Các bạn tôi bên ấy (kỳ 3, cuối)

Hôm nay 30. Tháng 6.26 có 30 ngày. Chỉ còn hôm nay, sau khi ra số cuối cùng, báo Tuổi Trẻ giấy (bản in) chấm dứt tồn tại. Theo ngôn ngữ chính quyền, nó đã “hoàn thành nhiệm vụ lịch sử” khi đất nước sang kỷ nguyên mới, còn nói trần trụi thì do người ta không cần tới nó nữa. Cũng như báo Tin Sáng hồi thập niên 80 vậy, buộc phải tự tuyên bố đã hoàn thành nhiệm vụ lịch sử và chấm dứt hoạt động, cũng đúng vào ngày 30.6, năm 1981.

Mấy hôm rồi, bỉ nhân cứ phân vân có biên tiếp không. Đành rằng các anh chị “bên ấy” mình quen biết, thân tình đều đã nghỉ làm Tuổi Trẻ cả, nhưng dẫu sao nhắc tới báo lúc này, khi nó sắp bị đình bản, có điều chi không nên không phải. Vậy nên nhà cháu chỉ tẩn mẩn nhớ lại vài gương mặt mình kính trọng, khâm phục nhất, coi họ như thầy nghề, sư phụ nghề.

Trước hết là đại ca Đoàn Khắc Xuyên. Bác hơn tôi đủ thứ, tuổi đời, sự từng trải và kinh nghiệm nghề, trình độ hiểu biết/kiến thức, ngoại ngữ, cách đối nhân xử thế, cách giao tiếp xử sự, sự chín chắn, sự dứt khoát, cách sống tình cảm, lời nói nhẹ nhàng... Tôi mà liệt kê, tỉ mẩn kể ra, đến tối chẳng hết.

Ai đó sẽ bảo, vậy là thánh à. Không, không phải thánh, nhưng là một trong những người NGƯỜI nhất, đáng kính nể nhất mà tôi quen biết. Không phải thánh, mà là Đoàn Khắc Xuyên, nhà báo Đoàn Khắc Xuyên.

Chị Thanh (phần 2)

Dần dà theo dòng thời gian trôi, tôi được gặp chị Nguyễn Thế Thanh nhiều hơn, kể cả khi chị không còn là Tổng biên tập báo Phụ nữ TP.HCM nữa. Năm 1996 hay 1997 chi đó, sau hai nhiệm kỳ gánh vác thành công “tiếng nói của phụ nữ”, chị nhận ghế mới Phó chủ tịch Hội LHPN thành phố, rồi tiếp đó năm 2001 làm Phó giám đốc Sở Văn hóa – Thông tin. Hồi ông anh vợ tôi làm ở Phòng Văn nghệ của sở, tôi tới chơi, hỏi về chị Thanh, ổng bảo nó được lắm, tốt tính.

Một sáng tháng 11.2014, chị Thế Thanh nhắn tôi có rảnh thì ghé chung cư Vĩnh Viễn, quận 10 chụp giúp mấy tấm ảnh kỷ niệm buổi trao nhà cho bà quả phụ trung tá Ngụy Văn Thà. Gì chứ tham gia vào việc nghĩa của chương trình Nhịp cầu Hoàng Sa do Osin Huy Đức chủ trương thì chả có chi phải chần chừ nấn ná.

Tôi thu xếp tới, bác Nguyễn Duy đã ở đấy rồi, có cả chị Thế Thanh, anh Huỳnh Ngọc Chênh, Huy Đức, bác Đỗ Thái Bình, bác chuẩn đô đốc Lê Kế Lâm, nhà báo Viễn Sự… Phải kể ra như thế bởi đó là những con người dũng cảm lúc bấy giờ.

Chị Thanh

Nói luôn, người được nhắc tới với cái tên Thanh rất đẹp kia (đàn bà mang tên Thanh nhiều hơn đàn ông) là chị Nguyễn Thế Thanh.

Giới báo chí, nhất là những người làm báo ở Sài Gòn/TP.HCM hầu hết nghe tên, biết chị Nguyễn Thế Thanh. Một nữ tổng biên tập, đứng đầu báo Phụ nữ TP.HCM suốt chục năm, kể từ 1987 tới 1996.

Những năm thập niên 1980 - 1990, trong đời sống báo chí TP.HCM vụt trội lên 3 tờ báo in là Tuổi Trẻ, Thanh Niên, Phụ nữ TP.HCM. Báo giấy là món ăn thời sự, văn hóa, tinh thần, tri thức chủ yếu của công chúng lúc bấy giờ.

Điện thoại chủ yếu dạng cục gạch, máy tính rất hiếm hoi, internet chưa phủ sóng, nên báo giấy được coi như cầu nối con người với thế giới xung quanh. Nhiều người đặt mua báo hằng ngày cũng chỉ nhắm vào 3 tờ báo nói trên.

Hình ảnh bác xích lô lúc rảnh nằm ngửa trên nệm xe chăm chú vào tờ báo quên cả trời đất, bà bán hàng khi vắng khách mua tranh thủ ngó trang báo để coi những gì đang xảy ra... là những hình ảnh đẹp một thời ở thành phố này, giờ không còn nữa. Kể cũng tiếc, pha chút ngậm ngùi.

Cùng đường

Một số tờ báo giấy đã thông báo tăng giá bán từ ngày 1.7. Hai tờ báo xưa nay có đông người mua nhất đều tăng từ 3.700 đồng (giá cũ) lên thành 5.500 đồng/tờ. Lý do được công bố là giá giấy tăng.

Từng làm việc cho một tờ báo 20 năm, tôi hiểu ban lãnh đạo báo phải khó khăn cân nhắc lắm mới ra quyết định chẳng đặng đừng. Tăng giá báo, nói gì thì nói, như một cách dẫm chân vào miếng da lừa, cứ co dần sự tồn tại lại trước khi chấm hết. Tăng giá báo tức là tự cắt hợp đồng với rất nhiều bạn đọc còn ưa tờ báo giấy. Lâu nay báo điện tử và mạng xã hội ngày càng thuận tiện, nhanh nhạy, thời sự, nhưng số bạn đọc ấy không nỡ bỏ báo giấy cũng bởi lý do quan trọng là giá báo tuy không rẻ nhưng chấp nhận được. Nay tăng gần gấp đôi, cũng giống như giọt nước cuối cùng làm tràn ly, bạn đọc thủy chung đành làm cuộc chia tay, không còn gì luyến tiếc nữa.

Thôi thì thời cuộc nó vậy, bãi bể nương dâu, phải chấp nhận. Một vài năm nữa, nếu ai đó muốn tìm một người cầm đọc tờ báo giấy chắc sẽ khó như ra bãi bể tìm kim.

Tôi cho rằng, làm báo, để tồn tại mà chọn cách tăng giá bán là hạ sách. Nhưng cũng hiểu rằng cách được gọi thượng sách là tôn trọng sự thật khách quan, không luồn cúi cường quyền thì họ lại không làm được hoặc không được làm.

Chết là ở chỗ ấy.

Chuông đã rung lên nguyện cho những cái chết được báo trước.

Nguyễn Thông

Nhớ "những người muôn năm cũ" ở báo Thanh Niên

    Hôm nay 3.1.2016, Báo Thanh Niên tròn tuổi 30.

    30 năm tuổi, với một tờ báo cũng chưa phải là nhiều, nhưng với một đời làm báo thì là khoảng thời gian đáng kể, thậm chí gói ghém trong đó cả cuộc đời người này người khác. 30 năm biết mấy vui buồn, kỷ niệm, gắn bó với nhau.

    Tôi bỏ nghề dạy học thâm niên gần 20 năm và đầu quân về Báo Thanh Niên năm 1996. Về báo như một sự tình cờ và từ cái khởi điểm ấy thấm thoắt đã 20 năm gắn bó với thương hiệu nức tiếng này. Và điều để lại trong tôi nhiều lắm, nhất là những gương mặt, những con người, đầy chất Thanh Niên.

    Trong những ngày này, báo tràn ngập niềm vui, tôi vẫn bâng khuâng nhớ những bạn bè, anh chị đã cùng mình đi trên con đường sôi động ấy. Người còn sống, người đã khuất. Có những người rời báo, rời ta làm cuộc đi xa mãi mãi nhưng dường như còn quanh quất đâu đây. Tôi “ăn cơm mới, nói chuyện cũ” nhắc đến một số trong những con người đó, chả phải là ôn nghèo kể khổ gì, đơn giản chỉ bởi là kỷ niệm khó quên.

    Như đã nói, tôi lính mới tò te về báo khi tờ báo đã hơn 10 tuổi. Thập niên đầu vất vả gian nan thế nào, tôi không được chứng kiến, chỉ nghe kể lại. Nghĩ mình thật may. Nhà 248 Cống Quỳnh bấy giờ xập xệ cũ kỹ lắm, chỉ nửa căn biệt thự chật chội. Cả tòa soạn chỉ hơn 3 chục người. Vài người khá giả có xe máy, còn lại diện xe đạp tuốt. Vài vị ăn ngủ ngay tòa soạn, “tối đâu là nhà, ngã đâu là giường”, cơm bụi vỉa hè Cống Quỳnh, đánh vật với sự nghiệp chữ nghĩa, thông tin. Ban đầu, tôi hơi thất vọng, tưởng làm báo oai như thế nào, nhưng “ra đi là sự đã liều, mưa mai chẳng quản nắng chiều cũng cam”, thầm nhủ ráng thêm chút nữa xem sao.

Chịu thôi

3 chú này ở xứ Đàng Nam, có tên là Báo Hình, Báo In, Báo Điện Tử (mặc dù các chú gốc khỉ nhưng thích họ báo cho nó oai). Khi xứ xảy ra vụ Khách sạn Cờ tự tiện thêm sao, vốn theo tiêu chuẩn quốc tế chỉ có 5 sao, nay thành 6 thì du khách rất bàng hoàng. Cả khu rừng ầm ĩ, vậy mà các chú báo vốn được thuần hóa, nuôi trong cũi gần như im re, lặn một hơi mất tăm. Có người tò mò hỏi sao vậy, các chú làm động tác ra chiều "chịu thôi, khó nói lắm!".

Noel 2011
Nguyễn Thông