Hungary

Lứa chúng tôi sinh giữa thập niên 1950 ở miền Bắc khi độ tuổi nhi đồng tinh quẩn quanh làng xã, nếu hiểu biết mở mang tí chút cũng chỉ phạm vi huyện, tới tỉnh/thành quê mình là hết mức. Ếch ngồi đáy giếng. Bầu trời chỉ to bằng miệng giếng. Bé tí, biết nhiều cũng chả để làm gì, lấy ai chăn trâu cắt cỏ.

Rồi học lên tới cấp 2, ngoài chuyện hai miền Bắc - Nam đánh nhau ngày nào cũng được nghe trên đài truyền thanh (kênh thông tin duy nhất, bởi báo giấy chỉ dành cho cán bộ ủy ban), biết thêm thế giới có hai phe. Phe tư bản thực dân đế quốc do Mỹ, Pháp, Anh cầm đầu, được tóm lại ở mấy từ: bóc lột, xâm lược, chiến tranh, giãy chết, phi nghĩa. Tố Hữu viết “Mà đế quốc là loài dơi hốt hoảng/Đêm tàn bay chập choạng dưới chân Người”, rất kinh.

Phe xã hội chủ nghĩa được tán là tương lai nhân loại, niềm hy vọng của loài người, là chính nghĩa, tự do, dân chủ, hạnh phúc... Đại loại trên đời có gì hay ho tốt đẹp thì chủ nghĩa xã hội gom nhận tất tật.

Phe xã hội chủ nghĩa 13 nước, thực ra lúc đầu là 14 gồm cả Nam Tư. Nhưng ông Tito tỉnh táo rút ra sớm nên bị quy là bọn xét lại, nước này bị khai trừ. Vậy nên hồi thập niên 1990 phe xã hội chủ nghĩa tan rã mà không có Nam Tư dính chấu.

Ngồi xó bếp nói chuyện thế giới

Lão em tôi, vừa gọi điện thoại vừa cười hi hi, nói sao ông không có gì về cuộc gặp của hai tay bợm ở Alaska. Tôi bảo xó bếp thì biết gì mà nói, vả lại họ chưa gặp nhau thì đã rõ kết quả rồi, nói trước nói sau hoặc không nói cũng thế thôi.

 
Thế giới này thực ra là cái sân khấu đại, cho các kịch sĩ cai trị quốc gia diễn. Mà đã diễn thì chẳng phải thật. Người xứ ta nhẹ dạ cả tin, tin điều nọ điều kia, thậm chí tin ma quỷ, nên ai không tin như họ thì bị mắng mỏ. Chả dại.

Tôi không quan tâm bởi hiểu rằng nó chỉ là trò hình thức chỉ nhằm đánh bóng, diễn là chính, không có ý nghĩa thực tế gì. Đó là chưa kể bàn về chấm dứt cuộc chiến ở Ukraine mà không có đại diện Ukraine. Nực cười. Thời này là thời nào mà đòi đem đất của một quốc gia có chủ quyền làm hàng trao đổi.

Nếu cố nhặt ra khía cạnh tích cực khả dĩ chấp nhận được từ cuộc chơi thượng đỉnh ấy, thì đó là sự đơn giản: Phòng họp, nơi họp báo, kể cả ở sân bay, không có cờ hoa phấp phới, màu mè, rực rỡ, lòe loẹt, không có trẻ con ra vẫy vẫy, không bắn đại bác đại biếc, lại càng không khẩu hiệu. Chỉ ngắn gọn chữ "Pursuing Peace". Được.

Còn chuyện lôi mấy chiếc máy bay tam giác ra dọa, hoặc mặc áo CCCP cũng chỉ là trò trẻ con.

Nguyễn Thông

Chính trị chính em

Kẻ đầu lĩnh Campuchia chủ trì hội nghị cấp cao ASEAN năm 2022 đã quyết mời tên sát nhân Miến Điện dự, chứ không nói "không" như những lần trước.Tư cách thằng thủ Cam thế nào, ai cũng rõ, nó cũng chỉ làm theo thằng thầy T.à.u.

ASEAN như vầy, sớm muộn gì cũng giải tán, những thành viên cũ như Sing, Mã, Thái, Phi... sẽ rút bởi không thể sống chung với những kẻ phá hoại nó.

Đồng ý hay không đồng ý với quyết định của nó thì phải dứt khoát, chứ không thể nửa nạc nửa mỡ, ỡm ờ, rằng "Việt Nam và các nước ASEAN luôn coi Myanmar là một thành viên quan trọng trong gia đình ASEAN, mong muốn Myanmar đóng góp tích cực vào tiến trình xây dựng cộng đồng ASEAN cũng như hòa bình, an ninh và ổn định của khu vực".

 
Thái độ như thế, nói năng như thế, tất nhiên thiên hạ sẽ khinh bỉ, coi thường, coi phát ngôn quốc gia không có một li ông cụ giá trị nào. Cũng chả khác gì giọng điệu gái Quất Lâm, Đồ Sơn, thậm chí không bằng.

Liệu có “ngày đàng sàng khôn”?

Ông bà ta có câu “đi một ngày đàng, học một sàng khôn” để nhắc con cháu đừng có suốt ngày ru rú trong lô cốt pháo đài tự sướng với nhau đất nước chưa bao giờ thế này, chưa bao giờ thế nọ. Đi cho thêm khôn bớt lú, mở con mắt nhìn cái hay của thiên hạ mà học hỏi, “đi cho biết đó biết đây/ở nhà với mẹ biết ngày nào khôn”.

Đi với mục đích vậy, chứ không phải để khoe khoang hoặc xin xỏ, kiểu như chúng ta thay phiên nhau canh giữ hòa bình thế giới, kiểu như ngoại giao vác rá thời xưa. Mở rộng quan hệ làm ăn là một chuyện, mà quan trọng nhìn thấy người ta thế nào rồi về mà sửa mình.

Chuyến thăm Nhật Bản của ông thủ tướng xét mặt nào đó đã thành công, đặc biệt là hợp tác làm ăn, giao thương, ký kết được nhiều thứ về kinh tế. Chơi với Nhật về kinh tế thì chỉ có lợi trở lên, nếu mình tử tế, đàng hoàng, tư cách. Cả thế giới cúi mình khâm phục cách làm ăn, phát triển kinh tế của người Nhật, giờ ta mới sốt sắng thúc đẩy “nâng lên tầm cao, đi vào chiều sâu” với họ là đã khí muộn.

Myanmar

Đất nước này, trước kia xứ ta quen gọi là Miến Điện, đang trải qua cơn bão.

Bất luận việc đánh giá bà San Suu Kyi là người thế nào (thay đổi theo thời thế, mỗi lúc mỗi khác) nhưng người dân Miến Điện đang đổ máu bảo vệ nền dân chủ non trẻ của mình, chứ không phải vì cá nhân San Suu Kyi.

Bi kịch nhất của người dân Miến Điện là họ còng lưng làm lụng để có tiền nộp thuế nuôi đám quân đội và cảnh sát, nhưng khi họ đứng lên bảo vệ nền dân chủ (cần như khí trời) thì bị chính những kẻ mà họ còng lưng nuôi nổ súng vào mình.

Miến Điện (cứ cho là) không có dân oan, không có thế lực thù địch, chỉ có người dân đòi quyền sống bị đàn áp man rợ.

Miến Điện là thành viên của ASEAN gồm 10 nước, hầu hết lấy lý do chuyện nội bộ, không can thiệp vào công việc của nhau, chỉ mạnh mồm kêu gọi "hai bên hết sức kiềm chế" ngồi lại cùng thương lượng, trong khi máu dân vẫn đổ hằng ngày. Máu dân lành là thứ rẻ nhất đối với bọn cầm quyền vô nhân. Cái thứ tổ chức lỏng lẻo, rời rạc, bằng mặt nhưng không bằng lòng, lợi dụng nhau này đã bỏ mặc "bạn" Myanmar lúc khó khăn, tuy mồm và khẩu hiệu lúc nào cũng ra rả về sự đoàn kết gắn bó tương trợ.

Myanmar bi kịch và cô độc. Myanmar đang cần dân chủ. Tuy nhiên không có thứ gì từ trên trời rơi xuống cả.

(Ghi chú: Đọc và tự hiểu, không liên hệ mở rộng gì thêm)

Nguyễn Thông

Ngồi xó bếp nói chuyện thế giới

Ngài tổng thống cánh tả xứ Bolivia, Evo Morales đã phải từ chức và nghe nói đã có lệnh bắt giam. Đang trốn chui trốn lủi, chả biết có thoát không.

Trên thế giới, những đảng có xu hướng cộng sản và chủ nghĩa xã hội, dính dáng tới tí mác-lênin, búa liềm, thì tự nhận là cánh tả, tiến bộ, để đối lập với cánh hữu (bảo thủ, hung ác, phản động).

Morales là bạn thân của mấy anh em nhà độc tài Cuba dòng họ Castro, chơi thân với đám Hugo Chavez và Maduro bên xứ thiên đường Venezuela, cánh hẩu với Daniel Ortega ở Nicaragua. Morales chủ trương thắt chặt quan hệ với các nước đỉnh cao thời đại Cuba, Venezuela, Triều Tiên, Nicaragua, Nga và... (thôi, ai cũng biết rồi), tinh bạn bè chí cốt.

Ngày 20.10, Mo tuyên bố thắng cử bằng cuộc bầu cử gian lận. Cánh tả nào mà chả gian lận. Dân chúng phản đối ầm ầm. Mo kệ.

Dân chúng biểu tình đòi Mo từ chức. Mo kệ.

Ngồi xó bếp nói chuyện thế giới: Rất buồn cười

Mụ (chứ không phải vụ) phó của thằng cha chủ trương tiến lên nghèo đói, Maduro, bên Venezuela vừa lên tiếng đề nghị Mỹ nối lại đàm phán và quan hệ giữa hai nước. Mụ đèo thêm lời đe rằng Mỹ chỉ có lối thoát duy nhất này chứ không còn cách nào khác.

Chỉ có điều, nhiều người xứ ta không biết, mà báo chí chính thống xứ ta cũng cố ý lờ đi, là chính Venezuela từng chủ động cắt đứt quan hệ với Mỹ (khi ấy thì khen quá trời, rằng Maduro tay trên). Nay lại chủ động đề nghị Mỹ nối lại. Mẹ kiếp, tưởng là ông trời chắc. Khổ nỗi, Mỹ cứ lờ đi, kệ bố ông giời, sắp chết đến nơi còn làm cao.

Thực ra bọn Maduro đáng nhẽ chết lâu rồi nhưng bị đám Nga, Trung Quốc, Cuba, Triều Tiên và... ấy ủn sau lưng, nên hấp hối được tới giờ. Bọn Nga cứ thầm mong Mỹ can thiệp, đánh nhau để có cớ nhảy vào, nhưng cha con nhà Trump lại khôn, đếch ra đòn nên Nga sa lầy. Dân xứ Ve đói quá, ắt phải tự đứng dậy. Ở đâu cũng thế. Không sớm thì muộn.

Thằng cha mặt phì Maduro có lẽ không qua khỏi con trăng cuối thu này. Tôi mà gặp cái mặt nó, chắc phải nhéo cho một phát rõ đau để nó kêu làng kêu nước lên, rằng ối ông ơi ông tha cho cháu. Tha này, tha này...

Nguyễn Thông

Nước nhỏ, nước lớn

Sự phân chia nước nhỏ nước lớn trên thế giới đã có từ thời thượng cổ. Có nước lớn (rộng, mạnh, đông dân, chi phối nước khác), có nước nhỏ (hẹp, yếu, ít dân, phụ thuộc), là thực tế không thể chối cãi.

Khi ở nhà (trong nước), bàn bạc trao đổi với nhau, tha hồ dùng khái niệm nước nhỏ nước lớn bởi có như thế thì mới cụ thể, vì chỉ trong nhà nên không ngại đứa khác bên ngoài nó coi thường mình.

Nhưng đi ra ngoài, nhất là về mặt ngoại giao, hoặc trên diễn đàn quốc tế, thì phải khác. Phải ăn nói làm sao đừng hạ mình xuống, tôn đứa khác lên, đừng huyênh hoang giả dối một tấc đến giời, nhưng cũng đừng để kẻ khác coi thường mình. Phải giữ vị thế. Chứ ra trường quốc tế, lại cứ lý luận nước nhỏ nước lớn, chưa chi đã lót dép ngồi xuống đất thì bảo làm sao người ta trọng mình được. Tôi thấy hai ông tướng nhà ta sang Singapore ông nào cũng truyền bá quan điểm nước nhỏ nước lớn, vô hình trung tự xếp nước mình là nước nhỏ, rồi dạy cần phải thế này, thế này để giữ hòa bình...

Nước Israel có nhỏ không? Quá nhỏ về diện tích, dân số, nhưng không bao giờ những người thay mặt nước này tại các diễn đàn quốc tế dùng khái niệm nước nhỏ, tự nhận là nước nhỏ. Cũng chả thèm tự phong là nước lớn, nhưng thằng nào đánh tao, tao đánh bỏ mẹ.

Nguyễn Thông

Chuyện nâng tầm cao và đi vào chiều sâu

Không phải tình cờ, Việt Nam vừa có cuộc đón tiếp trọng thể, gần như cùng lúc, người đứng đầu của hai nước Israel và Singapore. Cũng giống như mọi cuộc đón khách cấp nhà nước, đủ nghi lễ trọng thị, hội đàm, hội kiến, bắt chân bắt tay, mời nhau sang thăm, nhận lời và cười vui vẻ.

Điều đáng nói, đây là hai nước nhỏ. Nhưng nhỏ mà không nhỏ, nhỏ mà có võ, bé hạt tiêu. Rất giàu và mạnh, vào loại hàng đầu thế giới, tiếng nói rất có sức nặng, giá trị. Cả hai nước được hàng trăm quốc gia trên quả địa cầu này coi là hình mẫu, đích phấn đấu của mình. Ở chừng mực nào đó, ngay cả Mỹ, Nhật Bản, Đức, Anh, chứ chưa cần kể ra Nga, Trung Quốc, Pháp, Hàn, cũng phải học tập họ (Israel, Sing).

Để trở thành giàu có, Israel và Singapore chỉ trước sau đi theo con đường phát triển kinh tế tư bản, chưa có 1 phút vướng vào lối đi kinh tế xã hội chủ nghĩa.

Hai nước này vốn cực kỳ nghèo tài nguyên. Không có rừng vàng biển bạc. Không có lợi thế núi tiền chôn dưới lòng đất. Chỉ có sa mạc, nắng cháy, cát bỏng (như Israel), đất đai chật chội, ngay cả nước cũng cực kỳ thiếu thốn, phải tiết kiệm từng giọt (cả hai nước). Dân ít, nguồn lao động không dồi dào. Luôn bị nước ngoài đe dọa đánh nhau, phải căng ra mà chống đỡ (Israel)… Có nghĩa là để đi lên được, trở thành giàu có, mạnh mẽ không dễ chút nào. So với họ, xứ này còn thuận lợi hơn nhiều.

Nay thì hai nước ấy nằm trong tốp đầu của những nước giàu có nhất thế giới, còn xứ ta thì ai cũng biết, chả cần nói ra đây.

Vẫn ngồi xó bếp nhìn ra ngoài

Thời nay thế giới cũng na ná như thời Tam quốc bên Tàu ngày xưa. Thiên hạ đại loạn. Đám quân phiệt nổi lên xâu xé tranh giành. Thế chân vạc Mỹ - Trung Quốc - Nga đang nắm quyền quyết định, nhưng Nga cũng chẳng khác gì bọn Lưu Bị suy yếu dần, chỉ còn Tào Tháo Mỹ và Tôn Quyền Trung Quốc nhăm nhe chia đôi thiên hạ.

Trung Quốc ngày càng mạnh và táo tợn, cũng chả khác Đông Ngô xưa dựa vào địa lý hiểm trở để thủ thế và bành trướng. Mỹ chỉ còn ngại một mình nó. Đừng mong gì chuyện Mỹ đối đầu với Trung Quốc lúc này. Mỹ xem việc hòa với Trung Quốc là chiến lược lâu dài, căn bản. Cứ phải nhân nhượng nhau chia đôi thiên hạ đã rồi sau hãy tính. Trung Quốc biết thóp ấy nên cũng chả dại chiến tranh với Mỹ, chỉ yêu cầu Mỹ không can thiệp vào chiến lược của mình. 

Tôi cam đoan, dù ngày mai 12.7 tòa quốc tế có phán quyết gì về biển Đông thì Trung Quốc nó cũng chả thèm quan tâm, việc nó nó cứ làm. Cũng như Việt Nam, Nam Phi, Israel, Triều Tiên từng ngổ ngáo coi những phán quyết của tòa quốc tế không bằng cái đinh rỉ, làm chi được nhau. Nó sẽ sớm có những động thái quyết liệt xâm chiếm mới ở biển Đông, thậm chí trong năm nay. Nó biết Mỹ sẽ không can thiệp bởi Mỹ cũng ngầm có quyền lợi trong hành động của nó. Chuyện đi lại trên biển Đông chỉ là chuyện vặt với cả hai nước, thỏa thuận với nhau rồi thì không đứa nào mất gì. Đưa tàu này tàu nọ đến đó chỉ để diễn thôi.

Nguyễn Thông