Bắc Ninh

Tối qua 27.3.26 trên tivi, nhà đài VTV phát chương trình văn nghệ trực tiếp tôn vinh tỉnh Bắc Ninh.

Mình đã từng ở Bắc Ninh, tỉnh nhỏ hiền lành bị nhập với Bắc Giang thành Hà Bắc. Cụ thể là làng Sát Thượng, xã Yên Trung, huyện Yên Phong. Nay nơi ấy thành khu công nghiệp hoành tráng của tỉnh Bắc Ninh mới. Dạo năm kia mình có dịp qua đó, không tìm thấy chút dấu xưa nền cũ.

Mấy tháng cũng đủ nhớ cả đời, từ tháng 10.1972 tới tháng 3.1973 khi trường sơ tán về đó. Sau 12 ngày đêm khói lửa, Mỹ chấm dứt ném bom miền Bắc, thầy trò lại khăn gói quả mướp, lục tục kéo nhau về Hà Nội, qua cửa ô lối cầu phao Chương Dương, đi bộ mới khiếp, thầy Nguyễn Văn Tu dẫn đầu.

Phải nói luôn, thời ấy vùng quê ven sông Cầu thật đẹp, lả lướt, dịu dàng, chân chất, yên bình, dù đang chiến tranh. Chỉ có điều nghèo, đói, như chán vạn làng quê khác. Nông thôn những năm đó quê nào cũng nghèo khó, vất vả, thậm chí làng Trà Phương quê mình ở Hải Phòng còn nghèo gấp mấy lần làng Sát Thượng.

Đài quốc gia (phần 3, cuối)

Không chỉ ông giáo sư quen mồm “Việt Nam đất nước hình chữ S” trên tivi mà tôi vừa nhắc, lâu nay rất nhiều quan chức lãnh đạo, người có học hàm học vị cao, nhà văn nhà thơ, nhà báo, và tất nhiên rất đông dân thường, cũng phát ngôn như vậy, cứ nói văn vẻ “đất nước/dải đất hình chữ S” để chỉ nước Việt Nam.

Xin thưa, kiểu diễn đạt ấy quá lạc hậu và sai. Cái sai nghiêm trọng nhất, là đã không tôn trọng sự toàn vẹn lãnh thổ, chủ quyền thiêng liêng của đất nước, nhất là chủ quyền biển đảo. Đó là những vấn đề hết sức nhạy cảm nhiều năm nay, khi những nước quanh ta ủ mưu đòi hỏi những vùng lãnh thổ thuộc chủ quyền Việt Nam, những quần đảo, vùng biển đã được quốc tế công nhận, trong đó có Hoàng Sa và Trường Sa.

Nước Việt Nam ta, theo số liệu đã được công bố trên Wikipedia, “tổng diện tích là 331.212km² gồm toàn bộ phần đất liền và hải đảo với hơn 4.000 hòn đảo, bãi đá ngầm, cùng hai quần đảo trên biển Đông là Trường Sa (thuộc tỉnh Khánh Hòa) và Hoàng Sa (thuộc TP.Đà Nẵng) mà nhà nước tuyên bố chủ quyền”. Hiện nay không còn đơn vị hành chính cấp huyện nên Trường Sa và Hoàng Sa là hai thực thể đặc khu do hai tỉnh thành nói trên quản lý. Đành rằng chỉ mang tính hình thức nhưng đặc khu Hoàng Sa có đầy đủ cơ quan điều hành như mọi phường xã khác trong cả nước. Đó là thực tế không thể chối cãi, phủ nhận.

Đài quốc gia (kỳ 2)

Chính bởi thói quen xấu coi tivi nên hôm ấy tôi lại mở tivi khi ăn cơm. Các nhà khoa học dinh dưỡng, và nhất là những người tu thiền đã dạy rồi mà tôi chả chịu nghe. Rằng, lúc ăn uống thì tập trung vào ăn, đừng có trò chuyện, đừng phân tâm, ngó chỗ này nhìn chỗ khác, đừng tivi ti viếc… thì mới hợp cách dinh dưỡng, tốt cho tiêu hóa, sức khỏe. Coi tivi, dù để biết thời sự, là ngu dại, điếc không sợ súng.

Chả riêng gì tôi, rất nhiều người mắc căn bệnh ngu dại ấy, coi tivi lúc ăn cơm. Chưa thấy quan tài chưa đổ lệ.

Lại nhớ có lần, dễ cũng hơn chục năm rồi, mấy người bạn đồng môn cùng khóa rủ tôi lên chơi thiền viện Trúc Lâm ở Thủ Đức (Sài Gòn). Chả là chị bạn có ông cậu ruột trụ trì nơi đó, tôi gọi đùa là “viện sĩ”. Ông U80, hiền lành, sáng láng, thông tuệ, thông kim bác cổ, rất dễ gần. Ngồi với ông một buổi, bất giác nhớ câu thơ xưa “một ngày tựa mạn thuyền rồng/còn hơn muôn kiếp ở trong thuyền chài”. Chỉ tiếc, tôi không dứt được bụi trần, nặng nợ trần tục, nên chỉ lĩnh hội được từ cụ “viện sĩ” đôi điều, còn lại vẫn cứ sa chân vào hỉ nộ ái ố cuộc đời. Lâu cũng không có dịp lên cõi Trúc Lâm ấy, lại lười không hỏi bạn, chả biết cụ có còn, hay đã thong dong về bến giác rồi.

Mọi ồn ào đã qua (kỳ 2)

Có lẽ cần ngỏ ngay, tôi vốn không ưa những trò hình thức, phô bày, màu mỡ riêu cua, cờ đèn kèn trống, tất tật cả lớn lẫn nhỏ, nên những điều biên ra đây có thể làm không ít người, nhất là những ai luôn theo quan điểm chính thống, không vừa lòng. Thì biết làm sao, sống trên đời không thể vừa ý tất cả mọi người.

Sài Gòn những ngày cuối tháng 4, người từ khắp nơi đổ về. Rồi chính quyền, cụ thể là ngành du lịch, ít bữa nữa sẽ sơ kết, công bố những con số ấn tượng về du khách, tiền thu được, công suất phòng khách sạn… chắc chắn năm nay sẽ cao nhất so với mọi năm về trước. Báo chí kể có một gia đình thuê hẳn “phòng tổng thống” ở khách sạn 5 sao trên đường Lê Duẩn với giá 30 triệu đồng qua đêm để lấy chỗ ngắm duyệt binh, diễu hành. Bất cứ ai sống ở Sài Gòn những ngày qua đều ít nhiều bị lôi cuốn vào không khí chộn rộn ấy.

 
Và cũng rất dễ hiểu tại sao cô MC Bích Hồng của một đài truyền hình chỉ buột thật thà than thở không chịu nổi cảnh kẹt xe đã bị cộng đồng chính thống xúm vào lên án vô ý thức, không biết điều, không yêu nước… Lạ là có rất nhiều người, kể cả “nhân vật nổi tiếng”, đã khẳng định ai không ủng hộ diễu hành, duyệt binh là không yêu nước.

Mọi ồn ào đã qua đi

Vậy là đã qua ngày lễ trọng 30.4, chỉ còn lễ phụ, lễ bis 1.5 quốc tế lao động. Mà cũng nói ngay, cái lễ bis này chỉ những nước khối xã hội chủ nghĩa (trước kia) và vài nước nho nhỏ bị ảnh hưởng của học thuyết đấu tranh giai cấp tổ chức, chứ phần lớn quốc gia trên thế giới không quan tâm. Giờ thì nó chỉ còn thoi thóp ở những anh chưa từ bỏ hẳn được “chủ nghĩa xã hội ưu việt” và thích hội hè lễ lạt.

Ai đời đang làm ăn chung sống với nhau, tự dưng có vài ông lý sự nhảy xổ ra kêu bóc lột bóc lột, chia đám đông thành giai cấp bóc lột và giai cấp bị bóc lột, rồi gào phải đấu tranh, “vô sản toàn thế giới liên hiệp lại”. Chém giết cũng sinh ra từ đấy khi họ đòi phải phân chia công bằng, xóa cách biệt giàu nghèo, nhưng thực ra là tìm cách cướp đoạt để “bao nhiêu quyền lợi ắt qua tay mình”.

Ai có dịp đi ngang Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh trên đường Nguyễn Phong Sắc, quận Cầu Giấy, Hà Nội sẽ thấy đập vào mắt dòng chữ rất to chạy suốt nóc căn nhà chính mặt tiền “Vô sản tất cả các nước và các dân tộc bị áp bức đoàn kết lại”. Câu này vốn gốc của Mác, sau được Lênin chế thêm râu ria để xúi dại người lao động lao vào cuộc giành giật. Thời ấy đã qua lâu rồi. Tôi muốn hỏi ông Nguyễn Xuân Thắng giám đốc cái học viện kia, lúc này ông còn muốn công nhân (vô sản), người lao động đánh nhau với ai mà vẫn để “lời vàng” đó ngự trong mắt thiên hạ?

Mỹ vẫn bị đánh trên sân khấu

Tối qua 28.4.25, tại Hà Nội, ở nhà hát Hồ Gươm diễn ra chương trình nghệ thuật có cả Tổng bí thư Tô Lâm và rất nhiều yếu nhân đến dự, coi, thưởng thức.

Tôi ngó tivi, thấy nhiều nghệ sĩ, ca sĩ, những Quang Thọ, Tùng Dương... cứ gào lên. Nghệ sĩ hát xướng xứ này thuộc diện dễ dãi bậc nhất, ai bảo gì cũng nghe.

Tôi nói thật, lúc thuế má nước sôi lửa bỏng như này mà vẫn chọn bài, lên sân khấu hát vang "Nghe náo nức trong lòng thủ đô ta sục sôi đánh Mỹ" "Diệt đế quốc Mỹ, phá tan bè lũ bán nước"... thì khác gì chặn đường hội đàm của ông đặc sứ Nguyễn Hồng Diên.

Rồi "nó" để bụng, "nó" không thèm bàn bạc, giao thương hữu nghị nữa, "nó" cứ chém đinh chặt sắt, hai bên thiệt hại mấy cũng mặc, áp thuế lên tận trời, rồi lại đổ cho nó không biết điều. Rốt cục chỉ nhân dân, doanh nghiệp là thiệt.

Thời dễ dãi của Clinton, Obama, Biden ăn phở 2000, xơi bún chả Hương Liên, dạo phố cổ... qua rồi, mà là thời của tổng thống con buôn thực dụng, để bụng mọi điều. Chuyện cấm mọi quan chức Mỹ lớn nhỏ dự lễ hội 30.4 là rõ nhất. Đâu phải chỉ ta mới "Rõ ràng, sòng phẳng. Mẹ nó, sợ gì", còn nó không biết xử sự thế chắc.

Nếu vụ này gây tổn hại cho đất nước, cứ lôi đám tuyên giáo ra mà trị. Đó là cố tình cố ý thách thức, coi thường chỉ đạo của ông Tô Lâm trong cái bài mới nhất vừa rồi. Đúng là người làm kẻ phá.

Nguyễn Thông

Dỡ bỏ cũng thế thôi

Cái pa nô (bức vẽ tuyên truyền) sỉ nhục Mỹ ở bìa đường Đinh Tiên Hoàng (Hà Nội) dù đã được dỡ bỏ nhưng tiếng xấu thì không gột được.

Cần nói ngay rằng nội dung pa nô đó là kiểu/mô đen tuyên truyền thường thấy ở xứ này bao lâu nay. Họ chấp hết, còn đúng sai, hay dở, kệ.

Dựng cái pa nô nội dung tuyên truyền, ngay "giữa của giữa" thủ đô không phải chuyện đùa, muốn dựng thì dựng. Nó được duyệt từ cấp rất cao, đủ ban bệ ngành, chứ không phải thằng doanh nghiệp nào đó muốn làm thì làm, muốn dựng thì dựng. Rồi cũng chả "chết" đứa nào, trừ vài đứa tép riu kiểm điểm rút kinh nghiệm sâu sắc. Báo Tiền Phong hôm qua 23.4.25 viết bài ca ngợi pa nô, thấy dân chửi trên mạng dữ quá, vội hạ bài lập tức.

Một tấm pa nô (dân gian gọi là pa nô chim ỉa) như vậy được thiết kế công phu, hàm ý "sâu sắc", tôi đồ rằng khi nó mới hình thành có ối kẻ cấp trên vỗ tay khen ngợi. Đảm bảo chẳng phải chỉ có bản sỉ nhục độc nhất này dựng ven đường Đinh Tiên Hoàng ngó ra hồ Gươm mà có rất nhiều bản khác được ngạo nghễ khắp nơi, chả biết đã được lặng lẽ thu hồi chưa. Làm gì có chuyện pa nô độc bản.

Dẹp tấm pa nô này cũng chả giải quyết được gì khi hằng ngày trên tivi, báo chí, loa tuyên truyền, khẩu hiệu giăng khắp chốn vẫn cứ một mực "kháng chiến chống Mỹ, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước", vẫn hát "diệt đế quốc Mỹ, phá tan bè lũ bán nước", "còn giặc Mỹ cọp beo, ấy còn giặc Mỹ cọp beo", "Vì nhân dân ta ra đi, diệt hết lũ đế quốc Mỹ, cờ giải phóng tung bay hùng vĩ"... Hận thù đã ăn vào trong máu rồi, không sửa được.

Hôm qua tôi vô tình ngồi cạnh mấy người trẻ, nghe họ nhiếc móc cái cô bị kẹt xe dám nói thật lòng mình, nào là vô ý thức, non kém về chính trị; rồi đọc tút của một anh nhà báo (cùng các đồng nghiệp vào còm) chê cười một anh nhà báo khác cũng "tội" non kém chính trị, thì hiểu rằng khó gỡ tấm pa nô chim ỉa khỏi đầu họ.

50 năm trôi qua, vẫn phải chứng kiến cuộc sống đầy thù hận, xung đột, khác biệt. Đó là nỗi buồn của những người khát khao cuộc sống yên vui thực sự.

Nguyễn Thông

Bỏ đi 4 chữ để thu phục nhân tâm

Đất nước mấy chục năm qua có thay đổi, phát triển không? Có, thay theo thời gian và do sự cố gắng của con người.

Nhưng đừng chỉ nhìn vào đường sá, nhà cửa, miếng ăn... Có những thứ tới giờ vẫn không nhúc nhích, vẫn như cách đây 50 năm.

Nhìn ngó nghe hệ thống truyền thông độc quyền của nhà nước những ngày qua, những ngày này và những ngày tới, nhất là trên tivi, có cảm giác thật kinh sợ cho thứ tư duy ăn mày quá khứ, say chiến thắng, say đến mức bất chấp.

 
Bệnh cờ đèn kèn trống không chỉ thể hiện bằng cờ phướn đỏ rực, máy bay vút qua, đại bác ưỡn ven sông, văn nghệ thời chiến... mà còn là những phát biểu, diễn văn, đít cua về cuộc chiến tranh đã trôi qua 50 năm.
Cứ kiểu cách ấy, còn lâu mới có thể giải tỏa, xóa bỏ được sự ngăn cách trong lòng người.

Chơi như thủ đô

Nói ngay, từ thủ đô không cần phải viết hoa. Cả từ "tổ quốc" cũng thế. Danh từ chung mà viết hoa cái gì. Đám có quyền có tiền bây giờ đang phá nát những quy chuẩn của tiếng Việt.

Cứ nghĩ tới những đồng tiền thuế do dân và doanh nghiệp nộp vào ngân sách nhà nước bị chi xài vô tội vạ ở Hà Nội mà cám cảnh, tthương cho vai gầy của dân.

Những cuộc ném tiền qua cửa sổ, trăm nghìn đổ một trận cười như không, nặng màu mè hình thức ở xứ này là thứ tai ách không biết khi nào mới chấm dứt. Tối ngày bày vẽ kỷ niệm kỷ niếc, cổng chào cổng choẹt, chăng đèn kết hoa... Đúng lời các cụ bảo, vén tay áo xô, đốt nhà táng giấy.

 
Nó, tai ách ấy, sẽ mãi còn khi vẫn cỏn tồn tại cái gọi là ban tuyên giáo.

Lại nhớ chuyện truyền khẩu, khi bí thư Hà Nội Nguyễn Văn Trân than không có tiền, ông Lê Duẩn bèn bảo không có tiền thì in ra mà chi dùng, thiếu gì mà thiếu. Nay có lẽ Hà Nội đang làm cách đó.

Về vụ kỷ niệm giải phóng thủ đô, tôi đã dặn lòng đừng thèm quan tâm khi họ ương bướng quyết dùng từ "giải phóng" chứ không phải từ "tiếp quản", cố tình xxuyên tạc sự thật lịch sử, nhưng coi mấy cái mô hình ngứa mắt đốt tiền thì lại không đừng được.

Thông cào (tôi mà không đau chân thì còn quất dài nữa, bởi rất ghét mấy trò đốt tiền dân này)

Báo hại

Hầu như toàn thế giới, báo chí hoạt động trên cơ sở tuân thủ pháp luật, lấy pháp luật làm tiêu chuẩn, thước đo. Cứ thế mà làm. Sai thì ráng chịu phạt. Báo không có cơ quan chủ quản đè đầu cưỡi cổ, bẻ hành bẻ tỏi. Nhà nước, chính quyền không can thiệp, chỉ đạo thô bạo báo chí, nhưng pháp luật không để nó vi phạm quy định mà cộng đồng đã nhất trí và tuân thủ. Đó chính là tự do báo chí.

Xứ này thì khác. Cả gần nghìn tờ báo, tạp chí, cơ quan truyền thông (tivi, đài, thông tấn...) đều do nhà nước, chính quyền, bộ máy cai trị nắm. Báo không có tiếng nói riêng, độc lập, nó chỉ hót theo giọng của chủ. Hót giọng khác, chết ngay. Đó là thực chất nền tự do báo chí ở xứ này.

Nói thế để thấy, đối với bất kỳ cơ quan báo chí nào, nó hoạt động, hót, thể hiện quan điểm, thái độ, chính kiến... ra sao, cơ quan chủ quản phải chịu trách nhiệm. Ví dụ báo Nhân Dân viết gì nói gì thì đảng phải chịu trách nhiệm, chứ không thể đổ cho hội nông dân, hội nuôi ong; đài tivi Nghệ An (NTV) phát gì thì tỉnh ủy, ủy ban tỉnh Nghệ An phải chịu chứ không thể đổ cho tỉnh Hà Tĩnh; cả nền báo chí này nói năng gì thì tuyên giáo, bộ 4T, chính phủ xứ này chịu chứ không thể đổ cho Lào, v.v..

Chính nghĩa cây tre

Đã đến lúc, thực ra là quá muộn, nhà cầm quyền nước này cần ra lệnh ngay, buộc các báo đài mậu dịch như VTV, VOV, báo Tin tức của TTXVN, Tiền Phong, VnExpress, VNN (chứ Nhân Dân, Quân đội nhân dân, Công an nhân dân thì chả đáng nhắc) hãy chấm dứt ngay việc thông tin "khách quan" lấy từ nguồn của bọn Nga phát xít, xâm lược, khát máu, tàn bạo, đểu giả, như RT, Novosti, TASS, Izvestia, Pravda... Chúng nó, đám Nga phát xít và báo của chúng, là lũ khốn nạn, đang công khai chống lại loài người, phi nghĩa của phi nghĩa, đểu giả của đểu giả. Tất cả sự thực đang phơi bày ra hết, vậy mà còn tin chúng nó sao?

Đám báo đài mậu dịch An Nam kia, nay thì nói Nga đã chiếm được chỗ này chỗ nọ, mai thì đăng tin Nga đã bắn đã hủy được của Ukraine thứ ấy thứ khác, hoặc Putin tuyên bố, hoặc thằng Medvedev, thằng Lavrov ngoại trưởng đe dọa... Tất cả chẳng khác gì nối mồm thối cho bọn đểu giả.

Ai còn lạ gì giọng điệu tráo trở, gian dối, lừa đảo của chúng nó, kể từ thời mồ ma đám cộng sản cầm quyền Liên Xô, giờ được chúng nó kế tiếp phát huy. Ông hàng xóm nhà tôi bảo cộng sản mà không giả dối mới là chuyện lạ.

Chuyện không nhỏ

Chính quyền, Ban tổ chức Si gêm (SEA Games), thậm chí chính thủ tướng Hunsen của Campuchia hôm qua ra thông báo cấm cổ động viên Việt Nam đem ảnh "bác Hồ" vào trong sân vận động. Họ chỉ cấm mà không nói rõ lý do. Không nói ra nhưng ai cũng biết căn nguyên.

Này, có nhẽ từ chuyện Campuchia cấm đem ảnh idol vào sân chơi thể thao để nhảy nhót hò hét ủng hộ, xứ An Nam cũng cần coi lại cái cách dung túng những trò tuyên truyền dở hơi lâu nay.

Trước hết, nó không hợp, sân bóng không phải là chỗ biểu dương lãnh tụ. Sau nữa, trong thế giới văn minh văn hóa, nó có vẻ thô lậu, nhố nhăng, chả giống ai, cứ kiểu một mình một chợ, anh hùng làng này cóc thằng nào bằng ta. Sau nữa, đừng để thiên hạ người ta chê cười, mà lệnh cấm vỗ mặt như Campuchia vừa ban hành là biểu hiện dứt khoát của sự chê cười ấy.

Phân công lao động

Hồi tôi nghỉ dạy, cũng chưa theo nghiệp... báo (gớm, nhiều nghiệp quá, nhà Phật có thuyết vô ngã nghiệp báo), tôi đi làm cho ông Choi (theo tiếng Việt là ông Thái) người Hoa Hồng Kông, mấy năm. Ông ni rành tiếng Hoa, tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Thái, không biết có đạt tới mức hai mươi mấy thứ tiếng như idol không, phải nói là một doanh nhân siêu đẳng, thượng thừa về ngoại ngữ.

 
Trò chuyện với ông Choi tôi cứ chém sa sả tiếng Việt bởi về ngoại ngữ thì chỉ bập bẹ tiếng Nga do các thầy cô Trần Khuyến, Trương Quang Chế, Ngô Anh Thơ dạy, sử dụng bập bà bập bõm (giờ thì quên tiệt rồi), mà ông Choi lại không biết tiếng Nga, nhưng rất thạo tiếng Việt. Ông còn bảo tiếng Nga thì học làm gì, mất thời gian. Năm ấy 1992, y như rằng năm sau tiếng Nga rơi vào cơn dâu bể, dần mất hút. Khoa Nga, ở trường tôi từng dạy, sau đó phải chuyển thành khoa tiếng nước ngoài, chủ yếu dạy tiếng Anh.

Ngày "giải phóng"

Hôm nay, ngày 10.10 tây (ngày chứ không phải mùng, bởi mùng chỉ dùng cho âm lịch, cho nên bắt trẻ con hát "mùng 8 tháng 3, em ra thăm vườn..." là sai), liên quan tới sự kiện xảy ra ở Hà Nội cách nay 68 năm, 10.10.1954.

Chính trị và lịch sử xứ ta đang cố tình xuyên tạc, bóp méo sự kiện này để trang trí tô vẽ cho nhà cai trị. Thậm chí hôm nay trên một tờ báo còn dựng chuyện "Giải phóng thủ đô: Phá tan âm mưu trao trả một thủ đô tan hoang xơ xác" nhưng đọc cả bài chẳng thấy người Pháp có âm mưu cụ thể gì cả. Cần nói thẳng với đám tuyên giáo ngu ngốc, nếu người Pháp muốn phá, dễ ợt, chả còn chỗ cho ông to bà lớn ngự trong tòa nhà phủ chủ tịch bây giờ đâu, nói chi những chỗ khác. Ngay cái chùa Một Cột, lâu nay cứ nói quân Pháp chủ ý phá, cũng cần xem lại.

Những người chứng kiến sự kiện xảy ra năm 1954 ở Hà Nội, năm 1955 ở Hải Phòng hiện giờ còn nhiều, lịch sử khách quan trong con mắt họ khác hẳn với lịch sử mậu dịch, lịch sử quốc doanh, lịch sử bị bóp méo được tô vẽ bởi những nhà vẽ sử, và nhất là đám thủ lĩnh chính trị.

Tượng đài

Không chỉ sau khi được vội vã khánh thành cho kịp mốc thời gian thời điểm kỷ niệm, nói nôm na là giờ vàng, cái tượng đài công an khá hoành tráng và bắt mắt/chọc mắt trên đường phố lớn thủ đô ngay cả khi đang được thi công tạo dựng đã hứng quá nhiều lời ra tiếng vào.

Lẩn mẩn giở đủ loại từ điển, cả thuần Việt lẫn Hán Việt, thì thấy từ “tượng đài” có nghĩa: Một khối gồm tượng (tượng) và chân đế (đài) ở nơi công cộng, nhằm biểu trưng, ca ngợi, ghi nhận một điều gì đó, người nào đó.

Nói sơ sơ chút. Tượng, bức tượng không chỉ tạc người mà có thể cả con ngựa, con chó, con cá, con cóc, cây tre… Xưa nơi đình đền thường có tượng con chó đá. Tỉnh An Giang ở miệt sông Cửu Long sau khi phất lên thoát nghèo nhờ con cá tra đã dựng hẳn tượng cá rất hoành tráng. Nhiều nhất vẫn là tượng người. Trong chùa cơ man tượng. Chùa Tây Phương ở huyện Thạch Thất (tỉnh Hà Tây trước kia) ngoài những tượng phật, bồ tát còn rất nổi tiếng với bộ tượng 18 vị la hán (thập bát tổ) cực kỳ sinh động. Thi sĩ Huy Cận ngậm ngùi tả có ý chê trách “các vị ngồi đây trong lặng yên/mà nghe giông bão nổ trăm miền”, chợt nghĩ giờ mà thi sĩ sống lại chắc phải tả mỏi tay bởi xứ này đang hàng triệu la hán ngồi yên mặc kệ bão giông.

Lửng lơ thù dai

Vừa rồi, nhiều báo mậu dịch đăng thông tin nhà nước Pháp lấy tên của phi công người Việt, đại úy Đỗ Hữu Vị (tham gia quân đội Pháp, hy sinh trong thế chiến thứ nhất) đặt cho một quảng trường ở thủ đô Paris.

Báo chí xứ ta kín đáo hoặc công khai cho rằng đó là niềm vinh dự cho đất nước, cho người Việt Nam.

Vâng, đúng vậy. Nhưng cách đưa tin của báo mậu dịch vừa dễ gây hiểu lầm ông Vị người của "ta", lại vừa cố ý bưng bít giấu diếm thông tin liên quan mà họ cho là không có lợi việc tuyên truyền.

Đành rằng đưa tin thế nào là quyền của báo, nhưng tôi thấy chả mất gì khi nói rõ hơn rằng anh hùng nước Pháp đại úy phi công Đỗ Hữu Vị là con của một người danh tiếng lẫy lừng ở Nam Kỳ thời Pháp mới sang chiếm An Nam, ông Đỗ Hữu Phương, còn gọi là Tổng đốc Phương.

Mồm loa mép giải

Phây búc (Facebook) vừa bịt miệng trói tay tôi 72 tiếng đồng hồ. Nó bảo tôi vi phạm quy định cộng đồng. Cũng chả hiểu tại sao, có lúc nghĩ lẩn thẩn hay mình kể bị đau răng, mà nó lại không thích chuyện đau răng. Biết đâu điều mình coi là lương thiện, có ích, hoặc vô hại thì nó quy thành nguy hiểm, vi phạm, chống đối, có hại. Nó cũng giống như ai kia, tự cho mình cái quyền, đã cai trị thì muốn làm gì thì làm, nói gì thì nói, đổi trắng thay đen, đánh lộn sòng, bịt mồm thiên hạ.

Trước kia, mỗi lần bị khủng bố trấn áp cấm đoán như thế, tôi đều giận thằng phây búc, làu bàu chửi nó, rủa thằng tóc xoăn chủ nó, và nghi ngờ có đứa đâm bị thóc chọc bị gạo nhúng tay vào, xúi giục, ném đá giấu tay. Hôm rồi đọc trên công báo, biết cu mắc xoăn đã đích thân ký kết với nhà nước độc tài hợp đồng bịt mồm trói tay thiên hạ thì không giận nó nữa mà chỉ thương hại. Nó, phây búc và mắc xoăn, đã đánh mất bản chất đẹp đẽ của phây búc bằng hành vi luồn cúi cường quyền.

Người làm, kẻ phá

Trong cơn đại dịch, thiếu vắc xin là điều đau đầu nhất, giải quyết nó là việc quan trọng nhất lúc này. Chính phủ phải huy động toàn bộ hệ thống, kể từ ông thủ tướng tới các bộ ngành làm nhiệm vụ tìm kiếm vắc xin. Đã có hẳn thuật ngữ mới "ngoại giao vắc xin" ra đời trong hoàn cảnh ấy (các nhà ngôn ngữ học hãy nhớ lấy để bổ sung vào từ điển tiếng Việt).

Ngoại giao vắc xin thực chất là gì? Là khéo léo, mềm mỏng, thậm chí phải nhún nhường, hạ mình xuống một chút (chứ không ưỡn ngực kiêu hãnh như lâu nay) để có vắc xin tốt đem về. Tức là phải rất cố gắng, khiêm tốn, biết làm vui lòng đương sự đang có vắc xin. Trong những nước mà xứ ta hướng tới ngoại giao vắc xin có nhiều quốc gia ân oán cũ như Mỹ, Pháp, Nhật, Hàn, Úc, Đức... Họ (chính phủ các nước ấy) dường như quên hẳn chuyện xưa, bỏ tiệt quá khứ, chỉ hướng tới tương lai, giúp nước ta rất nhiệt tình, biếu và bán vắc xin rất rộng rãi, chân tình.

 
Phải ghi nhận điều đó và ủng hộ sự cố gắng của chính phủ ta, và biết ơn bạn bè.

Vậy nhưng, vẫn có kẻ phá, hay có thể nói là chọc gậy bánh xe. Tức giận ở chỗ, nếu nó là thế lực thù địch nào đó, việt tân việt tiếc, thì đã đi một nhẽ, đằng này ta đánh ta, rất tai hại.

Sụp đổ (phần 2)

Dường như thể chế nào, lực lượng cầm quyền cai trị nào cũng mắc căn bệnh thích xây dựng hình tượng đại diện. Bọn trẻ bây giờ gọi là idol (ai đồ), thần tượng. Hồi tôi còn bé, đọc những sách vở tài liệu, thấy nhà nước (miền Bắc) lên án bọn phong kiến, thực dân, phát xít, đế quốc về “tội” đề cao chủ nghĩa cá nhân, tạo lập hình tượng lừa mị dân chúng, kiểu như Napoleon, Hitler, De Gaulle. Chửi khiếp lắm. Chỉ có điều, chửi thì cứ chửi, còn xây cũng chả kém gì, thậm chí hơn. Đề cao cá nhân, tạo lập ra những idol, kể cả bịa đặt, không ai giỏi, thạo nghề bằng cộng sản, bằng phe xã hội chủ nghĩa.

Không bàn tới chuyện họ tạo ra những idol đỉnh, siêu hạng, thật giả thực hư lẫn lộn chẳng biết đường nào lần, chỉ nhắc lại thứ idol tầm tầm mà bộ máy tuyên giáo, tuyên truyền, văn chương nghệ thuật cách mạng đã xây dựng. Có những hình tượng được họ tung hô ca ngợi đến giời, nhưng bình tĩnh nghĩ lại sẽ thấy cực kỳ khủng khiếp, vô nhân, mất hẳn tính người. Đó là hậu quả của việc chỉ chăm chăm xúi con người ta vào lý tưởng, chính trị, học thuyết mà quên hẳn đạo đức con người.

Điểm tin 9.8

- Các báo sau khi rất thận trọng chứ không “vô ý” đã đưa tin một nhóm luật sư người Việt bên Mỹ (còn được gọi là Việt kiều) đã tha thiết xin tặng cho Sài Gòn 500.000 (nửa triệu) liều vắc xin xịn Moderna, nhằm chia sẻ khó khăn với đồng bào mình, với Sài Gòn. Nói rõ là Moderna, chứ không chơi kiểu mập mờ. Số lượng này sẽ sớm về thẳng Tân Sơn Nhất chứ không theo đường vòng. Đây là thứ tin vui.

- Cũng vắc xin, hôm qua ngài thủ tướng điện đàm với thủ tướng Séc (Czech) thực hiện ngoại giao vắc xin. Bên kia đồng ý nhượng (nhượng tức là bán lại, thực ra cũng một dạng buôn bán chứ chẳng hữu nghị gì, giá cả thế nào thì còn bí mật) 500.000 liều. Tất cả báo chí quốc doanh chỉ thông tin được tới đó, rất chung chiêng mập mờ, không biết vắc xin gì. Khổ, bỏ tiền ra mua cũng không biết mua cái gì. Thực ra, những người tò mò từ lâu đã biết mấy anh Séc nhập về thứ vắc xin nào rồi, dân chúng Séc phản đối thế nào rồi. Tôi nói thật, đừng có lại như vụ Trương Mỹ Lan Vạn Thịnh Phát lôi thứ của nợ về, chỉ tổ cãi nhau.

-Nhóm lãnh đạo Đà Nẵng sau hồi bàn đi tính lại đã quyết định phạt chú em phó văn chánh có hành động sơ ý vung tay trúng mặt nhân viên y tế bằng hình thức hạ chức, còn hạ xuống tới đâu, mức nào cũng rất mập mờ, giấu như mèo giấu cứt. Thế mà bảo xử lý kiên quyết, không có vùng cấm. Một gã nhãi nhép, lúc đầu cãi lem lẻm, vậy mà các ông dám nói nó đã thành khẩn nhận lỗi, không dám mạnh tay với nó, các ông lại cứ đòi tiếp tục đốt lò, có mà lò tôn. Nói xin lỗi, lão hàng xóm nhà tôi bảo đéo làm chi được nó thì cứ nói thẳng ra. Thằng ấy phải bị đuổi cổ ngay lập tức chứ bàn biếc gì. Tội cho dân Đà Nẵng, hội đồng nhân dân có thứ ngợm thay mặt cho họ.