Những bài hát của một thời: Giữ biển trời Xô viết Nghệ An

Trong số những ca khúc viết về Nghệ An thời chống Mỹ, theo tôi có lẽ hay nhất là 2 bài: Tiếng hát sông Lam của nhạc sĩ Đinh Quang Hợp và Giữ biển trời Xô viết Nghệ An của nhạc sĩ Hồ Bắc.

Những năm từ 65 đến 72, Nghệ An là điểm nóng hứng chịu nhiều bom đạn. Các ca khúc viết lên từ mảnh đất này luôn hừng hực âm thanh, khí thế của vùng đất đánh giặc, chính vì vậy ngay cả Tiếng hát sông Lam mặc dù mang giai điệu dân ca Nghệ Tĩnh mà vẫn đầy dồn nén, gấp gáp, nói chi Giữ biển trời Xô viết Nghệ An mỗi âm mỗi nhịp đều như viên đạn đang văng ra khỏi nòng súng. Tôi thích sự rắn rỏi trong hình ảnh, chất hào hùng trong âm thanh những ca khúc được nhạc sĩ Hồ Bắc viết thời đánh Mỹ, mà tiêu biểu là bài hát này.

Thể hiện Giữ biển trời Xô viết Nghệ An là cặp ca sĩ trẻ nổi tiếng khi ấy: Ngọc Tân - Vân Khánh và dàn ca nhạc đài Tiếng nói VN. Sau này họ song ca với nhau nhiều bài khác đều để lại ấn tượng tốt trong lòng người thưởng thức. Song cuộc đời chìm nổi bể dâu chả biết thế nào mà đoán trước, chỉ nghe rằng họ có lần vượt biên vào những năm 80, Vân Khánh bị biển dữ cướp mất, Ngọc Tân sống sót trở về, chịu thêm bao lận đận. Anh cũng đã vào cõi thiên thu nên tôi chả nhắc lại làm gì nữa, thêm buồn.

Thế hệ chúng tôi, nói một cách thật lòng, lớn lên trong dòng âm thanh nhạc cách mạng, nhiều tác phẩm in đậm mãi trong tâm trí. Chả biết người khác thế nào chứ riêng mình, tôi vẫn giữ niềm say mê yêu quý dòng nhạc ấy đến tận bây giờ. Xin gửi tặng ca khúc này đến các bạn đồng môn cùng K17 người xứ Nghệ: Hoàng Xuân Bối, Trần Ngọc Hồng, Nguyễn Thị Minh Huệ, Nguyễn Thanh Hương, Nguyễn Bá Tân, Trương Đình Chiến, Nguyễn Thu Hà quý mến của tôi.

Lạm phát quan

Đọc những thông tin dưới đây, không bức xúc mới là chuyện lạ. Chả là Báo Thanh Niên cho biết Sở Nội vụ Nghệ An vừa kiểm tra một số cơ quan trong tỉnh, phát lộ thực tế kinh hoàng: những đơn vị này đang có tình trạng lãnh đạo đông hơn nhân viên, chẳng hạn Phòng Tài chính kế toán (Sở NN-PTNT) có 15 người thì “sĩ quan” chiếm phân nửa gồm 1 trưởng phòng, 6 phó phòng; Phòng Tài chính kế toán (UBND H.Anh Sơn) còn phá kỷ lục hơn: tuy chỉ có 4 biên chế nhưng “sĩ quan” trăm phần trăm: 1 trưởng và 3 phó.

Đó là thực tế cay đắng ở một tỉnh nghèo dân đông còn rất nhiều khó khăn. Cũng không hẳn “mô hình” này phổ cập đại trà tại hầu hết các tỉnh thành, quận huyện trên đất nước ta nhưng người dân có quyền nghi ngờ ở một địa phương giàu truyền thống cách mạng, được trung ương quan tâm chăm chút mà còn thế, vậy những nơi khác sự lạm phát, phung phí “nhân lực cấp cao” sẽ đến mức nào. Cứ hình dung ra điều khó xử: toàn những quan là quan, vị nào cũng ý thức được vai trò lãnh đạo chỉ đạo của mình, rốt cuộc chỉ thiếu người thực hiện. Ở mấy cái cơ quan nói trên, thật vô phúc cho kẻ nào lọt vào đó làm nhân viên. Từ việc công đến điều sai vặt chắc phải cõng tất. Trăm dâu đổ đầu tằm, không làm thì ai làm. Vẫn biết quan có việc của quan, dân có việc của dân nhưng bộ máy toàn quan hoặc quan nhiều hơn dân sẽ hoạt động thế nào, chả nói ra ai cũng hiểu. Xin nhớ rằng đối tượng bị coi là lạm phát đó đều hưởng lương ngân sách, lương cao, được nuôi bằng tiền thuế của dân, của những con tằm.

Đức Khổng tử xưa đã phân biệt khá rạch ròi bộ máy và quan hệ trong xã hội: "không có người quân tử, lấy ai cai trị kẻ tiểu nhân. Không có kẻ tiểu nhân, lấy ai làm nuôi người quân tử". Xã hội ta hiện nay về lý thuyết không chấp nhận quan hệ quân tử - tiểu nhân nhưng trên thực tế vẫn chưa thoát khỏi quan niệm cùm trói ấy. Chỉ khác ở chỗ quân tử được mang danh cán bộ, đày tớ của nhân dân. Và khác ở chỗ nữa, có ngày quân tử sẽ chết đói vì nhìn đâu cũng chỉ tuyền quân tử, không có tiểu nhân thì lấy đâu người nuôi dưỡng họ. Đó là chưa kể nguy cơ "quan là quan thì quan quàn dân, con là dân thì dân dần quan" nếu tiểu nhân-dân bị dồn nén quá mức, bị đẩy đến bước đường cùng.

Thương lũ trẻ quê bác

Cách đây gần tháng, nhà báo Khánh Hoan có gửi cho tôi bài viết về cuộc sống học hành cơ cực của những đứa trẻ nghèo mấy xã huyện miền núi Kỳ Sơn (Nghệ An) (xem ở đây). Thương lắm. Bữa qua, mở tờ báo Tiền Phong ra đọc, lại thấy ngay trang nhất bài phông Thương lắm, Tương Dương của nhà báo Quang Long. Thương vô cùng. Sao cảnh khổ nghèo cứ đùn về xứ Nghệ thế. Xin trích vài đoạn làm bằng chứng:

"Tôi khom người chui vào một túp lều, thấy cô bé học sinh đang lúi húi dọn cơm chiều. Một mình một nồi, chẳng có tý thức ăn, bé múc nước suối đổ thẳng vào xoong cơm, dùng thìa xúc ăn ngon lành.

Con suối nhỏ vắt ngang triền núi, bên này là trường học, bên kia là nhà bán trú của 90 em học sinh người Mông, người Poọng thuộc xã rẻo cao Tam Hợp.

Từng nhóm 5-7 em quây quần bên bữa cơm tối đạm bạc. Nhóm nào “sang”, bữa cơm có thêm ít canh bí, hầu hết các em phải ăn cơm chan với nước suối.

Góc trời nam, lều nhiều gian

Bữa trước, bạn Khánh Hoan gửi tôi một bài viết, trong đó có những ý liên quan đến họ trò nghèo ở Bảo Thắng (Nghệ An). Hôm nay trên báo Thanh Niên, PV Khánh Hoan có bài cụ thể hơn, rõ hơn về cuộc sống của các em:

Sống trong những căn chòi 

Những cái chòi trú ngụ của học sinh ở Bảo Thắng - Ảnh: Khánh Hoan

Sống trong những cái chòi lá tạm bợ, không màn, không giường với những bữa ăn chỉ có cơm và muối trắng là hoàn cảnh của gần 300 học sinh nội trú ở Trường dân tộc nội trú Bảo Thắng, huyện Kỳ Sơn, Nghệ An.

Bảo Thắng nằm cách quốc lộ 7 gần 30 km, cứ mỗi lần ghé thăm ngôi trường, lòng chúng tôi lại thêm một lần day dứt.

Vua đến rồi vua lại đi

Xứ ta đã kết liễu chế độ quân chủ từ tháng 8 năm 1945 thì làm gì còn vua với chả vua. Đúng vậy, về hình thức đang là xứ dân chủ, có vua để hàng xóm láng giềng họ cười cho à. Nhưng trong lúc dân chưa được làm chủ thì cứ tạm coi vị đứng đầu, cao nhất, uy quyền nhất, nhất nhất nhất... là vua đã chết ai nào. Gầm trời nước nam này, ai là An nam quốc vương, chả nói ra thiên hạ cũng đều biết.

Mấy hôm rồi, nhà vua cùng tùy tùng, văn võ bá quan kéo nhau về thăm đất Nghệ. Không phải đi theo kiểu vi hành để bí mật nắm bắt hiện thực xã hội (những điều nếu chỉ ngồi trên chiếc ngai máy lạnh ngôi cửu trùng sẽ khó thấy khó biết), mà đi có huấn dụ báo trước để đón rước, tiền hô hậu ủng, cờ quạt kèn trống réo rắt vui tai. Cần gì phải vi hành cho nguy hiểm, cứ nghe bản nha địa phương nó báo cáo là rõ tuốt tuột, từ đó đúc kết thành lý luận ngay thôi. Cái chính là không đi thì dân chúng và các nhóm lợi ích dị nghị, bày đặt lời ra tiếng vào, khó chịu lắm. Đi được tiếng gần dân, kết hợp đổi gió, du lịch sinh thái, chả hơn suốt ngày bám thành phố hòa bình ngột ngạt đầy khói bụi.

Hãy rủ lòng thương lấy các em, dù chỉ 1% thôi

Bài và ảnh: KHÁNH HOAN

   Trống trường đã điểm. Ngày tựu trường đã đến!

  Hàng nghìn trẻ em miền núi ở Nghệ An bắt đầu lầm lũi gùi gạo, lội suối, vượt rừng đến trường tìm chữ. Những ngày tháng gian khổ, phải sống chui rúc trong những cái lều trọ xác xơ để tìm kiếm con chữ lại bắt đầu. Cam chịu, vì nhà nước không có tiền để xây nhà bán trú cho các em trọ!

  Dưới xuôi, hàng loạt nhà tưởng niệm, lưu niệm lãnh tụ với kinh phí hàng chục tỉ đồng vẫn tưng bừng khởi công, khánh thành như không hề có lạm phát, không hề biết nền kinh tế đất nước đang đi thụt lùi.

 

  Để chào mừng sinh nhật lần thứ 110 của cựu Tổng bí thư đảng CSVN Lê Hồng Phong, ngày 3.9, tỉnh Nghệ An tổ chức lễ khánh thành khu tưởng niệm vị cựu lãnh tụ này tại xã Hưng Thông, huyện Hưng Nguyên và khu lưu niệm phu nhân Nguyễn Thị Minh Khai tại TP.Vinh. Theo báo Nghệ An, tổng kinh phí cho dự án xây dựng quần thể khu lưu niệm nguyên Tổng bí thư Lê Hồng Phong là 250 tỉ đồng, trong đó riêng nhà tưởng niệm là 35 tỉ đồng. Khu lưu niệm phu nhân Nguyễn Thị Minh Khai khiêm tốn hơn nhưng cũng có kinh phí... tròm trèm 20 tỉ đồng. Trước đó vài tháng, cũng mừng sinh nhật lần thứ 110 của nhà cách mạng cộng sản Phan Đăng Lưu, khu lưu niệm được khởi công ở huyện Yên Thành quê hương đồng chí, với kinh phí hơn trăm tỉ. Cách đây mấy ngày, tỉnh Nghệ An tiếp tục khởi công xây dựng khu tưởng niệm đại tướng Chu Huy Mân ở xã Hưng Hòa, TP.Vinh với kinh phí 13 tỉ đồng...

Cắt băng khánh thành nhà tưởng niệm cố Tổng bí thư Lê Hồng Phong (ảnh: báo Nghệ An)

Con số

Theo nhà báo Xuân Ba (báo Tiền Phong), hiện toàn tỉnh Nghệ An có hơn 1.000 di tích lịch sử-văn hóa cần được xây dựng, tôn tạo. Nhiều dự án đang chờ tiền, trong đó có: Bảo tồn tôn tạo khu di tích Kim Liên với tổng mức đầu tư 300 tỉ đồng, bảo tồn phát huy khu di tích Xô Viết Nghệ Tĩnh cần 328 tỉ đồng, khu di tích cố Tổng bí thư Lê Hồng Phong 250 tỉ đồng, đền thờ các cụ thân sinh và anh em ruột chủ tịch Hồ Chí Minh cần hơn 200 tỉ đồng. Cộng sơ sơ 4 dự án ấy đã hơn 1.000 tỉ đồng.

Mình không nghe anh cu Xuân Ba nhắc hiện Nghệ An có định xây bao nhiêu trường học, bệnh viện, nhà văn hóa  hay không, chứ mình biết chắc là tỉnh này còn nhiều huyện nghèo lắm, nghèo đến mức không thể nghèo hơn.

24.6.2012
Nguyễn Thông

Lập hội vì Phước

HỒNG CHU

Phước mà tôi nói ở đây là nhà thơ Nguyễn Thị Phước ở Nghệ An, không phải Phước trong bài “Đi đi em” của Tố Hữu.

Lâu nay, trên mạng xuất hiện nhiều lời kêu gọi lập hội phát cuồng vì ca sĩ này diễn viên nọ. Thậm chí một số chính khách hay “chặt chém” cũng được cư dân mạng kêu gọi lập hội cuồng. Ở Nghệ An, hình như cũng đang có việc lập “Hội vì  Phước”. Để khẳng định đúng hay sai, có hay không, và có đến mức độ nào, hội này gồm những ai…xin hãy trở lại một chút với Hội VHNT Nghệ An và với giải thưởng lùm xùm Hồ Xuân Hương vừa qua.

Sau khi nhạc sĩ Mai Cường qua đời, Hội văn học nghệ thuật, mà có hội viên đề nghị đổi tên thành “Hội văn học võ thuật” như gà mất mẹ, tàu mất đầu. Đinh Thanh Quang được bổ làm phó chủ tịch thường trực nhưng anh em liệt vào hàng “sáng nắng, chiều mưa, trưa lâm râm” nên thường bị tiếm quyền.

Đến giải thưởng VHNT Hồ Xuân Hương, nhiều người cho rằng Phước đã vượt mặt thao túng, đẩy Quang đến chỗ có cũng như không. Và cũng do từ việc tiếm quyền, thao thúng giải thưởng, ký công văn bậy bạ nên uy tín của Phước bị mất nhiều trong giới văn nghệ sĩ. Đặc biệt, khi tờ Lao Động Nghệ An chính thức cáo buộc Nguyễn Thị Phước thao túng giải thưởng, đổ vấy mọi tội lỗi cho cố chủ tịch hội Mai Cường, thì tên tuổi của chị ta coi như bị vùi lấp.

"Cậu đéo lào mà lịnh thối thế"

HỒNG CHU

Bản quyền danh ngôn nói trên thuộc về chị buôn gà ở chợ Bắc Qua (Hà Nội) khi chị nhận xét về ý kiến của ông Mặt trận trên cao Nguyễn Đình Thi. Nhưng chuyện cũng qua lâu rồi, không nhắc đến nữa, chỉ bàn chuyện hôm nay thôi.

Rảnh rỗi, được ông bạn cho mượn cuốn tạp chí Sông Lam (do Nguyễn Thị Phước làm Tổng biên tập) số 110/2012, đọc đến bài bình thơ Phương Việt của nhà thơ Lê Quốc Hán và Bùi Thanh Tường thì muốn ói quá. Mở đầu bài, ông Lê Quốc Hán viết: “Vài chục năm gần đây, trên thi đàn xứ Nghệ xuất hiện khá nhiều bài thơ, tập thơ khá hay của các cán bộ lãnh đạo, vì vậy khi nhận được tập thơ Ta vẫn là ta thôi của tác giả Phương Việt tôi không lấy làm ngạc nhiên”.

Vậy, Phương Việt là ai? Xin thưa, đó là bút danh của ông Trần Hồng Châu - Phó bí thư thường trực Tỉnh ủy Nghệ An. Ông Châu nổi hứng, in một tập thơ có tên như trên (NXB Văn học). Ông Lê Quốc Hán “mượn” tạp chí Sông Lam để bình về tập thơ này.

Thầy Cẩn về quê

BÁ TÂN

Là học trò cũ nhưng tôi không dám “đụng” vào thân thế sự nghiệp của thầy Nguyễn Tài Cẩn. Tôi chỉ là thằng bé chăn trâu đồng làng. Thầy Cẩn là quản lý sừng sững.

           

Giỗ đầu thầy Cẩn vừa đi qua. Huy Hoàng, định cư tại Nga, học trò cũ, tưởng nhớ thầy Cẩn qua bài viết nặng trĩu tấm lòng và đầy ắp thông tin.

           

Tưởng nhớ thầy nhân dịp giỗ đầu, tôi chỉ dám nói một khía cạnh nhỏ của một người thầy kính trọng. Đó là chuyện thầy Cẩn về quê.

           

Kể cả người thân thiết nhất trong gia đình, chẳng ai biết chính xác số lần thầy Cẩn về quê. Riêng điều này thì nhiều người cùng biết: hễ có dịp, lúc còn trẻ cũng như khi đã về già, thầy Cẩn hay tranh thủ về thăm quê. Lúc còn sống, thầy là người siêng về quê. Bây giờ, đã hơn 1 năm rồi,  thầy Cẩn vĩnh viễn ở lại với quê hương. Sau khi mất và hỏa táng ở nước ngoài, bên quê ngoại, hài cốt thầy được đưa về an táng tại nơi đã sinh ra Nguyễn Tài Cẩn.

Lưu danh bia miệng

BÁ TÂN

Chủ blog Nguyễn Thông có bài phác họa 2 bạn gái, họ Nguyễn, tên Hà và Đạm. Đọc bài viết ấy, tóc tớ đã bạc lại bạc thêm, râu dài thêm 1 đoạn. Vừa quý trọng vừa thương cảm. Mỗi người là một bầu trời riêng. Sáng và tối. Ấm và lạnh. Lớt phớt dịu hiền và dông tố. Ân và oán… Có đủ mọi thứ trong “khuôn viên” bầu trời riêng của từng người.

Có những cái, các mệ ấy tưởng là mất nhưng lại là được. Ở đời này, kể cả K17 chúng ta, không hiếm người cứ đinh ninh là được nhưng lẫn khuất trong đó có cái mất ghê gớm lắm. Tôi, chúng ta soi gương nhận ra khuôn mặt mình. Soi vào đâu để tìm đúng cái mất, cái được của chính mình?

Mình đồng cảm với Thông trong bài viết về Hà và Đạm.

Thông đưa ra đề xuất thể hiện tấm lòng vàng với bố Thu Hà – cụ Nguyễn Sỹ Quế, nguyên bí thư tỉnh ủy Nghệ Tĩnh (thời kỳ sáp nhập Nghệ An với Hà Tĩnh). Chắc là gia đình Hà rất cảm động. Là người xứ Nghệ, lại là bạn học của Hà, mình trân trọng đề xuất của Thông. Nhưng Thông ơi, mình muốn “bàn thêm” về cái đề xuất ấy.

Thông đưa ra đề xuất: xứ Nghệ nên xây bia hoặc tạc tượng cho cụ Quế. Đúng là, như đề xuất của Thông, cụ Quế hoàn toàn xứng đáng được tạc tượng. Nhưng mà, chính là ở cái nhưng mà này, có nên làm cái việc tạc tượng hay không. Nghệ An là địa phương “khổng lồ” cả về diện tích và dân số, có thừa điều kiện kinh tế để tạc tượng cho những người làm rạng danh xứ Nghệ (có khi có cả mình đấy nhé). Cụ Nguyễn Sỹ Quế và những người được như cụ thì không nên tạc tượng. Cụ Quế đã thành danh, cụ đã được tạc tượng trong lòng dân. Ở xứ Nghệ, các thế hệ sau này không được gặp cụ, số đông người dân vẫn nhắc đến cụ với tấm lòng tôn kính. Không gặp cụ, vẫn nói nhiều về cụ bởi sự lưu danh bằng bia miệng. Bia đá làm sao có được như thế. Bia miệng sống trong lòng dân, vui buồn cùng dân. Bia đá quạnh hiu một mình, ngày đêm lầm lũi cùng mưa nắng, dân nhìn vào đó mà chẳng biết ai. Thiêng liêng cho cụ Quế, ít nhất là cho đến nay, cụ chưa “bị” xây bia hoặc tạc tượng bằng đá.

Khi còn công tác ở Nghệ An, tôi đã hơn 1 lần phản đối xây bia hoặc tạc tượng cho cụ Quế. Hiểu đúng con người cụ và biết thời thế mới đưa ra đề suất trái chiều như vậy. Xây bia, tạc tượng đang trở thành phong trào. Xây bia hoặc tạc tượng cho cụ theo kiểu đó là vàng thau lẫn lộn, đánh đồng hàng xịn với hàng dởm. Người ta đang biến bia, tượng thành dự án. Đây là sự phản phúc đến tột đỉnh. Núp bóng bia, tượng để giải ngân kinh phí, chia chác tiền thu thuế của dân. Mượn danh người đã chết để vơ vét tiền bạc. Loài cầm thú cũng không nhẫn tâm như thế. Xây tượng đài chiến thắng Điện Biên Phủ mà cũng xảy ra vụ án hình sự, khoản tiền bị tham nhũng khá lớn. Nội bộ kiện cáo nhau vì có tiêu cực khi nâng cấp đền chùa. Thần thánh cũng bị bọn mặt người dạ thú lợi dụng để kiếm tiền. Dùng chữ loạn là chưa nói hết “những điều trông thấy” đang diễn ra trong cuộc sống hiện thời. Những người hy sinh ở chiến trường Điện Biên Phủ phải chết thêm một lần khi biêt xây tượng đài chiến thắng cũng xảy ra tham ô, tham nhũng.

Tham ô, tham nhũng xảy ra tràn lan. Bọn tham nhũng thừa tiền xây đủ loại bia, bia kim cương hẳn hoi chứ không thèm bia đá cẩm thạch. Bọn chúng không dám xây bia kiểu đó, nếu làm, dân sẽ đập nát. Trong lòng dân có bia của chúng nó. Đó là thứ bia ô danh, nặc mùi hôi thối truyền từ đời này sang đời khác. Lắm tiền nhiều chức nhưng bia của chúng nó trong lòng dân không bằng bia của một con trâu bị chết vì dịch bệnh lở mồm long móng. Bia trong lòng dân là sự định giá cực kỳ chuẩn mực. Bộ tài chính, các viện nghiên cứu kinh tế, các trường đại học không thể tìm được cái chuẩn mực ấy.

Trong một nghĩa trang có đủ loại bia. Có thể nói có bao nhiêu mồ thì có bấy nhiều bia. Trong lòng dân chỉ có 2 loại bia. Bia lưu danh tôn kính, dành cho những người trọn đời sống với dân, nói và làm vì dân. Loại thứ 2 là bia ô danh, thứ này xếp vào một xó. Chỉ có bọn dùng tiền thuế của dân làm hại dân là xếp vào loại này. Chúng nó trương mắt dò tìm tiền bạc tận nơi đen tối nhất. Cái ngay trước mặt thì không nhận ra. Cái bia miệng ô danh treo ngay trước mặt, lại còn bốc mùi nồng nặc, thế mà chúng nó không nhận ra hoặc cố tình không thấy.

Thông ơi, đến đây chắc là Thông đồng ý với mình: cụ Nguyễn Sỹ Quế cũng như những người như cụ, không cần phải xây bia hoặc tạc tượng bằng đá. Cụ Quế đang và sẽ lưu danh trong lòng dân bằng bia miệng. Ngày cụ mất, cách đây hơn 10 năm, tôi cùng Sỹ Đại, Đình Chiến đến viếng và đưa tiễn cụ về nơi yên nghỉ cuối cùng.

Dĩ nhiên cụ Quế phải là người thế nào mới được lưu danh trong lòng dân. Tôi có đủ tư liệu viết một quyển sách về cụ Nguyễn Sỹ Quế - cựu bí thư tỉnh ủy đáng kính của xứ Nghệ. Trong một bài viết ngắn làm sao kể ra cho hết. Vả lại chưa là bệnh nhân của bệnh thành tích cho nên tôi vẫn đủ tỉnh táo không đưa ra khoe thành tích của cụ. Nếu mạo muội làm thế, khác nào tôi tùy tiện làm cái việc mà cụ không muốn.

Khai bút 2012

Bá Tân