. Không được linh tinh, chết đòn.

Nay thì dân Trung Quốc đã thắp nhang tiễn Lôi Phong idol vào quá khứ, vậy là mất một thần tượng. Hết thời của những muôn năm, đời đời bền vững, mãi mãi, sống mãi... rồi, chả biết dân Tàu sẽ tạo ra thần tượng nào đây. Ở ta, ai thế nào mình chả biết chứ bản thân mình đang lúng túng, nếu cứ mãi theo anh Mã Lương kể cũng kẹt, bởi giờ có còn đánh nhau đâu mà tìm ra chỗ đẹp nhất; còn bảo theo giải pháp tình thế giống như các em choai choai tôn Đàm Vĩnh Hưng, Noo Phước Thịnh... lên thành idol thì mình không làm được.

Thôi, cứ làm người đàng hoàng cái đã, yêu thì bảo là yêu, ghét thì cho là ghét, trung thực với đời, với người. Chưa có thần tượng cũng chả chết ai.

17.3.2012
Nguyễn Thông