Kỳ diệu Thaco và những ẩn số - Phần 1: “Vạn sự khởi đầu nan” không chỉ một lần

Tôi mần nghề báo mấy chục năm nhưng chưa bao giờ khoe mình nhà này nhà nọ; lại càng ít viết về doanh nghiệp bởi dễ bị thiên hạ hiểu “chắc có gì đây”, không đánh đấm thì cũng nịnh nọt…

Thời còn làm báo TN, tôi gặp ông chủ Công ty Trường Hải vài lần, kiểu “nhà giàu… nhìn từ xa”, chưa trực tiếp mặn chuyện bao giờ. Chả là có chú em của bạn đồng nghiệp làm giám đốc một công ty dịch vụ quảng cáo, cứ có hợp đồng giới thiệu sản phẩm của doanh nghiệp nào đó, nó lại kêu dự, anh viết cho em cái tin. Thế nên biết cả Trương Gia Bình - Hoàng Minh Châu (FPT), Đặng Thành Tâm - Đặng Hoàng Yến (Tân Tạo), Võ Quốc Thắng (Đồng Tâm), Đoàn Nguyên Đức (Hoàng Anh Gia Lai), Đặng Lê Nguyên Vũ (Trung Nguyên)…, tinh những anh tài, lừng lẫy thương trường. Trong số ấy tất nhiên có Trần Bá Dương, đang lên nhưng rất kín tiếng nên nhiều người chỉ nghĩ ổng tầm vừa vừa, chưa đặt vào hàng đấng bậc. Về sau này, có dịp tìm hiểu kỹ, tôi mới biết mình và đông người đã nhầm do cái cách hay nhìn vào phần xổi.
**********

Thaco, cái tên nghe vừa quen vừa lạ. Đó là viết tắt của Công ty cổ phần Tập đoàn Trường Hải. Cảm giác quen với ai từng dọc ngang nhiều nẻo đường trên những chiếc ô tô, từ xe 4 chỗ nhỏ nhắn sang trọng đủ thương hiệu nổi tiếng thế giới tới xe buýt đồ sộ hoành tráng hiện đại, do Thaco lắp ráp, sản xuất. Hành khách quen với nhà xe Thành Bưởi, Phương Trang, Kumho… khó mà quên cái logo Thaco ngay đầu mũi xe. Ngự trên tuấn mã Thaco, cảm giác đầu tiên là yên tâm.

Thập niên 1990 ở nước ta, khi xe ô tô chủ yếu được nhập khẩu, đương nhiên giá đắt đỏ, thì sự ra đời và phát triển chóng mặt của Công ty Ô tô Trường Hải đã tạo sự đột phá, dần đưa chiếc ô tô vốn chỉ riêng của nhà giàu biến thành mơ ước có thực với gia đình bình dân. Ông bạn tôi nhận xét, ông Dương (chủ hãng) và Thaco đã bình dân hóa thị trường ô tô Việt, chấm dứt cảnh muốn có xe hơi phải mua xe lậu đưa về từ Lào hoặc Campuchia.

Họ đã cố tình gọi sai tên cuộc chiến đấu chống xâm lược (kỳ 2)

Cuộc chiến tranh do Trung Quốc gây ra mở màn hôm 17.2.1979 nhìn dưới góc độ của người Việt tử tế, đó là cuộc chiến tranh xâm lược. Phải dứt khoát như vậy.

Kẻ đem quân đi đánh nước khác ngay trên đất nước ấy, không là chiến tranh xâm lược thì là gì? Bản thân nhà cầm quyền Trung Quốc thừa hiểu điều đó nhưng nó cố tránh, gọi trẹo đi thành “dạy cho Việt Nam một bài học”. Lạ ở chỗ, có những người Việt Nam lại cố tình không hiểu, cũng tìm cách gọi trẹo như Trung Quốc.

 
Hệt như lúc này, người ta vì lý do khốn nạn nào đó không dám gọi bọn Nga xâm lược Ukraine là bọn xâm lược, chỉ dám rụt rè thập thò bằng “chiến dịch quân sự đặc biệt”, “xung đột Ukraine - Nga”. Ông hàng xóm nhà tôi bảo chiến dịch chiến dịch cái mả mẹ nhà chúng nó.

Xin hỏi nhà cầm quyền xứ này, vậy đó là “cuộc chiến tranh biên giới phía bắc”, “chiến tranh bảo vệ biên giới phía bắc”, hay “cuộc chiến tranh bảo vệ tổ quốc”? Xin nhớ, xét về bản chất, về quy mô, nội hàm, thì “biên giới” với “tổ quốc” khác nhau một trời một vực.

Họ đã cố tình gọi sai tên cuộc chiến đấu chống xâm lược

Đang có những nhận thức/suy nghĩ/ý kiến trái chiều trong cộng đồng người Việt trên nước Việt, trên báo quốc doanh và mạng xã hội về chiến tranh khi nổ ra cuộc chiến tranh ở Iran, trước đó là ở Ukraine.

Đời là vậy, luôn có sự đối lập. Nhẹ thì cãi nhau, nặng thì chửi nhau, phang tẩn nhau. Trong một gia đình chỉ hai vợ chồng mà còn có lúc vậy, huống hồ một cộng đồng đầy rẫy (lưu ý nếu viết đầy dẫy cũng không sai, cả hai cách đều được) bò đỏ, những Cương, Mẫu, Can, Toàn, Du, Quang lùn... bên cạnh những người tử tế.

Hồi tháng 2 vừa rồi (hôm nay mới 3.3) có 2 mốc thời gian liên quan tới chiến tranh, đó là ngày 17.2.1979 - Việt Nam chiến đấu chống quân Trung Quốc xâm lược để bảo vệ tổ quốc, và 24.2.2022 - Nga gây chiến tranh phi nghĩa xâm lược Ukraine, quân dân Ukraine kiên cường đánh trả bảo vệ tổ quốc. Chỉ có điều, báo chí chính thống ở xứ này vẫn rặt một giọng "chiến tranh biên giới phía bắc", không dám chỉ đích danh kẻ thù, quân xâm lược; còn khi nhắc tới cuộc chiến ở Ukraine thì vẫn lải nhải "chiến dịch quân sự đặc biệt", "xung đột".

Ngay lúc này, vẫn còn nhiều bò đỏ gọi ông Zelensky người đứng đầu chống xâm lược là anh hề, gọi Khamenei kẻ độc tài ra lệnh thảm sát cả nghìn người dân vô tội là đại giáo chủ...

Tôi biên bài này (dài, nên chia làm 2 kỳ) bày tỏ góc nhìn của cá nhân mình về chiến tranh, cụ thể qua cuộc chiến đấu chống quân Trung Quốc xâm lược.

HỌ ĐÃ CỐ TÌNH GỌI SAI TÊN CUỘC CHIẾN ĐẤU CHỐNG XÂM LƯỢC

Những ngày qua, dư luận ồn ào lên tiếng về sự kiện xảy ra… đã 47 năm trước. Đó là cuộc xâm lược tàn bạo của cộng sản Trung Quốc - bạn của cộng sản Việt Nam, mở màn cho cuộc chiến tranh giữa hai nước nửa cuối thế kỷ 20. Nêu khoảng thời gian này bởi từ xa xưa Trung Quốc đã xâm lược, gây chiến với Việt Nam biết bao lần chứ không phải chỉ lần này, và đều bị đánh bại.

Mạng xã hội cũng như báo chí mậu dịch đều lên tiếng, đủ kiểu đủ cách, kể cả né tránh không dám nhìn thẳng vào bản chất, sự thực. Tôi đọc trên báo quốc doanh bài về ông cựu chủ tịch nước Trương Tấn Sang đi thắp hương viếng liệt sĩ ở nghĩa trang Vị Xuyên trên Hà Giang đúng ngày 17.2, tịnh không thấy một chữ nào nói về bọn xâm lược Trung Quốc, những kẻ đã gây ra cái chết của các liệt sĩ.

 
Ông Sang năm nào cũng đi, năm nào cũng thắp hương Vị Xuyên, kể ra đáng khen ngợi, chỉ có điều báo chí nửa vời kiểu vậy khiến người ta đọc xong thêm tức, quên hẳn việc làm cao đẹp nghĩa tình của ông.
Xứ này, bất kể điều gì, cứ ồn lên một chặp rồi vô tư quên. Sự kiện 17.2.1979 cũng vậy. Nhà nước còn cố tình quên, tivi không nhắc, báo Quân đội không có một chữ một dòng… thì dân chúng có nhớ cũng chẳng làm gì. Sau ngày 17.2, mới chỉ vài ngày trôi, nhưng không mấy ai nhắc tới nữa, kể cả trên mạng xã hội.

Nó (cuộc xâm lược ấy) bắt đầu từ sáng sớm, ngày 17.2.1979, đồng loạt đánh sâu vào 6 tỉnh phía bắc, từ Quảng Ninh tới Lai Châu, đánh sâu vào nội địa, tàn phá các thị xã Lạng Sơn, Cao Bằng, Lào Cai…, khốc liệt tới mức ngày 5.3 chủ tịch nước Tôn Đức Thắng phải ký lệnh tổng động viên, tới ngày 16.3 Trung Quốc rút quân, nhưng cuộc chiến còn kéo dài cả chục năm, tới 1989 mới cơ bản kết thúc. Hai bên thiệt hại về người và vật chất không biết cơ man nào mà kể.

Các tỉnh phía bắc giáp Trung Quốc suốt thời Việt Nam đánh nhau với Mỹ, chỉ trừ Quảng Ninh, chứ các tỉnh còn lại là Lạng Sơn, Cao Bằng, Hà Giang, Lào Cai, Điện Biên, Lai Châu hầu như không bị ảnh hưởng mấy, ít nếm mùi đạn bom, thậm chí có thể nói là hòa bình. Yên ắng tới mức, cụ Nguyễn Hữu Đang, một cộng sự đắc lực của ông Hồ Chí Minh, bị các đồng chí bắt năm 1958, mở tòa khép tội năm 1960, án oan, đày giam lên nhà tù tận Hà Giang, tù suốt 15 năm, tới năm 1973 sau khi Mỹ chấm dứt ném bom miền Bắc mới được thả, vẫn không hề biết có cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân ấy.

Cũng có thể, Mỹ đánh phá miền Bắc nhưng chủ yếu để chặn sự tiếp tế của miền Bắc đối với lực lượng “giải phóng” ở miền Nam, đánh dải đất khu 4 từ Thanh Hóa trở vào tới Vĩnh Linh, và 2 đầu mối Hải Phòng, Quảng Ninh là chính, chứ những tỉnh “núi đồi và thảo nguyên” kia ít liên quan. Dù nhạc sĩ Hoàng Vân có kêu gọi “Nổi trống lên, rừng núi ơi”, ca ngợi “cô gái vùng cao xinh đẹp vô cùng/súng khoác trên vai, em đi bừa dưới ruộng/em là xã viên, em cũng là dân quân…” cũng chỉ đẹp là chính chứ không có sự tàn khốc của chiến tranh, như chính ông từng viết về Vĩnh Linh chẳng hạn “mẹ bảo con, nghe câu hò trên bến Hiền Lương/nhớ thương, con đừng khóc/cầm lấy súng nhằm thẳng quân thù/diệt chúng nó”.

Cũng có thể, cả Việt Bắc, Tây Bắc rừng núi mênh mông ấy nằm trong mưu đồ của bạn Tàu, chúng biến 6 tỉnh Việt Nam thành vùng đệm chiến lược, vùng an toàn để cuộc chiến tranh Việt Nam không ảnh hưởng xấu gì tới đất Trung Quốc. Nó có đi đêm, móc với Mỹ, hay thỏa thuận với miền Bắc, chả thể nào biết được, sau này lịch sử khách quan (chứ không phải sử mậu dịch, sử sợ sệt, sử Phạm Hồng Tung) cần làm rõ.

Nói gì thì nói, hai vùng rộng lớn Tây Bắc, Việt Bắc từ 1954 - 1975 khá hòa bình, yên ổn. Nó chỉ bị nếm mùi chiến tranh thực sự, bị tàn phá do chính bạn vàng mang tên Tàu cộng.

 
Muốn biết chính xác tên gọi của cuộc chiến tranh do Trung Quốc gây ra ngày 17.2.1979, hãy đọc lại chính những câu chữ của nhà cầm quyền Việt Nam trong cuốn sách trắng “Sự thật về quan hệ Việt Nam - Trung quốc 30 năm qua” (xuất bản tháng 10.1979, NXB Sự Thật), được viết khi họ còn tỉnh táo, đầy bản lĩnh, chứ không u mê ngả ngớn tre pheo gì cả.

 
Trong chương 3 “Điên cuồng chống Việt Nam một cách công khai”, mục 4 “Tấn công Việt Nam từ hai hướng” ghi rõ:

 
“Bọn cầm quyền Trung Quốc đã huy động 60 vạn quân gồm nhiều quân đoàn và nhiều sư đoàn độc lập, nhiều đơn vị binh chủng kỹ thuật với gần 800 xe tăng và xe bọc thép, hàng ngàn khẩu pháo, hàng trăm máy bay các loại của hầu khắp các quân khu của Trung Quốc, điên cuồng phát động chiến tranh xâm lược Việt Nam ngày 17 tháng 2 năm 1979. Quân của bọn phản động Trung Quốc đi đến đâu là tàn sát dân thường, kể cả phụ nữ và trẻ sơ sinh, người già, phá hủy triệt để các bản làng, chùa chiền, nhà thờ, trường học, vườn trẻ, bệnh viện, nông trường, lâm trường…

 
Đây là một cuộc chiến tranh xâm lược toàn diện bằng lực lượng chính quy của hầu hết các quân khu của Trung Quốc, có chuẩn bị kỹ càng về các mặt, từ việc xây dựng những công trình quân sự, đường sá, hầm hào, sân bay dọc biên giới Việt - Trung đến việc vu cáo Việt Nam, phá hoại tình hữu nghị Việt - Trung, kích động tư tưởng đại dân tộc trong nhân dân Trung Quốc hòng biện bạch và che giấu hành động xâm lược của họ.

 
Hai cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam mà những người cầm quyền Trung Quốc gây ra từ hai hướng là bước leo thang cao nhất trong cả một quá trình hành động tội ác chống độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của nhân dân Việt Nam từ trước đến nay nhằm làm suy yếu, thôn tính và khuất phục Việt Nam". (hết trích)

Ngay cả những người khờ khạo nhất đều nhận thấy trong lời lên án, vạch tội kia, từ đầu tới cuối chính quyền Việt Nam bấy giờ đều gọi bọn Trung Quốc là bọn xâm lược. Rất nhiều lần, bản sách trắng dạng “Nam quốc sơn hà” này dùng từ “xâm lược”, “chiến tranh xâm lược”. Phơi bày đúng bản chất sự việc.

 
Vậy mà không hiểu vì lý do gì, gần hai chục năm sau, lịch sử bị bóp méo, bị xuyên tạc, bị che giấu, quanh co dối trá bởi chính lứa hậu sinh - những người nối tiếp thế hệ cứng rắn, cương cường kia. Mà không chỉ giới cầm quyền, ngay cả đội ngũ những nhà sử học quốc doanh đầy giáo sư tiến sĩ, cũng ngoan ngoãn “tuân chỉ”, không dám hó hé lấy một lời để phản biện lại cái tên gọi hèn hạ về cuộc chiến tranh xâm lược ấy. Ông anh ruột tôi, thương binh, một cựu chiến binh vào sinh ra tử có lần cười bảo ở xứ này loại người nào cũng có, chỉ không có nhà sử học đúng nghĩa, kể cả người đã ngồi ghế tứ trụ ngũ trụ chi đó. Không có thái sử Bá dám sổ toẹt “Thôi Trữ giết vua” dù phải chết.

Nhà sử học không dám lên tiếng thì dân có trách nhiệm. Phải chỉ ra rằng nhà cai trị và giới sử học cũng như cơ quan tuyên giáo, báo đài mậu dịch đã hèn kém thế nào khi họ cứ leo lẻo gọi cuộc chiến tranh xâm lược của Trung Quốc đối với Việt Nam tháng 2.1979 là “cuộc chiến tranh biên giới”. (còn tiếp)

Nguyễn Thông
(Chú thích bức ảnh này sẽ được ghi cụ thể ở phần 2)

Hết thời

Chú phó Trần Đăng Khoa tuyên bố năm nay hội thơ nguyên tiêu Bính Ngọ 2026 không thả thơ bay lên giời nữa. Kể cả thơ "ôm vợ thấy mình giật thót thương thuyền đầu bãi chơ vơ" cũng neo lại.

Vậy là đúng cmnr, hiểu đời, biết thân biết phận (ấy là tôi nói hội văn bút chứ không phải chú phó Khoa).

Không bay lên giời nữa, bởi đã có "Hưng Yên bay lên", không tin cứ hỏi nữ sĩ Vi Thùy Linh.

Đường lên giời chật hẹp
Không thể cùng nhau bay
Hưng Yên đã chiếm chỗ
Thơ chịu lời đắng cay

Nguyễn Thông

(Gió đưa cây cải về trời/Rau răm ở lại chịu lời đắng cay) - Ca dao

Sân gôn chiến sân bay

Nói phát nữa về sân bay rồi dành thời gian làm sách:

Khá nhiều nhà (lãnh đạo quốc gia, người có học cỡ giáo sư tiến sĩ, các chuyên gia về quy hoạch, giao thông, xây dựng...) đã lên tiếng. Dĩ nhiên họ có trình độ nên ăn nói hay hơn dân thường.

Họ phân tích rằng, kể cả trước mắt cũng như lâu dài, phải làm sân bay Long Thành, bởi không chỉ ABC, XYZ này nọ, mà cơ bản là sân bay Tân Sơn Nhứt đã quá chật chội, quá tải, kể cả đường băng, nhà ga, đường đi lối lại, cả bầu trời. Tân Sơn Nhứt không đáp ứng được nhu cầu phát triển hiện tại và tương lai thì phải đẻ ra dự án Long Thành, làm Long Thành. Vậy thôi. Đừng cãi.

Nghe thì có vẻ thủng lỗ nhĩ, nhưng tôi chỉ hỏi có phải do Tân Sơn Nhứt quá chật chội không.

Cái sân bay có từ thời Pháp này vốn rộng 1.530 hecta, tới thời trước năm 1975 còn được mở rộng thêm cả trăm hecta nữa. Giờ nó chỉ còn hơn một nửa, tức 850 hecta. Đất không có chân, vậy nó chạy đi đâu?

Gân gà

Dân thường không nên nói về sân bay Long Thành bởi chả ai nghe đâu, nhưng tổng bí thư lên tiếng thì được chú ý, quan tâm.

Đó là chuyện bình thường. Với một dự án, công trình lớn như vậy, dân không được ý kiến ý cò, nếu chê, nhẹ thì mất 7 triệu tiền phạt, nặng thì đi tù. Còn nhà lãnh đạo nói, tất cả phải lắng nghe và khen. Báo chí khen quá trời.

Cứ như tôi ngu dại, khuyên mọi người đừng để ý cái sân bay Long Thành tốn 16 tỉ đô Mỹ, dẫu sao cũng sự đã rồi. Ngưng làm cũng dở, dây dưa lại càng dở, mà chả nhẽ không làm tiếp. Còn hiệu quả thế nào để đời con cháu thế hệ 2X, thậm chí 3X, 4X, 5X... thế kỷ này chúng tính. Cứ bắt chúng gánh, nặng cũng phải chịu, không biết dùng vào việc gì cũng phải chịu, kệ chúng mày. Ai bảo sinh sau đẻ muộn.

Không thể không nói

Hôm nay 22.2.26, tính theo lịch âm là mùng 6 tháng giêng Bính Ngọ. Nhẽ ra bình thường thì hết tết nhưng trúng ngày nghỉ Chủ nhật, vả lại nhà nước cho nghỉ dài để kích cầu (mua sắm, tiêu thụ hàng hóa, chơi bời, du lịch...) nên vẫn còn hơi hướng vui xuân. Mai thì mọi người đi làm, đi học, lại lao vào vòng đời mưu sinh, bận rộn.

Có lần đứa cháu tôi bảo "đang yên đang lành thì tết" bởi nó chăm chỉ, chỉ thích đi làm. Một ông bạn tôi nhà khá giả, tết nào cũng đi chơi tung hoăng, lại nhắn "mới tết đã hết, nhanh quá mày ạ". Thích hay không, còn tùy người, chứ không phải tất cả "rộn ràng náo nức vào xuân" hoặc "chán tết như cơm nếp nát".

Tôi đã qua cái tuổi háo hức "năm mới thắng lợi mới", vả lại sống ở nơi những ngày tết, kể từ hôm cúng ông Táo tới bữa nay, mặt trời như hòn lửa, nóng chẳng khác lò than, sáng nào vừa bảnh mắt việc đầu tiên là mở coi thời tiết, tinh dững 36 - 37 độ. Lại trúng hồi sức khỏe không được tốt (thực ra là nói tránh, nói nhẹ, chứ tệ lắm) nên chả mò ra ngoài. Thằng con bảo, bố không đi đâu càng an toàn, cứ ở nhà mà vọc vạch mạng miếc báo biếc rồi phụ mẹ nấu cơm cho khỏe.

Nhưng tự nhốt nên mới bực mình.

Hôm nay 22.2, nghĩa là chỉ 2 ngày nữa là tròn 4 năm ròng bọn Nga xâm lược đất nước Ukraine, một người bạn cũ của Việt Nam. Bản chất cuộc chiến tranh phi nghĩa tà.n bạo này thế nào đã được phơi bày, nhiều người rõ, không cần phải giải thích, phân tích gì sất.

Loanh quanh gà mắc tóc

Vụ đứa ở Hà Tĩnh ngang nhiên để ô tô chắn lối đi lại công cộng, khoe quen biết rộng, xem thường pháp luật, "coi công an bằng vung", thách thức éo sợ phạt, nhiêu tiền cũng chơi..., tất cả đều có người làm chứng, có video clip. Túm lại nhân chứng vật chứng đủ cả, điều tra và kết luận dễ như ăn bánh chưng tết.

Nhưng không phải vậy. Báo chí đăng, dân phản ánh và tố cáo là chuyện của báo chí và dân, còn công an cứ thong thả, rề rà tìm hiểu, xác minh, gặp gỡ, thụ lý. Mất mấy ngày, qua đủ các cấp, từ phường, tới tỉnh, tới cục (bộ), vẫn chưa xác định dứt khoát nó vi phạm điều gì, can tội gì, sẽ chịu hình phạt ra sao.

Theo báo Tuổi Trẻ ngày 20.2.26, "Trong quá trình làm việc với công an, anh N.V.L. và chị Đ.T.H. đã nhận thức hành vi của mình là sai và thiếu ý thức trong tham gia giao thông đường bộ. Hiện Công an phường Trần Phú đang tiếp tục xác minh và lập hồ sơ xử lý theo quy định".

Loại người nghênh ngáo như vậy mà chỉ "nhận thức hành vi của mình là sai và thiếu ý thức"hay sao?

Đương sự là ai, làm gì, người thế nào, thậm chí con ông bà nào, quen thân với ai (như nó khoe) mà phải che chắn nó như thế. Nó ngang nhiên vi phạm, sao lại phải che mặt nó, biển số xe của nó cũng viết tắt.

 
Trong vụ việc này, công an phải tự đặt mình vào vị thế người dân bị nó coi thường, chặn đầu khóa đuôi, hành suốt 3 tiếng đồng hồ ngày tết trên đường mưa lạnh, xem có kiên nhẫn dịu dàng được vậy không.

Ngay cả "nạn nhân", cái anh bị chặn, thấy bảo là nhà báo, vậy thì báo nào, tên gì, thái độ ra sao, hay lại kiểu "mày có biết tao là ai không" cũng cần công khai. Thời buổi này, những thứ rõ ràng thì không cần úp mở.

Nguyễn Thông

Gạo và lòng tốt (kỳ 2)

Nhiều năm qua, Việt Nam với lợi thế của mình về lương thực, cụ thể là gạo, đã thể hiện tình anh em chung chiến hào, hoạn nạn có nhau, chia ngọt sẻ bùi, tặng/biếu/cho/giúp Cuba rất nhiều gạo. Khi ít vài ba nghìn tấn, lúc nhiều cả chục nghìn tấn. Ai muốn biết cụ thể, cứ mở Gu gồ (Google) mà tra cứu, rõ ngay. Trăm năm trong cõi người ta/Cái gì không biết thì tra gu gồ.

Hàng xóm khi tối lửa tắt đèn, bạn bè gặp thiên tai địch họa, giúp là phải rồi. Nhưng Cuba hai phần ba thế kỷ qua không bị vậy. Họ như anh mù quờ quạng khua khoắng trên con đường kiên định nghèo đói. Cả thế giới mở mắt nhìn về tương lai, còn họ cứ nhắm tịt. Rồi đổ cho khách quan. Đổ tại cấm vận.

Hàng xóm nhà tôi người miền Nam, như nhiều người trong này, phát âm từ “đỗ” và “đổ” lẫn lộn. Có lần ông cười bảo, đám lãnh đạo Cuba đều họ “đổ”, đổ thừa, chỉ giỏi đổ thừa. Những đứa luôn tự coi mình đúng thì đổ thừa siêu hạng.

Cần phải chỉ ra, giúp Cuba lúc này cũng như suốt nhiều năm qua chẳng khác gì muối bỏ bể, đổ vào thùng không đáy. Ông bạn tôi ở Hà Nội có lần nhận xét giúp Cuba chẳng khác gì giúp con nghiện, mà giúp kẻ nghiện thì vô chừng, biết bao nhiêu cho đủ. Không phải nghiện ma túy mà nghiện lý luận, nghiện đường lối chính sách, nghiện học thuyết không tưởng. Nghiện này chỉ đem lại nghèo đói, tàn tạ, không cai được, mà chỉ nên đoạn tuyệt, phá bỏ.

Gạo và lòng tốt

Sau chuyến “thăm” của đặc phái viên Cuba từ ngày 1 - 3.2.2026 khi nước này rơi vào cuộc khủng hoảng trầm trọng, có lẽ căng nhất từ trước tới nay kể từ khi anh em Fidel Castro nắm quyền, Việt Nam lại có động thái giúp đỡ người anh em “môi răng” đang cùng nhau canh giữ hòa bình thế giới.

Ngày 14.2, ngày tình yêu Valentine, nhiều báo quốc doanh Việt đồng loạt đưa tin, đại loại: “Việt Nam chuyển 250 tấn gạo, hỗ trợ Cuba đảm bảo an ninh lương thực”, “Việt Nam hỗ trợ Cuba 250 tấn gạo để đảm bảo an ninh lương thực”, v.v..

Có thể hai bên còn những trao đổi riêng không tiện công bố, nhưng thông tin về “chuyển gạo”, “hỗ trợ” “250 tấn” kia được công khai kể ra cũng khí muộn. Từ ngày 3 - 14.2, tức sau gần 2 tuần, đại chúng mới biết sự việc, chắc là có sự cân nhắc, về nhiều mặt, chứ không phải chỉ gạo.

Trong đời sống, từ phạm vi cá nhân tới quốc gia, quốc tế, nhân loại, khi thấy người khác khó khăn mà ra tay giúp đỡ thì về cơ bản là điều tốt, việc tốt. Đó là đạo lý, tình người. Nhưng tại sao lại “về cơ bản”? Vâng, vẫn có những trường hợp tưởng tốt nhưng thực ra không tốt, thậm chí có hại, gây hậu quả xấu, rất xấu, tiếp tay cho cái ác, cho kẻ bất nhân. Kiểu ấy, dân Nam Bộ thủng thẳng nhận xét “dzậy mà không phải dzậy”. Chính xác.

Tết và ông Ngạn

Mùng một tết. Năm mới Bính Ngọ 2026. Sài Gòn. Nắng như chưa bao giờ đầu năm ta lại nắng thế.

Riêng về tết thì ông trời thiên vị, ưu đãi miền Bắc về khí hậu. Lạnh hoặc mát, có tí mưa xuân đi chơi mới thích. Đừng nồm là ngon.

Nhớ hồi sau tết năm 1976 Bính Thìn, tôi cong lưng đạp xe chở người con gái ấy ngồi ôm chặt đằng sau. Mưa xuân lất phất, hơi ren rét mà âm ấm lạ. Mưa xuân và không khí lành lạnh thật tuyệt vời. "Em ngồi ríu rít ở sau xe/Em nói lòng anh mải lắng nghe..." (Xuân Diệu), chỉ mong con đường dài mãi.

Cháu vừa gửi tôi cái clip và ảnh cả đám con cháu lên nhà tôi ở quê chúc tết, thắp hương nhớ ông bà. Ai cũng tươi tắn, ấm áp, quần áo đẹp, thích thế, gợi nhớ quê nhà và người thân yêu.

Tôi không dám ra đường Sài Gòn, chui trong nhà trốn nắng, thậm chí phải cửi trần, bật máy lạnh. Tết mà ở trần, bán khỏa thân, kinh. 

Chả biết làm gì, mở máy tính coi chương trình của MC Nguyễn Ngọc Ngạn.

Phải nói thế này, sự tài hoa, kiến thức sâu rộng, và nhất là cái duyên tự nhiên của ông Ngạn, không ai sánh được. Ông ấy đứng một mình một danh sách, kiểu STT - 1: Nguyễn Ngọc Ngạn. Hết.

Một mình ông Ngạn có thể chấp cả lực lượng truyền hình VN và tuyên giáo, phần thắng thuộc về ông ấy.
Ông ấy không khác gì người giời. Nghe thiên hạ đồn ông bị cấm về... quê hạ giới, nếu vậy chỉ tự bộc lộ sự nhỏ nhen, tầm thường, thua kém.

Nguyễn Thông

Đời hoa phận người

Thương trường, nghề buôn bán có quy luật riêng của nó. Buôn bán dịp tết thì quy luật càng rõ, thậm chí nghiệt ngã, bởi thời gian không cho phép kéo dài hoặc sửa chữa sai lầm.

Bán hoa tươi, cây cảnh, trái cây là rõ nhất.

Sức mua kém, đó là thực tế, và cũng là một nguyên nhân gây nên tình trạng ế hàng. Điều này liên quan tới vĩ mô, chỉ nhà nước mới giải quyết được.

Người bán, nhất là những thương lái gom hàng của nông dân, họ tự chịu về tình trạng hàng hóa, đầu vào đầu ra. Giá bán do họ đặt theo từng thời điểm, họ tính cả rồi. Hàng có bán chạy hay không là bởi họ.

Chiều và tối giao thừa, hàng bán ế, họ tự xử lý.

Nếu họ đập bỏ, hủy hoại hàng ế, cũng đừng trách họ tàn nhẫn, vô tình. Họ không thể cho người khác hoặc bán như cho được, bởi làm thế sẽ nguy hại về sau, những năm sau.
Đành rằng đập bỏ hoa (cái đẹp) trông rất phản cảm. Lại càng không thể tùy tiện vứt bỏ ở lề đường, sông rạch, góc phố, vườn hoa gây mất vệ sinh, ô nhiễm môi trường, bắt lao công phải dọn thay họ. v.v... 

Tuy nhiên, ai cho hành vi đập bỏ hoa là phản cảm thì nên mua hoa khi giá chấp nhận được, chứ đừng đợi tới giờ hạ màn, giá rẻ.

Ta trách người đập hủy hoa, tức là chỉ nghĩ quyền lợi của ta chứ không quan tâm tới sự bế tắc của họ.

Trước kia, tôi cũng buồn khi nhìn cảnh ấy và trách họ ác, giờ tôi ngộ ra, không trách nữa, mà chỉ thương.

Nguyễn Thông

Cuba

Bị cấm vận (cứ cho là bị đi, còn vì sao bị thì thiên hạ đã có câu trả lời) dẫn đến cuộc sống khó khăn, không phát triển, thậm chí thụt lùi.

Nhưng không thể cứ đổ tất cho cấm vận, đó là chưa nói lúc nào họ cũng đề cao sự độc lập tự chủ.
Nó cấm mình thì mình cấm lại nó. Rõ ràng, sòng phẳng, mẹ nó, sợ gì.

Một nước khí hậu nhiệt đới, đất đai thổ nhưỡng tươi tốt rất thích hợp trồng lúa, mà năm nào cũng phải vác rá đi ăn xin thì phải biết nhục.

Trồng lúa chả liên quan tới cấm vận, ngay cả kém phân bón thì vẫn đủ gạo ăn. Miền Bắc VN những năm 60 - 80 là minh chứng cụ thể. Không có điện, thiếu thốn máy móc... có thể do bị cấm vận, nhưng thiếu gạo thì dứt khoát không.

Đừng giở thói đổ cho cấm vận. Nghèo khổ do đường lối, chủ trương, chính sách và sự ngu muội, ích kỷ, chứ không phải do bị cấm vận. Đừng thứ gì xấu tồi cũng trút vào thùng rác cấm vận.

Chuyện Liên Hợp Quốc

Báo đăng (báo mậu dịch đăng chứ không phải tôi bịa), rằng ông Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterret than thở tổ chức mà ông ta cầm đầu đang bị khủng hoảng tài chính nghiêm trọng, có nguy cơ sụp đổ, tan rã.

Dào, than mí chả thở. Lâu nay làm phỗng đất cây cảnh, ngậm miệng ăn tiền, thế giới đầy vơi không hề biết, đánh nhau chỗ nọ, xung đột chỗ kia, đầu rơi máu chảy, xương trắng ngoài đồng, dân lành khốn khổ, lũ gây chiến lì lợm xâm lược gây bao tang tóc đau thương... nhưng các ông cứ nín thinh, đứng ngoài, không được trò gì, chỉ giỏi họp họp họp. Phải nói là rất tồi, khốn nạn.

Nói đâu xa, cuộc chiến tranh diễn ra ở Ukraine tới tháng 2 này sắp tròn ngày tròn tháng tròn năm được 4 năm rồi, LHQ làm được trò gì để chặn bàn tay khát máu của quân xâm lược? Vô tích sự, chả nên cơm cháo.

Ngay trong lúc Guterret than thiếu tiền thì hàng triệu người dân lành Ukraine đang đổ máu, chịu rét, đói ăn trong tuyết lạnh, ông có biết không? Biết không?

Rồi những vụ việc đã và đang diễn ra ở Gaza, Venezuela, Iran, Cuba, Triều Tiên... LHQ có cất được tiếng nói quan ngại kêu gọi các bên kiềm chế chứ chưa nói hành động thực sự có ý nghĩa nào không, mà ngồi đó than thở thiếu tiền, hết tiền.

Không tự giải tán đi, dẹp đi, còn chờ gì nữa, hở phỗng đất. Ít nhất cũng còn chút danh dự, chứ đừng để thiên hạ chỉ chê cười.

Sơm muộn rồi cũng tan, trong sự ê chề, chứ không phải do hoàn thành nhiệm vụ lịch sử.

Nguyễn Thông

Người ra đi

Một nhân vật đương đại “lừng lẫy trong im lặng” vừa ra đi - ông Đoàn Duy Thành, ngày 6.2.2026, nhằm 19 tháng chạp Ất Tỵ, thọ 97 tuổi.

Thú thực tôi không định viết về ông lúc này bởi hiểu biết về ông quá mỏng, vả lại dễ bị quy là ăn theo, đu trend, vô tình tầm thường hóa một nhân vật lịch sử đáng kính trọng.

Nhưng cần phải có vài chữ, vài lời, như một nén nhang kính tiễn ông về cõi, nơi làm người không khó.
Ai muốn tỏ tường về ông Thành, về số phận chìm nổi của ông, cứ đọc bài của đại tá nhà báo Trần Nhung, của nhà báo Mai Phan Lợi, hay lắm, rõ lắm.

Ông Đoàn Duy Thành là tác giả cuốn hồi ký nổi tiếng mang cái tên rất đặc biệt do chính ông đặt “Làm người là khó”. Nhà văn Phạm Ngà - cựu Giám đốc Nhà xuất bản Hải Phòng từng viết lời giới thiệu rất hay cho cuốn “ký sử” này.

Nổi tiếng nhưng sách lại không được xuất bản công khai, lẽ đơn giản rằng chính quyền không cho phép nó ra đời, cấm tiệt.

Không cho xuất bản không có nghĩa chẳng ai được đọc, được biết. Trên đời, có những cuốn sách, nhất là hồi ký “có vấn đề”, đã tồn tại, sống dữ dội, mãnh liệt, người đời tìm đọc và yêu mến.

Ngôi sao sắp tắt

Đại hội xong rồi, không khí im ắng dần, màu đỏ cũng bớt, chỉ còn dư âm của mấy chú ca sĩ dạng Anh Tú nhảy nhót trên tivi, thỉnh thoảng có nhà này nhà nọ phân tích nhận định ca ngợi...

Góp công lớn vào việc đưa cuộc sống trở lại bình thường là đội tuyển U23 và đặc biệt ngôi sao Đình Bắc. Lâu lắm mới có đứa cháu vừa đẹp trai vừa đá hay như vậy, kể từ khi tôi từng coi Ba Đẻn Thế Anh đá cho đội Thể công lúc anh này mới ngoài đôi mươi.

Ông hàng xóm nhà tôi bảo ông không quan tâm đến đại hội bởi đó là việc của người ta, mình không được bàn thì để ý làm gì, ai lên cũng thế thôi. Cổng nhà ông vẫn treo lá cờ đỏ, nhưng là cờ nước.

Tôi thì quan tâm, chỉ có điều về chuyện sau đại hội. Bữa trước tôi trò chuyện với mấy chú, cả chú và tôi cùng ý nghĩ ở “thời điểm nhạy cảm” nên tránh này nọ. Thậm chí một bài tôi khen đại hội đã rất tiến bộ về hình thức nhưng chú đẹp trai như Đình Bắc (thậm chí còn đẹp hơn) cũng bảo rút. Khen mà cũng bị ngại. Thế là tôi dành thời gian nhạy cảm đầu tư vào tiếng Việt, vào lỗi sử dụng ngôn ngữ, cho nó lành, góp phần vào sự thành công tốt đẹp.

Đại hội xong rồi. Giờ thì có chuyện này. Một góp ý hoàn toàn nghiêm túc và mang tính xây dựng. Cả sự thương người, thông cảm nữa.

Đường sắt trong mơ xuyên thế kỷ

Ngày 26.1.2026, báo chí nhà nước đăng tin Tập đoàn CT Group vừa đề xuất đầu tư xây dựng tuyến đường sắt TP.HCM - Cần Thơ - Cà Mau dài khoảng 280km, khai thác hỗn hợp cả tàu khách và tàu hàng; vận tốc thiết kế 200 - 250 km/giờ, có thể nâng dần lên vận tốc 300 - 350 km/giờ; ga đầu tại Thủ Thiêm (TP.HCM), kết nối với tuyến đường sắt Bắc Nam, ga cuối tại Đất Mũi (Cà Mau), qua 6 tỉnh thành: TP HCM, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cần Thơ, An Giang, Cà Mau.

Nói thật, mừng thì có mừng, nhưng mới chỉ là dự án, như biết bao nhiêu dự án về tuyến đướng sắt này mà tôi được biết, được nghe, có lúc tưởng rằng chỉ cần sau giấc ngủ, lúc tỉnh dậy nó hiện ngay trước mắt.

Kể từ khi người Pháp mở đường sắt và đưa vào hoạt động ở xứ An Nam, tới nay đã một thế kỷ cộng mấy chục năm (chính xác từ năm 1881). Tàu xuyên Việt của người Pháp lúc thịnh nhất chạy chỉ mất ngày rưỡi là từ ga Hàng Cỏ Hà Nội đến ga chợ Bến Thành Sài Gòn. Đường sắt còn được kéo về tận thị xã Mỹ Tho (thuộc tỉnh Tiền Giang, bây giờ sau sáp nhập thành tỉnh Đồng Tháp), là tuyến đường sắt đầu tiên trên cả nước. Họ (Pháp) sau đó còn đục bằng tay cả núi Hải Vân để cái hầm hỏa xa trở thành một kỳ quan suốt bao nhiêu năm, tới tận bây giờ...

Cải lương nên hạ màn

Thiên hạ đang ì xèo việc Hà Nội sáp nhập 6 cơ quan báo chí truyền thông làm một. Nhất thể chính thức có hiệu lực từ hôm nay 1.2.2026.

Cũng là một dạng cây tre trăm đốt, không chỉ riêng lĩnh vực báo chí.

Sài Gòn, quên, TP.HCM, đã từng làm điều này từ hồi chưa xảy ra vụ sáp nhập tỉnh, rốt cuộc có bớt được tờ/đài nào đâu. Giống như cuộc cách mạng ở làng Mùi trong truyện của Lỗ Tấn.

Giờ cũng vậy, vào kỷ nguyên mới rồi, hầu hết vẫn sống nhăn. Báo ra không mấy ai đọc, tivi không mấy ai coi, đài phát chả có người nghe, nhưng vẫn tồn tại, ngân sách vẫn nuôi, trụ sở vẫn còn.

Nhà nước, nhất là tuyên giáo cần có thái độ dứt khoát với chuyện này, đừng kiểu nửa dơi nửa chuột rề rà khó chịu.

Tồi tệ

Thiên hạ đang xao nhãng chuyện đại hội đảng mà tập trung vào vụ "bô vàng", trận bóng đá VN thua TQ (thua là phải, yếu hơn thì thua, không đáng bàn) và vụ thi sĩ Lâu Văn Mua đạo thơ.

Nói luôn, tôi chưa đọc thơ anh này bao giờ (bởi xứ ta nhà thơ nhiều hơn lợn con, làm sao biết hết được) nên cũng không rành vụ đạo thơ (gọi là "đạo" cho đẹp mồm, chứ nếu có thật thì phải nói thẳng là ăn cắp), cũng chả biết thơ anh ta có hay hay không.

 
Chưa đọc, không biết thì không dám chê, dù chỉ nửa chữ, chứ không như ai đó chưa đọc "Nỗi buồn chiến tranh" (chính ông ta tự thừa nhận) nhưng lên mạng xưng xưng xỉa xỉa thôi rồi.

Nhưng điều này cần nói. Tập thơ của Lâu Văn Mua đã được Hội Nhà văn Việt Nam trao giải thưởng, giờ nghe dư luận bóc trần vụ ăn cắp thơ liền vội họp trực tuyến và rút lại giải. Trăm vụ đổ một trận cười như không. Hài vãi.

Tôi vẫn không quan tâm tới điều đó, mà điều này: Tên tập thơ là "Nhặt xác em chất chồng bảo tàng". Phải nói kinh khủng. Nhặt xác đã kinh, lại còn nhặt xác em, lại còn chồng chất (vậy thì bao nhiêu em?). Như chốn pháp trường đầy thi thể. Ông hàng xóm nhà tôi bảo thơ con mẹ gì, đọc cái tên đã thấy khùng, cả người viết lẫn người duyệt. Thời mạt pháp, điên khùng mới sinh ra thứ ấy.

Một cái tên vừa man rợ, mất tính người, vừa vớ vẩn, vô nghĩa. Thậm chí chả biết có phải ảnh chụp lại bìa sách nhòe hay không (tôi dò tìm rất kỹ nhưng chẳng có bìa nào rõ hơn) còn bị đọc thành "Nhặt xác em chất chóng bảo tàng".

Hội Nhà văn VN cần nói rõ: Tại sao một tên gọi tác phẩm như vậy mà được duyệt, được thông qua, được trao giải? Hay nó có ý nghĩa triết học cao siêu, là lý luận của siêu nhân mà người thường không với được?

Không thể hiểu nổi.

21.1.2026

Nguyễn Thông